Japonııanyń burynǵy syrtqy ister mınıstri Qazaqstan Prezıdentiniń BUU reformasy jaıly ustanymyn qoldady
ASTANA. KAZINFORM — Japonııanyń burynǵy Syrtqy ister mınıstri Erıko Kavagýtı Silk Way telearnasyna bergen suhbatynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń BUU ýnıversıtetinde oqyǵan dárisi týraly pikir bildirip, onyń ekijaqty yntymaqtastyqty damytýǵa qosqan úlesi jóninde aıtyp berdi.
— Qazaqstan Prezıdentiniń dárisinde birqatar mańyzdy taqyryptar qozǵaldy. Atap aıtqanda, BUU men «orta derjavalar» dep atalatyn elderdiń ókildigin keńirek qamtý maqsatynda Qaýipsizdik keńesin reformalaý qajettigi týraly aıtyldy. Osy máselege qatysty sizdiń pikirińiz qandaı? Sondaı-aq japon fılosofııasyna tán maqsattar birligi týraly aıtylǵan oıyn qalaı baǵalar edińiz? Qazirgi álemde, mysaly, Japonııamen yntymaqtastyq arqyly turaqtylyq pen tepe-teńdikdi qalaı saqtaýǵa bolady dep oılaısyz?
— Eń aldymen, onyń dárisi maǵan óte kúshti áser qaldyrǵanyn aıtqym keledi. Bul jan-jaqty, keń aýqymdy máselelerdi qamtyǵan baıandama boldy. Siz atap ótken BUU, ekijaqty qarym-qatynastar, sondaı-aq el ishindegi jáne jahandyq halyqaralyq ınstıtýttardaǵy reformalarǵa qatysty kózqarastary da qamtyldy.
Jeke ózime onyń ıdeıalary óte jaqyn, ári ol osy baǵytta ózge memleketterdi biriktirýge arnalǵan bastamalarǵa jetekshilik ete alady dep esepteımin. Qasym-Jomart Toqaev atap ótkendeı, BUU reformalaýdy qajet etedi jáne bul protsesti keıinge qaldyrýǵa bolmaıdy.
Sheshim qabyldaý protsesine Qaýipsizdik keńesiniń turaqty músheleri sanalatyn jetekshi derjavalar ǵana emes, basqa da elderdiń de qatysýy mańyzdy. Meniń oıymsha, orta derjavalar shyn máninde mańyzdy ról atqarady jáne atqarýy qajet. Búginde BUU-ǵa 193 memleket múshe, olardyń basym bóligi — dál osy orta derjavalar. «Úlken bestik» eń joǵary satyda turǵanymen, onyń astynda kóptegen orta elder ornalasqan, olarǵa anaǵurlym salmaqty ról berý qajet. Men bul pikirmen tolyqtaı kelisemin. Árıne, bul úshin ýaqyt pen baıypty talqylaýlar qajet bolady. Degenmen dıalogty qazirden bastaý kerek, al Qaýipsizdik keńesiniń jumys formatyn qaıta qaraý kerek. Bul óte kúrdeli mindet, biraq ony aınalyp ótý múmkin emes.
— Jalpy alǵanda, Qazaqstannyń syrtqy saıasattaǵy rólin qalaı baǵalaısyz? Prezıdent búgin Qazaqstannyń araaǵaıyndyq áleýeti men kópjaqty dıplomatııany damytý týraly da aıtty. Qazaqstan bolashaqta halyqaralyq qaýymdastyqta osyndaı ról atqara ala ma?
— Iá, árıne. Búginde kópjaqty tásil birtindep álsiregenimen onyń mańyzy áli de asa zor. Eger biz ony qalpyna keltire almasaq, álem haos pen derjavalar arasyndaǵy tartysty básekege urynýy múmkin. Al kópjaqtylyq qaǵıdalar men halyqaralyq tártipti qalyptastyrady.
Qazirgi ýaqytta bul júıeniń barlyq elementterin birden qalpyna keltirý múmkin emes shyǵar, alaıda olardyń keıbirin mindetti túrde jańǵyrtyp, iske asyrý qajet. Qazaqstan — óńirlik derjava ári Ortalyq Azııanyń kóshbasshysy sanalady, sonymen qatar onyń syrtqy saıasaty óńir aıasynan da asyp jatyr.
Meniń túsinýimshe, áńgime «Ibrahım kelisimderin» qoldaý týraly da bolyp otyr jáne muny durys qadam dep sanaımyn. Qazaqstan ózge elderge kómek kórsetýdi bastap ketti, tipti tıisti qoldaý ınstıtýtyn da qurdy. Bul qadamdar Qazaqstannyń jahandyq turǵyda oılaıtynyn jáne halyqaralyq mıssııasyn júıeli túrde júzege asyryp otyrǵanyn kórsetedi. Men muny tolyq qoldaımyn jáne osyndaı bastamalardyń júzege asyrylyp jatqanyn kórgenime shyn júrekten qýanyshtymyn.
— Sóz sońynda, erteń ótetin «Ortalyq Azııa — Japonııa» sammıti qarsańynda jıynnan qandaı nátıje kútesiz?
— Men aradaǵy yntymaqtastyqtyń osy deńgeıge shyqqanyna qýanyshtymyn. Prezıdent Toqaevtyń sózin tyńdaı otyryp, Ortalyq Azııa elderiniń damýyna, tehnologııalyq ózgeristerge jáne ekijaqty qatynastarǵa qatysty ózara is-qımyldyń jańa kezeńge ótkenin baıqadym. Qazir biz kelesi satyda turmyz jáne alǵa jyljýǵa daıynbyz. Erteńgi kezdesýdiń qandaı nátıjelerge jetkizetini meni shynymen de qyzyqtyrady.
Aıta keteıik, Qasym-Jomart Toqaev Tokıo qalasyndaǵy Birikken Ulttar Uıymy ýnıversıtetine baryp, «Dúrbeleńge toly dáýirdegi strategııalyq senimdi qalpyna keltirý: ádiletti ári turaqty álem qurý jolyndaǵy Qazaqstannyń ustanymy» taqyrybynda dáris oqydy.