Jarty jyldyń qorytyndysy: Almaty ekonomıkasynda qandaı ózgerister boldy
ALMATY. QazAqparat – Jarty jyldyń ishinde Almatynyń ekonomıkasy turaqty ári oń serpin kórsetýde. Memleket basshysynyń megapolıstiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy boıynsha alǵa qoıǵan mindetterin oryndaý boıynsha sharalar qabyldanyp jatyr, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi ákimdikke silteme jasap.
Birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha Almatydaǵy makroekonomıkalyq jaǵdaı turaqty. Qańtar-maýsym aılaryndaǵy qysqa merzimdi ekonomıkalyq ındıkator osy jyldyń bes aıymen salystyrǵanda 1,1%-ge ósip, 108,9% boldy. Qala ekonomıkasynyń barlyq negizgi salalary turaqty ári oń serpindi kórsetti.
Jyl basynan beri ósý qarqyny edáýir ulǵaıdy:
– ónerkásip – 19,8%;
- qurylys – 24,1%;
- baılanys qyzmetteri – 13,7%;
- saýda – 6,6%.
Turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý 4,9%-ǵa ósti .1 mln (1003,4) sharshy metrden astam turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Jyl sońyna deıin 2,6 mln sharshy metrden astam turǵyn úı, sonyń ishinde memlekettik bıýdjet esebinen – 2,5 myń sharshy metr nemese 3266 páter salý josparda bar.
Investıtsııalar ósimi 126,5% (460,7 mlrd teńge; qańtar-mamyr – 355,4 mlrd teńge; NKI – 132,7%) deńgeıinde qamtamasyz etildi.
«2021-2025 jyldarǵa arnalǵan jalpy quny 4,5 trln teńge bolatyn 35,4 myń jumys ornyn qurýmen 201 ınvestıtsııalyq jobadan pýl quryldy. 2021 jyly jalpy jobalyq quny 314,5 mlrd teńgeni quraıtyn 10 myń jumys ornyn ashatyn 84 ınvestıtsııalyq jobany iske qosý josparlanýda», – dlingen qalalyq ákimdik taratqan aqparatta.
Sondaı-aq baǵa máselesi de qala basshysynyń baqylaýynda. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn ustap turý úshin jergilikti bıýdjetten ónim kólemi 73 myń tonnadan asatyn «aınalym» shemasyna baǵyttalǵan qarajat 8-den 10 mlrd teńgege deıin ulǵaıdy. Bazarlarda ortasha naryqtyq baǵadan 5-40% tómen baǵamen «áleýmettik dúkender» ashyldy, halyqaralyq kooperatsııa jáne óńirlerden azyq-túlik jetkizilimderi keńeıtildi.
Negizgi mindet – jumys oryndaryn saqtaý, jańa jumys oryndaryn qurý. Máselen, 6 aıda 38,5 myńnan astam jumys orny quryldy. Onyń ishinde 15 952 oryn - memlekettik baǵdarlamalar sheńberinde. Jyl sońyna deıin barlyǵy 51,2 myńnan astam jumys orny ashylady. Jumyssyzdyq deńgeıi 1 toqsanda 0,1%-ǵa tómendedi. Barlyq áleýmettik mindettemeler tolyq kólemde oryndalýda.
Qoldaý sharalarymen 124 myńǵa jýyq az qamtylǵan azamat, kópbalaly analar, múgedekter qamtyldy. Maýsym aıynda Almatyda áleýmettik qyzmet kórsetý úıi ashyldy. Onda birneshe memlekettik mekemelerdiń 776 qyzmet túri kórsetiledi. Bıylǵa arnalǵan jergilikti bıýdjet áleýmettik baǵdarlanǵan kúıinde qalyp otyr, onyń 40%-dan astamy áleýmettik salaǵa (bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qamtamasyz etý jáne sport) tıesili.
