Jartysy jabylýy múmkin: avtomektepterdi ne kútip tur

Lıtsenzııalaý naryqty tazarta ma?

Zań jobasy aıasynda avtomektepterge lıtsenzııalaý talabyn qaıta engizý kózdelip otyr. Sarapshylardyń aıtýynsha, másele salada uzaq jyldan beri qordalanyp kelgen.

Avtosarapshy Alekseı Alekseevtiń sózinshe, sońǵy on jylda avtomektepter habarlama tártibimen jumys istep keldi, ıaǵnı mekeme ashý úshin ýákiletti organǵa tek habarlama joldaý jetkilikti bolǵan.

– Elimizde qazir 727 avtomektep jumys isteıdi. Olar lıtsenzııasyz, habarlamalyq tártip boıynsha qyzmet kórsetedi, ıaǵnı avtomektep ashý úshin arnaıy ruqsat alýdyń qajeti joq, eGov portaly arqyly qyzmettiń bastalǵany týraly habarlama jiberý jetkilikti. Mundaı jaǵdaıda memleket oqý ornynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn, oqytýshylar quramyn nemese oqý sapasyn aldyn ala teksermeıdi. Baqylaýdyń álsizdigi keıbir avtomektepterdegi oqytý sapasynyń tómendeýine sebep bolyp otyr, – dedi sarapshy.

Osy turǵydan alǵanda, lıtsenzııalaý talaptaryn qaıta engizý naryqty júıelep, talapqa saı kelmeıtin uıymdardy súzgiden ótkizýge múmkindik beredi. Kólik quraldary júrgizýshilerin daıarlaý jónindegi kásibı birlestiktiń ókili Ádil Álibekovtiń pikirinshe, jańa talaptar kúshine ense, avtomektepterdiń edáýir bóligi jumysyn toqtatýy yqtımal.

– Menińshe, jartysynan astamy jabylady. Sebebi materıaldyq-tehnıkalyq bazasy joq, oqytýshylary men avtokólikteri joq uıymdar kezdesedi. Olar tek sertıfıkat satýmen aınalysady, – dedi Ádil Álibekov.

Onyń aıtýynsha, qazir avtomektep ashý úshin ІІM aqparattyq júıesine nebári bes qujat engizý jetkilikti. Eń bastysy – bul málimetter aldyn ala tekserilmeıdi. Sonyń saldarynan keıbir uıymdar arzan baǵaǵa jalǵan sertıfıkat usynyp, adal jumys isteıtin avtomektepterdiń básekege qabilettiligine keri áser etip otyr.

Bıometrııa men geolokatsııa: kýrsanttardyń qatysýy qalaı tekseriledi?

Ózgerister lıtsenzııalaý talabymen shektelmeıdi. Qujatta júrgizýshilerdi daıarlaý protsesin tolyq tsıfrlyq baqylaýǵa kóshirý qarastyrylǵan. Sonyń aıasynda kýrsanttardyń sabaqqa naqty qatysýyn baqylaý úshin bıometrııalyq sáıkestendirý men geolokatsııa júıesin engizý usynylyp otyr.

Ádil Álibekovtiń aıtýynsha, ol avtomektepterdegi formaldy oqytý tájirıbesin toqtatady.

– Oqýshy topqa tirkelgenimen, sabaqqa kelmeı, tek test jaýaptaryn jattap alady. Osyny toqtatý úshin geolokatsııa men bet-álpetti taný júıesi usynylyp otyr. Kýrsant telefon arqyly júıege kirgen kezde onyń naqty avtomektepte otyrǵany tekseriledi, – dedi spıker.

Zań jobasy jol qozǵalysy erejeleriniń buzylýyn avtomatty túrde anyqtaıtyn tehnıkalyq quraldardy keńinen qoldanýdy kózdeıdi. Sonymen qatar medıtsınalyq qarsy kórsetilimi bar azamattardyń kólik aıdaýyna jol bermeý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń derekteri ІІM aqparattyq júıelerimen biriktirilmek. Al tólenbegen aıyppuldary bar júrgizýshilerge birqatar memlekettik qyzmetti alý kezinde shekteý engizý máselesi qarastyrylyp jatyr.

Mundaı bastamalardyń qajettiligi salany tekserý barysynda anyqtalǵan kemshilikterden baıqalady. Bıyl sáýir aıynda ІІM aýmaqtyq bólimsheleri avtomektepterdiń qyzmetine baqylaý júrgizip, birqatar zań buzý deregin anyqtaǵan. Tekserý nátıjesinde keıbir avtodromdarda jol belgileri men jaryqtandyrý talapqa saı kelmeıtini belgili boldy. Sondaı-aq tehnıkalyq aqaýy bar kólikterdiń paıdalanylǵany anyqtalǵan.

