Jas býyndy terrorıster qataryna tartý áreketterine barsha adamzat birigip qarsy turýy tıis - F. Gúlen

Eýropadaǵy musylmandardyń ekstremıstik aǵymdarmen kúres máselesinde eki ese belsendi bolýy qajettigin alǵa tartqan Gúlen: «Qandaı qıyn jaǵdaıǵa qaramastan, musylmandar óz memleketterimen tyǵyz baılanysta bolyp, dindesteriniń qoǵammen etene aralasýyna úles qosýy tıis», - dedi. 

Fethýllah Gúlenniń Parıjdegi lańkestik áreketke baılanysty «Le Monde» gazetinde jarııalaǵan «Musylmandar, senim-túsinigimizge synı turǵydan taldaý jasaıyq» atty maqalasynyń tolyq nusqasy mynaý:

Shynaıy ımandylyq kórinisi - adam ómirin qorǵaýda

IShIM men sol sekildi terrorıstik uıymdardyń jantúrshiktirerlik áreketterinen qalaı shoshynǵandyǵymdy aıtýǵa tilim barar emes. Bul toptardyń lańkestik áreketterin júzege asyrý barysynda ózderiniń adasqan ıdeologııalaryn dinniń atyn jamylyp jasaýlary bir jarym mıllıard musylmanmen qosa meni de qatty qynjyltady. Musylman retinde bizdiń mindetimiz, bir jaǵynan, adamzatty bul terrorızm degen zulmattan qutqarý úshin barshamen ıyq tirestirip birge jumys jasaý, ekinshi jaǵynan, dinimizdiń pák kelbetine jaǵylǵan qara kúıeni ketirýge tyrysý.

Shynaıy ımannyń ólshemi jalań urandar nemese syrtqy keskin-kelbette emes, barlyq álemdik dinderdiń negizgi ózegi adam ómirin qorǵaý jáne árbir adamdy qurmet tutý sekildi ustanymdarǵa degen muqııattylyqta.

Musylmandar retinde terrorıster jaıýǵa tyrysatyn totalıtarlyq ıdeologııadan úzildi-kesildi bas tartyp, onyń ornyna baýyrmal, kóptúrlilikti baılyq dep qabyldaıtyn túsinikti qoldaýymyz kerek. Biz úshin ultymyzdan, dinimizden buryn adamdyǵymyz birinshi orynda turady jáne mundaı taǵylyq áreketterdiń kesirin negizinen adam rýhanııaty tartady. Parıjde ajal qushqan frantsýz azamattary, bir kún buryn Beırýtta ómiri qıylǵan Lıvannyń shııttik musylmandary, Irakta da atalmysh lańkesterdiń qolynan qaza tapqan súnnıt musylmandardyń barlyǵy eń aldymen adam. Jany aýyrǵan árbir adamnyń jan jarasyn jazýǵa umtylyp, dinine de, ultyna da qaramastan qurmet tanytyp, onyń qaıǵysyn jeńildetýge tyryspaıynsha, órkenıettiń alǵa jyljýy áste múmkin emes.

Terrordy laǵynetteý jetkiliksiz

Parıjde oryn alǵan sońǵy qaıǵyly oqıǵa bizge mynany taǵy bir ret uqtyrdy: dinmen baılanysty etip kórsetilgen bul qanquıly jarylysty din ǵalymdary da, qatardaǵy musylmandar da túbegeıli laǵynettep, qaralaýy kerek. Alaıda qazirgi jaǵdaıymyzda muny tek laǵynettep qana qoıý jetkiliksiz. Musylman elderde terrorısterdiń jas býyndy qatarlaryna qosý áreketterine qarsy memlekettik mekemeler, dinı kóshbasshylar men azamattyq qoǵam uıymdary - barshasy birigip, parasatty túrde kúres júrgizý qajet. Terrorısterdiń jastardy óz qataryna tartýyna jol ashatyn búkil faktorlardy baqylap, qoǵamdy tutas qamtıtyndaı jobalar uıymdastyrý kerek.

Qoǵamymyzdaǵy qaraýsyz júrgen jastardy erterek anyqtap, qaýip-qaterlerge ushyraýyna jol bermeı, otbasylaryna keńes ári ózge de qyzmettermen qoldaý bolatyndaı sharalar júrgizý kerek. Ózimiz azamaty bolyp tabylatyn memlekettermen  dostastyqta bolyp, terrorızmmen kúresý jóninde josparlar jasalatyn jıyndarda pikirlerin aıtýy kerek. Jastarymyzǵa demokratııalyq jolmen óz pikirlerin aıta bilýdi úıretýimiz qajet. Mektepterde  erte jastan demokratııalyq qundylyqtardyń úıretilýi keleshek urpaqtyń sanasynyń durys qalyptasýynda aıtarlyqtaı mańyzdy.

