Jarnamadan salyqqa deıin: AQSh-ta blogerlerdiń qyzmeti qalaı retteledi
ASTANA. KAZINFORM – AQSh-ta blogerlerdiń qyzmetine arnalǵan biryńǵaı federaldy zań joq. Onyń ornyna jekelegen shtattardyń zańnamasy, áleýmettik platforma erejeleri qoldanylady. Kóbine jarnama, brendtermen seriktestik, avtorlyq quqyq, salyqqa qatysty baqylaý kóp. Kazinform agenttiginiń Vashıngtondaǵy menshikti tilshisi taqyrypqa sholý jasady.
Jarnama jáne seriktestik
AQSh-ta kez kelgen kompanııa blogerge aqyly jarnama usynsa, ol kelisim mindetti túrde aýdıtorııaǵa anyq habarlanýy tıis. Mundaı qaǵıda taýar, qyzmet, tegin ónim, jeńildik – bárine qatysty. ıAǵnı bloger óziniń brendpen baılanysy baryn baıqatýy qajet. Bul Instagram, TikTok, YouTube, podkasttar, jalpy tsıfrlyq kontenttiń bárine ortaq ereje.
Jarnamalyq kontentterge qoıylatyn talapty AQSh-tyń Federaldy saýda komıssııasy (Federal Trade Commission, FTC) belgileıdi. Arnaıy zańda josyqsyz, adamdardy jańylystyratyn áreketterge tyıym salynǵan. Internet-jarnama bolsyn, marketıng pen satylymǵa bolsyn, baqylaý qatań.
Mundaǵy prıntsıp anyq. Kontenttiń jarnamalyq sıpaty jáne brendpen baılanysy týraly aqparat túsinikti ári kózge túsetindeı bolýy kerek. Ony uzaq mátinniń sońyna, profıldiń bólek betine nemese kóp heshtegtiń arasyna jasyrýǵa bolmaıdy. Vıdeo men Stories-te jarnama týraly aqparat bári kóre alatyndaı, estı alatyndaı jáne durys túsinetindeı etip uıymdastyrylýy tıis.
Dál osy prıntsıp ınternettegi basqa jarnamalarǵa da qatysty: avtor mańyzdy sharttardy aıqyn kórsetýi qajet, al qosymsha jarnamalyq eskertpe jaqyn ornalasýy shart.
AQSh-taǵy blogerlerdiń jarnamasyna qoıylatyn talapty jiktesek:
· Anyq: aqparat jaqsy kórinip, ońaı oqylatyn ári túsinikti bolýy tıis.
· Qoljetimdi: aqparat ártúrli qurylǵy men platformada durys kórsetilýi kerek.
· Gıpersilteme: siltemeler tikeleı aqparatqa aparýy tıis.
· Ýaqyt: tutynýshy satyp alý týraly sheshim qabyldaǵanǵa deıin mańyzdy aqparatty alýy kerek.
· Qaıtalaný: satý naýqany kezinde jarnama erejesin saıtqa qaıtalap salý qajet.
· Túsinikti: mátin, dybys jáne vızýaldy elementter aıqyn bolýy tıis.
Aıta keterligi, bloger taýardyń sıpaty men tıimdiligi týraly jalǵan málimdeme jasaýyna bolmaıdy. Mysaly, jetkilikti dálelsiz belgili bir nátıjege kepildik berýge nemese avtor ónimdi ózi qoldanbasa da, qoldanǵandaı áser qaldyrýǵa jol berilmeıdi.
Al dári-dármek, medıtsınalyq qyzmet, qarjylyq ónim, kosmetıka jáne arnaıy baqylanatyn taýarlardy jarnamalaýdyń qosymsha talaby bar.
