Jas fototilshi eńbeksúıgish ári baıqampaz bolýy kerek – ardager fototilshimen áńgime
ALMATY. QazAqparat. 1 qazan – Qarttar kúni. Bul mereke elimizde jyl saıyn atalyp ótip keledi. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligiń statıstıkasy boıynsha elimizde búginde jasy alpystan asqan 3 mıllıonǵa jýyq adam bar. Olardyń ishinde óz isiniń sheberi, jastarǵa úlgi bolarlyq qarııalarymyz da bar. Solardyń biri - respýblıkalyq «Aıqyn» qoǵamdyq-saıası gazetiniń ardager-fototilshisi Aıtjan Murzanov. Mereke qarsańynda zeınetker QazAqparat tilshisine fotojýrnalıstıka jaıly óz oıymen bólisti.
- Aıtjan aǵa, kópshilik oqyrman sizdi respýblıkalyq «Aıqyn» qoǵamdyq-saıası gazeti arqyly jaqsy tanıdy. Endi áńgimemizdi balalyq shaǵyńyzdan bastasaq. Qaı óńirdiń týmasysyz? Fotoónerge qyzyǵýshylyq sizge qalaı keldi?
– Men negizi Qaraǵandy oblysynyń týmasymyn. Biraq, balalyq shaǵym Pavlodar oblysynda ótti. Sol jerde mektepte oqydym. Jalpy, mende bala kezimnen fotojýrnalıstıkaǵa degen qyzyǵýshylyǵym kúshti boldy. Oqýshy bolyp júrgenimde kitaphanada «Chehoslovakskıı foto», «Sovetskoe foto» jýrnaldaryna shyqqan ádemi fotolarǵa qyzyǵatynmyn. Keıin sondaı ádemi fotolardy ózim túsirsem degen arman paıda boldy. Onyń ústine úıdegi fotoapparatpen týystarym men tabıǵatty fotoǵa túsirip júrip, fotojýrnalıstıkaǵa qyzyǵýshylyǵym artty. Osy armanmen 1984 jyly Almaty turmystyq qyzmet kórsetý jáne jeńil ónerkásip tehnıkýmyna «fototehnık» mamandyǵy boıynsha oqýǵa tústim. Ony 1986 jyly bitirgennen bastap búginge deıin ártúrli mekemede fotograf, fototilshi bolyp eńbek etip kelemin.
- «Aıqyn» gazetinen bólek, basqa qaı jerde fotograf, fototilshi bolyp eńbek ettińiz?
- Joǵaryda atalǵan tehnıkýmda oqı júrip, Ǵylym akademııasynyń kitaphanasynda fotograf bolyp eńbek ettim. Sol kezde qazaq fotoóneriniń ardageri Nurǵoja Jubanovpen tanystym. Ol fotoóner salasynda maǵan kóp kómegin kórsetti, fotony durys túsirý joldaryn meńgerýge vqpal etti. Menen túsirgen sýretterimdi surap, olardy qaı gazetke berýge bolatynyn aıtty. Keıin áskerı komıssarıattyń usynysymen bes jyl shamasynda Mońǵolııada kásibı fotograf bolyp eńbek ettim. Odan soń 1995 jyly «Atamura» korporatsııasynda, 1998 jyly «Qazaqstan temirjoly» RMK-nyń salalyq gazetinde, 2001 jyly Almaty qalasynyń «Stolıchnaıa jızn» gazetinde, 2004 jyldan beri qaraı respýblıkalyq «Aıqyn» qoǵamdyq-saıası gazetinde fototilshi bolyp eńbek etip kelemin.
- Aǵa, siz uzaq jyldar foto salasynda eńbek etip kele jatyrsyz. Bul salanyń qıyndyǵy men qyzyǵy jaıly aıtsańyz?
- Iá, bul salanyń óz qıyndyǵy men qyzyǵy bolady. Jumys babymen tabıǵaty ádemi jerlerge, qyzyqty ári mańyzdy kezdesýlerge barasyń. Olardy fotoǵa túsirip alý kerek, keıde fotoreportaj jasaısyń. Ol sýretterdi daıyndap gazet nemese saıtqa beresiń. Keı kezde áleýmettik jelige salasyń. Sol kezde el eńbegińdi, sýretterińdi baǵalap, oń pikirlerin aıtyp jatsa, fotojýrnalıstıka salasynyń qyzyqty tusy osy dep aıtar edim. Al qıyndaý tusy dep mańyzdy jıyn, kezdesýlerde fototilshi fotony aldymen qalaı, qaı jerden túsiretinin jaqsylap josparlap alý kerek. Basqa fototilshilerdiń arasynan oryn taýyp, jaqsy fotolar jasaýǵa tyrysasyń. Onyń ústine ol fotolardy sátti túsirip qoımaı, olardyń gazet nemese saıtta sátti shyǵýyn da muqııat baqylaýyń kerek. Áıtpese, joǵary jaqtan syn, eskertýler alýyń múmkin. Ondaı basymyzdan ótken.
- Elimizde myqty fototilshiler dep kimderdi aıtar edińiz?
- Men biletin maıtalman fotojýrnalıstter retinde Asylhan Abdyraım, Jeńis Ysqabaı, ıÝra Bekker, Aleksandr Pavskıı, Altynbek Qartabaı, Samat Qusaıynov, Shúkir Shaqaı, Muhtar Qaldarbekov, Turar Qazanǵapov, Ońǵarbek Aýharovtardy aıtar edim.
- Sizdiń she fototilshiniń boıynda qandaı kásibı qasıetter bolý kerek?
- Fototilshige fotoǵa túsirý barysynda jyldamdyq qajet jáne maqalaǵa baılanysty foto túsirip, onyń mazmunyn ashyp úırený kerek. Kásibı deńgeıde sýret shyǵý úshin eńbektený kerek, áriptesterimen tájirıbe almasqany durys.
- Búgingi kúni osy salada júrgen jas býynǵa aıtar aqyl, keńesińiz...
- Foto salasyna qyzyǵyp, eńbek etkisi kelip júrgen jastarǵa aqyldy, eńbeksúıgish, baıqampaz bolsyn, jaman ádetten aýlaq bolsyn degen tilegim bar. Jalpy, olarǵa qajetti kómegimdi kórsetip, aqyl, keńesimdi aıtyp kelemin.
- Suhbatyńyzǵa rahmet!