Budan bólek, mindetti tehnıkalyq tekserýden ótpegen jáne saqtandyrý polısi joq kólikterdi qoldanǵan 59 avtomektep áshkere boldy. Sonyń nátıjesinde 701 oqý tobynyń qyzmeti toqtatylǵan.

Praktıkalyq daıyndyq – basty másele

Júrgizýshilerdi daıarlaý júıesindegi túıtkilderdi tek baqylaýdy kúsheıtý arqyly sheshý múmkin emes. Sebebi basty másele avtomektepterdiń jumysyna emes, oqytý tásiline qatysty.

Sarapshylardyń aıtýynsha, búginde teorııalyq sabaqtardyń basym bóligi emtıhan bıletterin jattaýǵa negizdelgen. Alaıda mundaı tásil jol qozǵalysynyń naqty jaǵdaılarynda durys sheshim qabyldaýǵa kómektese bermeıdi.

– Júrgizýshilerdi daıarlaý tásilin jańartý qajet. Dáriste jol-kólik oqıǵalaryn taldaý, kúrdeli jol ýchaskelerin túsindirý jáne jıi kezdesetin qatelikterdi kórsetýge basymdyq berilýi kerek.

Sondaı-aq Qazaqstanda baldyq júıeni engizý máselesi talqylanyp jatyr. Júıede ereje buzǵan júrgizýshiniń baly azaıyp otyrady. Mundaı tájirıbe kóptegen elde tıimdi qural retinde qoldanylady, – dedi Alekseı Alekseev.

Mamandardyń pikirinshe, avtomektepterdiń taǵy bir álsiz tusy – praktıkalyq sabaqtardyń jetkiliksizdigi. Sonyń saldarynan júrgizýshi kýáligin alǵan azamattardyń bir bóligi qıyndyqqa tap bolady. Ásirese qala ishinde qozǵalý, kólikti turaqqa qoıý, jolaq aýystyrý sekildi kúndelikti áreketterde tájirıbeniń azdyǵy baıqalady.

– Jańadan rólge otyrǵandar emotsııaǵa kóp beriledi. Telefon qoldaný, án tyńdaý, sóılesý sııaqty áreketterge alańdaıdy. Olar araqashyqtyq saqtamaıdy, nazaryn bir jerge ǵana bekitip alady. Al kólik júrgizýdiń artynda zor jaýapkershilik tur, – deıdi sarapshy.

Onyń sózinshe, júrgizýshiniń joldaǵy minez-qulqyna jas ereksheligi de áser etedi. Jastar kóbine batyl áreket etkenimen, qaýip-qaterdi tolyq baǵalaı bermeıdi. Al jasy úlken adamdarda, kerisinshe, senimsizdik pen qorqynysh basym bolýy múmkin. Sondyqtan qysqa merzimdi kýrstarda jol erejelerin jattatýmen shektelmeı, qaýipsiz júrgizý daǵdylaryn qalyptastyrýǵa basymdyq berý qajet.

Álemdik tájirıbe men quqyqtyq talap

Jańa ózgerister jaýapkershilikti kúsheıtýdi de kózdeıdi. Mamandardyń aıtýynsha, talaptardy qatańdatý avtomektepterge ǵana emes, júrgizýshi kýáligin zańsyz jolmen alýǵa tyrysatyn azamattarǵa áser etýi tıis.

Zańger Arjan Sádýaqastyń sózinshe, aldaǵy ýaqytta azamattar avtomektepke tirkelmes buryn onyń ІІM reestrinde bar-joǵyn teksere alady. Ol zańdy jumys isteıtin uıymdardy anyqtaýǵa jáne kúmándi qyzmet kórsetetin mekemelerden saqtanýǵa sep.

– Eger avtomektep jalǵan sertıfıkat berse, oǵan qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylady. Sol qujat arqyly alynǵan júrgizýshi kýáligi jaramsyz dep tanylyp, azamat kólik júrgizý quqyǵynan aıyrylýy múmkin, – deıdi zańger.

Onyń pikirinshe, jol qaýipsizdigi mádenıetin qalyptastyrý júrgizýshi kýáligin alar sátten emes, mektep qabyrǵasynan bastalýy kerek. Sondyqtan ony bilim berý baǵdarlamasyna engizý máselesi shet qalmaýy tıis.

– Meniń oıymsha, jol erejesin 9-synyptan bastap oqytý kerek. Kólik júrgizbese de ár adam jaıaý júrginshi retinde saýatty bolýy qajet, – dep atap ótti Arjan Sádýaqas.

