Ǵylymdaǵy tyń jańalyq: jarqanattar 65 mln jyl buryn Eýropada paıda bolǵan
ASTANA. KAZINFORM – Jańa zertteý nátıjeleri jarqanattardyń evolıýtsııalyq tegi shamamen 65 mln jyl buryn Eýropada paıda bolǵanyn kórsetti. Buǵan deıin olardyń Azııa, Afrıka nemese Amerıkada shyqqany boljanǵan. Bul týraly Euronews jazdy.
Nature jýrnalynda jarııalanǵan zertteýge 103 jarqanat túriniń genomdyq derekteri men álemniń ár óńirinen tabylǵan 44 qazba úlgisiniń taldaýy negiz bolǵan. Zertteý Bat1K halyqaralyq jobasy aıasynda júrgizildi.
Ispanııanyń Ulttyq jaratylystaný ǵylymdary mýzeıiniń zertteýshisi Ismael Galvannyń aıtýynsha, ǵalymdar alǵash ret jarqanattyń tolyq genomyn qalpyna keltirgen.
– Bul resýrs osy janýarlardyń erekshe qasıetterine jaýap beretin genderdi zertteýge berik negiz qalyptastyrady. Mundaı zertteýler adamdaǵy qartaıý, ımmýnıtet jáne aýrýlarǵa tózimdilik máselelerin zertteýge de kómektesýi múmkin, – deıdi ıspanııalyq ǵalym.
Stonı-Brýk ýnıversıtetiniń professory Lılıana Davalostyń aıtýynsha, qazba jáne qazirgi túrlerdiń evolıýtsııasyn genomdyq derektermen qatar modeldeý ǵalymdarǵa jarqanattardyń ejelgi tobynyń evolıýtsııalyq aǵashtaǵy ornyn dálirek anyqtaýǵa múmkindik bergen.
– Zertteý nátıjesinde Eýropada paıda bolǵan jarqanattardyń keıin Afrıkaǵa, odan ári Azııaǵa, Amerıkaǵa jáne Aýstralııaǵa taralǵany anyqtaldy, – deıdi professor.
Ǵalymdar belsendi qanat qaǵyp ushý men eholokatsııa qabileti jarqanattardyń evolıýtsııasynyń keıingi kezeńderinde emes, olardyń paıda bolýyna jaqyn ýaqytta qalyptasqanyn anyqtady. Qazba qaldyqtary bul erekshelikterdiń shamamen 65 mln jyl boıy saqtalǵanyn kórsetedi.
Zertteý barysynda álemniń shalǵaı óńirlerinde mekendeıtin sırek túrler de qarastyryldy. Olardyń qatarynda Taıland pen Mıanmada kezdesetin ergejeıli jarqanat, Madagaskardaǵy tabanynda jabysqaq sorǵyshtary bar túr jáne Jańa Zelandııaǵa tán qysqa quıryqty jarqanat bar.
Dýblın ýnıversıtetiniń professory Emma Tılıngtiń aıtýynsha, jańa zertteý ondaǵan jyl boıy bir-birine qaıshy kelgen ǵylymı tujyrymdardan keıin jarqanattardyń evolıýtsııalyq tarıhyn turaqty fılogenetıkalyq aǵash arqyly túsindirýge múmkindik bergen.
– Qazir álemde jarqanattardyń 1500-den astam túri belgili. Olar barlyq sútqorektilerdiń shamamen besten birin quraıdy. Jarqanattar ósimdikterdi tozańdandyryp, tuqym taratady jáne jándikterdiń sanyn retteýge yqpal etedi, – deıdi E.Tılıng.
Tehas tehnologııalyq ýnıversıtetiniń professory Devıd Reı zertteý barysynda jınaqtalǵan aýqymdy derekter ǵalymdarǵa jarqanattardyń genomdyq ózgeristerin jan-jaqty baqylaýǵa múmkindik beretinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul málimetter qazirgi jarqanattardyń alýan túrliligi men olardyń biregeı qasıetteriniń qalyptasýyn túsindirýge kómektesedi.
Ǵalymdar jańa genomdyq baza jarqanattardy zertteýmen ǵana shektelmeı, olardyń aýrýlarǵa tózimdiligi men uzaq ómir súrý erekshelikterin túsinýge, sondaı-aq adam densaýlyǵyna qatysty zertteýlerge jańa baǵyttar ashýy múmkin ekenin atap ótti.
Aıta keteıik, byltyr ShQO-da Qyzyl kitapqa engen sırek jarqanat kózge túskenin jazdyq.
