Jas mamandar eńbek rynogyna shyǵýǵa múmkindik alýlary tıis - Leıla Ahmetova

Men Almatyda, maғan deıin үsh қyz tәrbıelep otyrғan otbasynda dүnıege keldim. Meniң ata-anam ekeýi de hımııa mamandary, olar Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң hımııa fakýltetinde oқyp jүrgende kezdesipti. Sol kezdegi barlyқ bүldirshinder sekildi men de 7 jasymda қazaқ mektebiniң tabaldyryғyn attadym. Ekinshi synyptan soң, әkemniң Belgııaғa dıplomattyқ қyzmetke aýysýyna baılanysty maғan Brıýsseldegi қarapaıym mektepke barýғa týra keldi. Osynyң arқasynda, meniң eң alғashқy үırengen shet tilim - frantsýz tili boldy. Ata-anamnyң keңesi men қoldaýy arқasynda aýdandyқ, қalalyқ jәne respýblıkalyқ olımpıadalarғa қatystym, joғary oқý ornyna konkýrssyz, grantқa oқýғa қabyldandym.Men «Әlemdik ekonomıka» mamandyғy boıynsha L.N.Gýmılev atyndaғy Eýrazııa Ұlttyқ ýnıversıtetin bitirip, halyқaralyқ-ekonomıst dәrejesin aldym. Oқý kezinde Қytaı Halyқ Respýblıkasynyң joғary oқý oryndarymen stýdentter almasý baғdarlamasyna endim de, eki jylғa sozylғan akademııalyқ oқý nәtıjesinde ? қytaı tilinde kýrstan өtkenim jөninde sertıfıkat alyp shyқtym. EҰÝ-dy bitigennen keıin bir jyldan soң Shveıtsarııanyң Bern қalasyndaғy Dүnıejүzilik Saýda Instıtýtynda oқý үshin «Bolashaқ» stıpendııasyn alýғa құjattar tapsyrdym. Әrıne, oқý kezinde oңaı bolғan joқ, өıtkeni, men әr elden kelgen қalyptasқan mamandarmen teң bolýym қajet edi, al olardyң birқatarynyң dөңgelengen jeke kәsibi boldy nemese jaýapty laýazymda қyzmet atқaryp үlgergender de kezdesti. Oқytý deңgeıi өte joғary, lektsııalar өte kөlemdi boldy; jaңa formatta emtıhan tapsyrý өte қıyn, Қazaқstanғa қaraғanda қoıylatyn talaptar da tipti basқasha jәne tekserý kezinde de ? қataңdyқ tanytylady. Bұғan қosa әr aptada emtıhan tapsyrylyp, әr aptanyң baғasy avtomatty tүrde transkrıptik әdispen қoıylady. Bұl degeniң, қaıta tapsyrýғa mүmkindik joқ degen sөz. Nәtıjesinde, men halyқaralyқ құқyқ jәne ekonomıka magıstri, magna cum laude - dәrejesin alyp shyқtym.Eger de, biz әrқaısymyz өz isimizge tereң jaýapkershilikpen қarasaқ, қajettigimizdi jәne өz қyzmetimizdiң tұraқtylyғyn sezingen bolsaқ, onda bizdiң elimizdegi kөp nәrseler tez damyғan bolar edi dep oılaımyn.Shet elderde oқyp қaıtқan bolashaқtyқtardyң tәjirıbesi alғan bilimimen ғana shektelip қoımaıdy, sonymen қatar өzin өzi tәrbıeleý, jүktelgen mindettiң oryndalғandyғyn tүsiný jәne eң bastysy alysta jүrgende saғynysh sezimin oıatatyn otbasyna jәne өz jaқynyңa degen құndylyқtardy tereң ұғynýmen de jetildirile tүsedi. Degenmen, өkinishke oraı keleңsiz jaıttar aldan shyғady, bұl әsirese, қazirgideı daғdarys kezinde өtkir de өzekti mәselege aınaldy dese de bolady. Aıtalyқ, seniң қandaı maman ıesi ekendigiң, oқýdy shetelde nemese Қazaқstanda bitirdiң be, onda қaı mamandyқty ıgerdiң jәne dıplomyңnyң tүsi қandaı ? atalғan mәseleniң eshқaısysy da jұmys berýshini қyzyқtyrmaıdy. Jұmysқa қabyldaý kezindegi olardyң eң basty talaby ? seniң өndiristik tәjirıbeңniң bolýy. Kem degende 3 jyl eңbek өtiliң bolýy kerek. Aıtyңyzshy, kүni keshegi stýdentte mұndaı eңbek өtili қaıdan bolmaқ? Eshқaıda da jұmysқa ornalasa almasa, aıtylғan merzimdik өtildi stýdent ala almaıdy emes pe? Nemese, өmirde өz ornyn ýaқytynda tapқysy kelgen stýdent birinshi kýrstan bastap jұmysқa ornalasýy kerek pe? Al, ondaı jaғdaıda alғan bilimniң sapasy қandaı bolmaқ? Shyndyғynda da қazir eңbek rynogyna jol taba almaı jүrgen jas mamandar kөp. Bұl mәsele bolashaқtyқ tүlekterdi de aınalyp өtken joқ, olarғa қoıylatyn talap tipti kүshti. Sondaı-aқ, jұmysқa ornalasýdyң қıyndyқtaryn әıelder de қatty sezinýde. Eger de, әıel men erkek, olardyң kәsibı biliktilik deңgeıi birdeı satyda tұrғanymen, қazirgideı daғdarys jaғdaıynda kompanııa shyғynyn oңtaılandyrý үshin, jұmystan aldymen әıel-қyzmetkerler bosatylady. Al, әıeldiң kүıeýi de jұmyssyz nemese ol jalғyz basty әıel bolsa she? Қysқartý nemese jұmystan bosatýdyң әr jaғdaıyna jeke tұrғydan қaraý қajet dep oılaımyn. Bұl mәsele bolashaқtyқ tүlekterge de қatysty dep oılaımyn, өıtkeni sheteldik bilim alғandardyң barlyғy da jұmyspen tolyқ қamtylmaғan.Bizde birқatar baғdarlamalar (jұmys berýshi jұmys ornynyң belgili paıyzdy mөlsherin tүlekter қabyldaýғa қaldyrsa) қabyldansa, jәne bұl tek memlekettik қana emes, sonymen қatar basқa da kompanııalarғa mindettelse, dep oılaımyn. Mүmkin, jas mamandy өndiriske baғyttaý tәjirıbesin jaңғyrtý қajet shyғar, meıli aımaқtarғa nemese aýyldarғa bolsyn. Jas mamannyң өzi taңdaý jasaғan әsirese, қoғamғa paıda әkele alatyn salada mүmkindigin jүzege asyra alýy өte maңyzdy, өıtkeni olardyң bilim alýyna memleket salyқ tөleýshilerdiң қarjysyn jұmsady ғoı, - dep sanaıdy «Bolashaқ» tүlegi.