Sarapshylar usynystardyń halyqaralyq tájirıbemen úndesetinin aıtady. Kóptegen damyǵan elde júrgizýshi kýáligin alý zor jaýapkershilik retinde qarastyrylady jáne oǵan qoıylatyn talap aıtarlyqtaı qatań.

Máselen, Germanııada avtomektepter mindetti lıtsenzııa negizinde jumys isteıdi. Arnaıy jabdyqtalǵan kólik pen kásibı nusqaýshylarsyz qyzmet kórsetýge ruqsat berilmeıdi, teorııalyq jáne praktıkalyq daıyndyq qatar júrgiziledi. Japonııada da talap joǵary: avtomektepterdiń jeke avtodromynyń bolýy, bekitilgen oqý baǵdarlamasyn qoldanýy jáne sertıfıkattalǵan nusqaýshylarmen jumys isteýi mindetti. AQSh-ta erejeler ár shtatta ártúrli bolǵanymen, júrgizýshiniń praktıkalyq mashyǵyn qalyptastyrýǵa erekshe kóńil bólinedi.

Sarapshylardyń pikirinshe, halyqaralyq tájirıbede ózin tıimdi dáleldegen mundaı tetikter Qazaqstan úshin ózekti.

QR-kod daýy men reforma

Júrgizýshilerdi daıarlaý júıesin reformalaý máselesi Májiliste tek oqytý sapasy turǵysynan ǵana emes, qarjynyń ashyqtyǵy turǵysynan da kóterildi. Depýtat Maqsat Tolyqbaı avtomektepterdegi tólem júıesine qatysty suraq qoıyp, jınalatyn qarajattyń qozǵalysyna nazar aýdardy.

– Jylyna shamamen 670 myń adam júrgizýshi kýáligine tapsyrady. Eger árqaısysy 8,5 myń teńgeden tólese, jylyna 5,6 mlrd teńge jınalady. Bul aqsha kimniń qaltasyna ketip jatyr? Ol memlekettik bıýdjetke de, ІІM júıesine de túspeıdi, – dedi depýtat Májilistiń jalpy otyrysynda.

Máselege qatysty Іshki ister mınıstrligi qyzmettik tekseris bastalǵanyn málimdedi.

– Avtomektepter men ákimshilik polıtsııa arasynda eshqandaı deldal bolmaýy kerek. Bul jerde sybaılas jemqorlyqqa jol berilmeýi tıis. Qajetti sharalar qabyldanady, – dedi Іshki ister mınıstriniń orynbasary Sanjar Ádilov.

Osylaısha, usynylyp otyrǵan ózgerister tek avtomektepterdiń jumysyn retteýge emes, saladaǵy ashyqtyqty arttyrýǵa da baǵyttalǵan. Alaıda sarapshylardyń aıtýynsha, másele budan áldeqaıda tereń.

Avtosarapshy Alekseı Alekseevtiń pikirinshe, reformanyń qajettiligi jol-kólik oqıǵalarynyń statıstıkasynan-aq kórinedi.

– Biz jyl saıyn jol-kólik oqıǵalarynan shaǵyn bir qalanyń halqyndaı adamnan aıyrylyp otyrmyz. Ótken jyly Qazaqstan joldarynda 2330 adam qaza tapty. Menińshe, túbegeıli reforma qajet. Óıtkeni júrgizýshilerdi áli kúnge deıin 50-70 jyl burynǵy tásildermen oqytyp kelemiz. Ózim 30 jyl buryn júrgizýshi kýáligine oqydym, sol kezdegi emtıhan bıletteri áli ózgermegen, – dedi sarapshy.

Degenmen zań jobasyndaǵy barlyq bastama birdeı qoldaý taýyp otyrǵan joq. Máselen, Soltústik Qazaqstandaǵy júrgizýshilerdi daıarlaý uıymdary qaýymdastyǵynyń basshysy Vıktorııa Gımelraıh bıometrııalyq baqylaý júıesine kúmánmen qaraıdy.

– Birinshiden, bul adam quqyǵyn buzady. Ekinshiden, kez kelgen bıometrııany aınalyp ótýge bolady. Polıtsııa qyzmetkeri kelip, sabaqtyń shyn máninde ótip jatqanyn teksere alady. Biraq biz jalpy memlekettik baqylaýǵa qarsy emespiz, – dedi ol.

P.S. Jalpy, júrgizýshilerdi daıarlaý júıesin jańartýǵa qatysty pikirtalas joq. Másele ony qalaı durys júzege asyrýǵa qatysty bolyp otyr.