Bıznestiń iskerlik belsendiligin saqtaý memlekettik jáne óńirlik baǵdarlamalardy belsendi iske asyrý arqyly sheshiledi. ShOB qoldaý úshin «Bıznestiń jol kartasy – 2025», «Eńbek», «Qarapaıym zattar ekonomıkasy», «Almaty Bıznes» sııaqty baǵdarlamalar iske asyrylýda.
Jyl basynan beri 86 mlrd teńgege 1 myńnan astam joba maquldandy. Qala ónerkásibiniń aldaǵy bolashaǵy ındýstrııalyq aımaqtyń damýyna baılanysty. Jyl sońyna deıin onda 37,8 mlrd teńgege taǵy 7 joba iske qosylyp, 658 jumys orny ashylady.
Shaǵyn kásiporyndar úshin ındýstrııalyq aımaqtyń aýmaǵynda orta eseppen 5 myń sharshy metrden shaǵyn ónerkásiptik parkter, óndiristik úı-jaılar salynýda. Bıyl 3 shaǵyn parkti iske qosý josparlanýda (500 jumys orny jáne 18,5 myń sharshy metr). «Alataý» ınnovatsııalyq tehnologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda jyl basynan beri 8 jobada óndiristik alańdardy jobalaý bastaldy. Investıtsııalardyń jalpy somasy 44,5 mlrd teńgeni quraıdy, 1,6 myńnan astam jumys orny qurylady (aspap jasaý salasyndaǵy 4 joba; farmatsevtıkada 4 joba).
Áleýmettik ınfraqurylymǵa keletin bolsaq, 12,6 myń orynǵa arnalǵan 8 memlekettik mektep, 1,7 myń orynǵa arnalǵan 6 jáne jeke menshik mektep, 8 263 orynǵa arnalǵan 17 japsarlas qurylystyń, sondaı-aq 4 oqý ornynyń seısmıkalyq jaǵynan kúsheıtý júrgizilýde.
Mektepke deıingi mekemelerde oryn tapshylyǵyn azaıtý úshin jyl sońyna deıin 3 balabaqshany iske qosa otyryp, 640 oryndyq 4 memlekettik balabaqsha salynyp jatyr. Sporttyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etý úshin jyl sońyna deıin Jetisý, Alataý, Medeý jáne Túrksib aýdandarynda 6 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni salynady. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ aýmaǵynda tennıs ortalyǵy iske qosyldy. Taǵy 5 iri sport nysanynyń qurylysy jalǵasýda.
Bıyl Balalar shuǵyl medıtsınalyq kómek kórsetý ortalyǵyna arnalǵan operatsııalyq blogy bar qabyldaý bólimshesiniń jańa korpýsyn, sondaı-aq jedel áleýmettik kómek pýnktin salý josparlanǵan. Sondaı-aq, tórt otbasylyq-dárigerlik ambýlatorııa qurylysy qarastyrylǵan.
«Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha «Shańyraq» pılottyq jobasy iske qosylsa, bıyl 872 almatylyqty turǵyn úımen qamtamasyz etýge múmkindik berdi. 2020 jyldan bastap «Almaty Jastary» baǵdarlamasy boıynsha (jyl saıyn 1 myń jastardy qamtý) turǵyn úıdi bólý tásilderi qaıta qaraldy. Jyl basynan beri 435 otbasy baspanaly boldy.
Eski úıdi nemese páterdi buzý jáne jańalaryn salýdy kózdeıtin Turǵyn úı qoryn jańartý baǵdarlamasy qabyldandy. Baǵdarlama renovatsııalaýǵa jatatyn páterlerdiń menshik ıeleriniń zattyq quqyqtarǵa kepildik bere otyryp, júz paıyz kelisimimen júzege asyrylady. Jóndeý jobasy 5 jylǵa eseptelgen, onyń ornyna 708 eski úı (nemese 6 637 páter) aýystyrylady, onyń ornyna jańa turǵyn úı salynady.