Syılyq pen salyq
Blogerdiń tabysy men syılyq retinde alǵan qarjysy únemi baqylaýda bolady. Eger brend blogerge jarnama úshin taýar nemese qyzmet usynsa, mundaı paıda kiris retinde qarastyrylýy múmkin. Bul qaǵıda brend blogerge aqshalaı tólem jasamasa da eskeriledi. Óıtkeni AQSh-tyń Salyq qyzmeti (IRS) tólem retinde aqshany ǵana emes, sonymen qatar múlikti, taýardy kásibı qyzmetten túsetin tabysqa balaýy yqtımal. Sondyqtan brendtermen turaqty jumys isteıtin blogerler zattaı tólemderge de saqtyqpen qaraıdy.
Avtorlyq quqyq
Ózge elderdegideı emes, AQSh-ta Google men áleýmettik jelidegi kez kelgen kontentti erkin paıdalaný qıyn. Ol úshin AQSh-tyń Avtorlyq quqyq týraly zańnamasyn (Copyright Law of the United States) eskerý kerek. Sebebi AQSh Kodeksiniń 17-bólimi 102-babyna sáıkes, kez kelgen avtorlyq quqyq qatań qorǵalady. Onyń ishine ádebı, mýzykalyq, dramalyq, horeografııalyq, beıneleý, grafıkalyq shyǵarmalar, músinder, aýdıovızýaldy týyndylar, kınofılmder men dybys jazbalary, sáýlet týyndylary kiredi.
Alaıda zań ıdeıanyń ózin ǵana qorǵaıdy, al oǵan jasalǵan siltemege esh ýáj aıtýǵa quqy joq. Sonymen qatar fair use («adal paıdalaný») doktrınasy aıasynda avtorlyq quqyqpen qorǵalǵan materıaldy avtordyń ruqsatynsyz-aq paıdalanýǵa bolady. Munda paıdalaný maqsaty men sıpaty, shyǵarmanyń ózindik ereksheligi, alynǵan materıaldyń kólemi jáne onyń kommertsııalyq múddesi eskeriledi. Árıne, fair use ózge bireýdiń kontentin jarııalaýǵa berilgen ámbebap ruqsat emes, sırek qoldanylatyn ádis qana.
AQSh-ta kontent avtoryn kórsetý men túpnusqaǵa silteme jasaý jetkiliksiz. Sondyqtan amerıkalyq blogerler óz materıalyn ázirleýge tyrysady. Oǵan múmkindik bolmasa, avtordyń ruqsatyn alýǵa, qoljetimdi kontentti paıdalanýǵa júginetinder kóp.
Bul blogerge jalǵyz synaq emes. Platformalardyń (TikTok, Instagram, YouTube) óz erejeleri taǵy bar. Avtorlyq quqyqtyń saldaryran shaǵym túsýi, kontenttiń óshirilýi nemese akkaýntqa sanktsııa qoldanylýy ǵajap emes.
Blogerlik qyzmetten túsetin tabys qalaı esepteledi?
AQSh-ta blogerlik qyzmetten túsetin kez kelgen tabysqa salyq salynady. YouTube, TikTok, Instagram sekildi platformalarynyń tólemin ǵana qaraıdy deý qate, sonymen qatar jarnama berýshiniń syıaqylaryna, demeýshilik kelisimsharttarǵa, jarnama ornalastyrýǵa jáne tapsyryspen kontent jasaýǵa alynǵan aqyǵa da salyq bar.
AQSh-tyń Іshki kirister qyzmetiniń (Internal Revenue Service, IRS) habarlaýynsha, kontent jasaýshylar men áleýmettik jelilerdegi yqpaldy tulǵalardyń tabysy retinde birneshe sanat qarastyrylǵan. Oǵan kásibı qyzmet aıasynda alynǵan aqshalaı tólem, múlik, taýar men qyzmetter jatady.
Qazir blogerler jumysqa baılanysty kiris-shyǵys esebin júrgizip, tólemder men jumsalǵan shyǵyndy rastaıtyn qujattardy saqtaýdy ádetke aınaldyrǵan. Bul salyqty durys esepteýge jáne qajet bolǵan jaǵdaıda shyǵyndardy dáleldeýge múmkindik beredi.
