Jas býyn áleýeti: elimizdegi JI múmkindikterin úıretý tetikteri

QR Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrliginiń málimetinshe, 2-8 tamyz aralyǵynda elordada uıymdastyrylatyn saıysqa ǵalamnyń ár túkpirinen 400-den astam úmitker qatysyp, baq synaıdy.

– Jasandy ıntellekt boıynsha halyqaralyq olımpıada (IOAI) – mektep oqýshylary úshin jasandy ıntellekt salasyndaǵy eń bedeldi álemdik olımpıadalardyń biri. Ol – ondaǵan elden kelgen eń myqty qatysýshylardyń basyn qosatyn, sondaı-aq, JI salasyndaǵy daryndardy iriktep, anyqtaıtyn jáne damytatatyn negizgi alań. IOAI 2026 fınaly Astana qalasynda 2-8 tamyz aralyǵynda ótedi. Álemniń túrli elderinen 100-den astam delegatsııa jáne 400-den astam qatysýshy keledi, - delingen mınıstrliktiń resmı saýalymyzǵa joldaǵan jaýabynda.

Jobany Sporttyq baǵdarlamalaý federatsııasy uıymdastyrmaq. IOAI-di ótkizý – tek halyqaralyq mártebeli is-shara ǵana emes, sonymen qatar strategııalyq damý quraly. Óıtkeni, mundaı jarystarǵa qatysý jas talanttarǵa jahandyq naryqqa tikeleı jol ashady. Úzdik qatysýshylar iri tehnologııalyq kompanııalardyń kózine túsedi. Shaqyrtý alýy da ǵajap emes. Ondaı jaǵdaıda qazaqstandyq mamandar jetekshi álemdik AI komandalarynyń qataryna qosylady. Mundaı is-sharalar elge halyqaralyq seriktestikterdi, ýnıversıtetterdi ákeledi jáne tehnologııalyq sektorǵa ınvestıtsııa tartady.

Odan bólek, álemdik deńgeıdegi olımpıadalardy ótkizý ishki básekelestikti kúsheıtedi. Sonyń arqasynda kadr daıarlaý sapasy joǵarylaıdy ári Qazaqstannyń óńirlik tehnologııalyq hab retinde turaqty ımıdji qalyptasady.

Oqýshylarǵa arnalǵan baǵdarlamalar

IOAI-diń halyqaralyq deńgeıdegi asa mańyzdy baıqaý ekeni shúbásiz. Alaıda oǵan ár balanyń qoly jete bermeıtini de ras. Olımpıadaǵa elishilik irikteýde qatarynan oq boıy ozyp shyqqan úzdikter ǵana qatysady.

Degenmen, qazirgideı jahandyq tsıfrlandyrý dáýirinde tek halyqaralyq olımpıadada baq synaıtyndar emes, ózge de oqýshylar, qalyń kópshilik te JI salasynda saýatty bolýy tıis. Bul da mamandardyń jiti nazarynda.

Máselen, elimizdiń ár óńirinde kóptegen TUMO ortalyǵyn ashý josparda bar. Mundaı mekemelerde 12-18 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder tegin bilim alady. Onda eshqandaı emtıhan ne kedergi joq. Oqýshylardyń JI salasyna degen yntasy men qyzyǵýshylyǵy bolsa, jetkilikti.

– Jalpy alǵanda, tsıfrlyq jáne JI-daǵdylardy damytý baǵdarlamalarymen bilim berý salasynyń barlyq satylaryndaǵy keminde 450 myń oqýshy men oqytýshy qamtylady, - delingen QR Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrliginiń resmı jaýabynda.

Balalar men jasóspirimderdiń bilimi men qabilet-qarymyn jetildirýge QR Oqý-aǵartý mınıstrligi mamandary da bilek sybana kirisken. Mysaly, elimiz Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýtymen birlesip, orta bilim berý júıesine Day of AI Qazaqstan baǵdarlamasyn engizip jatyr.

Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimdeýinshe, bul baǵdarlama ár oqýshyǵa aýadaı qajet. Sebebi JI-diń jumys isteý qaǵıdattary, múmkindikteri jáne soǵan baılanysty syn-qaterler men jaýapkershilik týraly túsinik qalyptastyrady. Sonymen qatar, matematıka, fızıka, hımııa, bıologııa, jaratylystaný jáne ınformatıka sııaqty negizgi pánderdi oqytýǵa septigin tıgizedi. Esepterdi sheshýde, kúrdeli tapsyrmalardy oryndaýda qajetti syzba, beıne ne pishindi jasaýǵa kómektesedi. Sabaqty balalardyń tanymyna saı ótkizýge yqpal etedi.

– Baǵdarlamany iske asyrý eki kezeńde júzege asyrylady. Birinshi kezeń oqýshylar men muǵalimder arasynda jasandy ıntellekt saýattylyǵynyń negizderin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Oqý mazmuny jasandy ıntellektiniń bazalyq uǵymdaryn, ony qoldaný mysaldaryn jáne etıka máselelerin qamtıdy. Pedagogterdi daıarlaý kaskadtyq model boıynsha júrgiziledi. Bul rette Day of AI komandasy muǵalim kóshbasshylardy oqytady. Olar keıin MIT-ten sertıfıkat alyp, jıǵan bilimin áriptesterine úırete alady. Oqý resýrstaryn qazaqstandyq jaǵdaıǵa beıimdeý jáne baǵdarlamany keńinen engizý maqsatynda Y. Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń mamandary men ózge de sarapshylardan jergilikti komanda quryldy, - delingen Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimdemesinde.

Al ekinshi kezeńde barlyq synypqa arnalǵan baǵdarlama iske qosylmaq. Ol 8-10 sabaqtan turady. Atalǵan kýrs 2028 jyldyń tamyzyna deıin oqý úderisine tolyq engizilmek.

Jalpyǵa qoljetimdi jobalar

Jastardy JI salasynda saýattandyrý jáne IT mamandardy daıarlaý mektep qabyrǵasynan tys mekemelerde de qarastyrylǵan.

Sondaı jobalardyń biri – Astana Hub halyqaralyq tehnologııalyq parkindegi Tech Orda. Bul baǵdarlama oflaın oqyǵandarǵa 500 myń teńge, al onlaın oqyǵandarǵa 400 myń teńge grant usynady. Onda 18 jastan asqan azamattar (45 jasqa deıin) qatysa alady.

– Tech Orda baǵdarlamasy aıasynda 10 myńǵa jýyq stýdent bilim aldy. 2025 jyly 15 myńnan astam ótinim túsip, irikteý nátıjesinde 2 600-den astam qatysýshy oqýyna kiristi, - delingen Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrliginiń habarlamasynda. 

Sonymen birge, elimizde Tomorrow School atty JI mektebi bar. Qazir onda Qazaqstan, AQSh, Reseı, Ózbekstan jáne Ázerbaıjannan 400-ge jýyq stýdent bilim alyp jatyr.

– Tomorrow School-de oqý uzaqtyǵy – 18 aı. Stýdentter 50-den astam joba daıyndap, 20-ǵa deıin baǵdarlamalaý tilin meńgeredi, - delingen mınıstrliktiń resmı jaýabynda.

Odan bólek Astana Hub halyqaralyq tehnologııalyq parki IT salasynda jobalary men startaptary bar azamattarǵa qoldaý kórsetedi. Mundaı maqsattaǵy Silkway Accelerator, Hero Training, Startup Garage tárizdi akseleratsııalyq jáne ınkýbatsııalyq baǵdarlamalar iske qosylǵan.

Qoryta aıtqanda, Qazaqstanda JI sektoryna qabileti men qyzyǵýshylyǵy bar balalarǵa, jasóspirimderge jáne jastarǵa aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jaǵdaı jasalǵan. Daryny men bilimin jetildiremin degenderdiń joly ashyq, múmkindigi zor. Sondyqtan elimizdiń bul saladaǵy keleshegi jarqyn bolaryna senim kámil.

Aıta keteıik, buǵan deıin jasandy ıntellekt tehnologııalary mektepterdi basqarý tásilderin ózgertetinin jazǵanbyz.

Sondaı-aq jasandy ıntellektige negizdelgen kameralar Ulttyq ulan sarbazdaryn baqylap otyrady.