Tarıhta mundaı tragedııalardyń sońyn ala ásirekeri reaktsııalar týyndaǵan. Musylmanǵa qarsy, dinge qarsy aıtylyp jatqan sózder, memleketterdiń musylman azamattaryna biryńǵaı qaýipsizdik turǵysynan zııan tıgizýi múmkin. Eýropa musylmandary beıbitshilik pen tynyshtyqta ómir súrýdi qalaıdy. Qıyn jaǵdaılarǵa qaramastan, musylman azamattar óz memleketterimen tyǵyz baılanysta bolyp, jaýapkershilik alyp, dindesteriniń qoǵamǵa anaǵurlym sińýine sebep bolatyndaı baýyrmal saıasat júrgizýine úles qosýy tıis. Osylaı áreket etý arqyly biz musylman retinde ıslamdyq túsinigimiz ben is-tájirıbemizdi zamanymyzdyń talabyna qaraı qaıta kóz júgirtip, ózimizge synmen qaraýymyz kerek. Bul ıslamı dástúrden qol úzý emes, kerisinshe, múlt ketken jerlerimizdiń baıybyna barý jáne ony der kezinde túzetip, Quran men súnnettiń rýhyn, ózegin qaıta qolǵa alý degen sóz.

Dindegi radıkal pikirlerdi alastatýymyz kerek

Dinı derekkózderimizdiń ár jerinen úzip-julyp, negizinen burmalap, basqa maqsattarǵa qoldaný úshin jasalyp jatqan pikirlerdi tazartýymyz kerek. Musylman ǵalymdar, oıshyldar men zııalylar dinniń qaınaryna birtutas qaraýǵa shaqyrýy kerek. Ótken dáýirlerde saıası jáne dinı ustanymdardyń arasyndaǵy kelispeýshilikter men úzdiksiz jalǵasqan qaqtyǵystar kezinde berilgen úkimderge qaıta kóz júgirtkenimiz durys. Keıbir negizgi senimderdiń bolýy dogmatızmge jatpaıdy. Musylmandarǵa kezinde renessans syılaǵan kózqaras erkindigin dinniń ózegine adaldyq tanyta otyryp qaıta jandandyrýǵa jol ashyq, ol múmkin ári qajetti. Qattylyq pen qatygezdikke sebep bolyp otyrǵan radıkalızm jáne terrorızmmen tek osyndaı jaǵdaıda ǵana tıisinshe qarsy tura alamyz. 

Adamzat órkenıeti men varvarlyq ózara qaqtyǵysýda

Ókinishke qaraı, oryn alǵan sońǵy oqıǵalardyń izin ala keı jerlerde «órkenıetaralyq qaqtyǵystar» teorııasynyń qaıta qozǵalǵanyna qatty qynjylamyn. Buny eń alǵash shyǵarǵandar kóregendikterinen be, álde aldaǵy jospar retinde alǵa tartty ma, bile almadym. Biraq myna jaǵdaı anyq, búgin osyndaı nárse aıtý terrorıstik uıymdardyń ǵana múddesine jaraıdy. Mynany naqty aıtqym keledi: kóz aldymyzda bolyp jatqan oqıǵalar búkil adamzattyq órkenıet pen varvarlyqtyń qaqtyǵysy. 

Terrorıstermen kúreste mustslmandar sheshimniń bir bóligin quraýy tıis

Musylman retinde bizdiń jaýapkershiligimiz - qandaı aýyr jaǵdaılarǵa tap kelsek te, sheshim jolynyń bir bóligin moınymyzǵa alýymyz kerektigi. Musylmandardyń quqyǵy men bostandyǵyn qorǵaý ári senimi qandaı bolsa da barlyq adamdardyń tatýlyq pen beıbitshilikte ómir súrýine úles qosqymyz kelse, saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik jáne dinı qyrlarymen terrorızm problemalaryna kóńil bólýimiz kerek. Jeke ómirimizde úlgili jan bolý arqyly dinı kózderdegi radıkaldy tujyrymdardy qabyldamaı, jatsynyp, bul pikirlerdiń jastarǵa áser etpeýin qadaǵalap, olarǵa demokratııalyq qundylyqtardy erte bastan úıretip, terrorızmmen jáne soǵan bastaıtyn totalıtarlyq ıdeologııalarmen kúresýimiz kerek.