AQSh-ta brendterden tegin alynǵan taýar men qyzmetke erekshe nazar aýdarady. Eger kompanııa jarnama úshin blogerge qymbat taýar berse, ony ádettegi syılyq retinde qabyldaı almaıdy. Bári salyq tóleý kezinde tekseriledi.
Shtattardyń zańy ártúrli
AQSh-taǵy blogerge salynatyn salyq mólsheri qaı shtatta jumys isteıtinine de baılanysty. Taqyrypty túsiný úshin bloger tóleýi kerek salyq túrin qaraıyq. Kez kelgen ınternet arqyly aqsha tabatyn adam federaldy tabys salyǵyn (income tax), sondaı-aq Social Security jáne Medicare áleýmettik saqtandyrý baǵdarlamalary úshin ózin-ózi jumyspen qamtý salyǵyn (self-employment tax) tóleýi qajet.
Bul rette ár shtat qosymsha óz salyq salý erejesin bekitken. Mysaly, Florıdada shtattyń jeke tabys salyǵy joq. Alaıda bul blogerlerdi federaldy salyqtan bosatpaıdy. Eger óz betinshe jumys isteıtin kontent avtory jylyna $100 myń tapsa, ol báribir qoldanystaǵy federaldy salyqtardy, sonyń ishinde ózin-ózi jumyspen qamtý salyǵyn tóleýi tıis.
Kalıfornııada da salyq sharttary ózgeshe. Eger bloger shtat aýmaǵynda kommertsııalyq qyzmetpen aınalyssa, ol jergilikti salyqty tólep, bıznesti tirkeýge mintetti. Mysaly, Kalıfornııada tirkelgen jaýapkershiligi shekteýli seriktestik (LLC) jyl saıyn $800 kóleminde salyq tóleıdi. Sonymen qatar shtatta jumys istegeni úshin jalpy kiristiń belgili bir mólsherinde qosymsha alym bar: LLC-diń jalpy kirisi $250 myńnan $499 999 aralyǵynda bolsa, $900, $500 myńnan $999 999-ǵa deıin – $2 500, $1 mln-nan $4 999 999-ǵa deıin — $6 myń, al $5 mln-nan joǵary bolsa – $11 790. Bul tólemder kompanııa men onyń ıeleriniń basqa salyǵyn almastyrmaıdy.
Osylaısha, AQSh-ta bloger bólek zańdy sanatqa bólinbeıdi: tabys tabý úshin kontent avtory, jarnamalyq seriktes nemese jeke kásipker retinde áreket etýi tıis. Soǵan oraı salyq pen talap ta ózgerip otyrady.
Blogerler qandaı erejeni saqtaýy kerek?
AQSh shtattarynda birshama zańnamalyq alshaqtyq bary túsinikti, dese de bárine ortaq qaǵıdany baıqaýǵa bolady:
1. Brendtermen seriktestikti ashyq kórsetý jáne aýdıtorııaǵa materıaldyń kommertsııalyq sıpaty týraly habarlaý.
2. Jalǵan jarnama taratpaý jáne dáleldeý múmkin emes málimdeme jasamaý.
3. Kiristerdi, sonyń ishinde salyq salynatyn zattardy esepke alý jáne deklaratsııalaý.
4. Ózge bireýdiń fotosýretin, vıdeosyn, mýzykasyn jáne basqa da materıaldaryn paıdalaný kezinde avtorlyq quqyqty saqtaý.
5. Jumys isteıtin shtattyń salyq jáne tirkeý talabyn oryndaý.
6. Kontent jarııalanatyn áleýmettik platforma erejelerin saqtaý.
Buǵan deıin Qytaıdaǵy strımerler men kontent avtorlary qandaı erejelerdi saqtaıtynyn jazǵan bolatynbyz.
