Janǵa daýa bolar shıpaly emniń baǵasy qansha?

Óıtkeni álemdik derjava sanalatyn AQSh-tan bastap, halqy kedeıshiliktiń zardabyn shegip, soǵystan kóz ashpaı kele jatqan Aýǵanstanǵa deıingi barlyq elde jany qınalǵanda shetelden em izdeýshiler myńdap-mıllıondap tabylady eken. Sondyqtan ondaǵy ósim jyl saıyn 20-30 paıyzdy qurap otyr. Mamandardyń aıtýynsha, «Bireýge mal qaıǵy, bireýge jan qaıǵy» degendeı, medıtsınalyq týrızm tasqynynda eki baǵyt kórinis taýyp otyr. Birinshisi, qyzmet kórsetý aqysy joǵary elderden baǵasy qoljetimdi memleketke barýshylar. Ekinshisi, medıtsınalyq kómek kórsetý deńgeıi tómen elderden qyzmet kórsetý sapasy damyǵan memleketterge barýshylar. Birinshisine AQSh-ty mysalǵa keltirýge bolady. Onda medıtsınalyq týrmen sapar shegýshiler sany sońǵy 2 jylda 750 myńnan 3 mıllıon adamǵa deıin ósip, budan ózge elder 1 mlrd. dollar tabys tapqan. Al ekinshisine burynǵy keńestik keńistiktegi elderdi de qosýǵa bolady. Olardyń úlesi jyl saıyn 30-50 paıyzǵa ósip kele jatqan kórinedi. Qazir tipti asa bilikti mamandar men ozyq qural-jabdyqtardy qajet etetin kúrdeli operatsııalardy bylaı ysyryp tastap, óz elindegi emdeý mekemeleriniń shamasy jetetin jaı emdeý túrlerin de shetelden alýǵa áýestenýshiler shoǵyry qalyptasa bastapty. Tipti keıbir adamdardyń áıelderi men qyzdaryn shetelde bosandyrýdy sánge aınaldyrǵany buqaralyq aqparat quraldarynda kórinis taýyp júr.

Jalpy medıtsınalyq týrızmnen tabys tabýshy elderdiń alǵashqy bestigine AQSh, Germanııa, Túrkııa, Úndistan, Taıland enip otyr. Úzdik úshtikke kiretin baýyrlas Túrkııaǵa medıtsınalyq týrızmmen kelýshiler sany byltyr 617 myń adamdy quraǵan kórinedi. Bul eldiń medıtsınalyq týrızm qaýymdastyǵynyń jetekshisi Emın Chakmaktyń aıtýynsha, olar sheteldik emdelýshilerdiń sanyn 2015 jyly 1 mıllıonǵa deıin ulǵaıtyp, odan 10 mıllıard dollarǵa jýyq tabys tabýdy josparlap otyr. Ótken jyly olardyń medıtsınalyq týrızmdegi tabysy 4,2 mıllıard dollardy quraǵan kórinedi. Byltyr bul elge saıahattap barǵandardyń 380 myń 46-syn qazaqstandyqtar qurapty. Olardyń qanshasy emdelý maqsatynda barǵany týraly aqparat esh jerden tabylmady. Al kórshiles Reseıde shetelden em izdeýshiler sany statıstıka agenttiginiń málimetine qaraǵanda 2011 jyly 14,5 mıllıondy, 2012 jyly 15,3 mıllıondy quraǵan.

Havard Medical International uıymynyń 2007 jylǵy zertteýine qaraǵanda, qazaqstandyqtar jyl saıyn shetelde emdelýge 200 mıllıon dollar jumsap kelgen kórinedi. Olar negizinen Germanııa, Avstrııa, Izraıl, Ońtústik Koreıa, Sıngapýr, Túrkııa elderine barǵan.

Medıtsınalyq saýyqtyrý týrızminde búgingi tańda damýdyń 5 negizgi baǵyty aıqyndalyp otyr. Olar: medıtsınalyq týrızm; SPA & Wellness týrızmi; Termaldyq týrızm (mıneraldyq jáne termaldy qaınarlarda emdelý); Egde adamdar týrızmi; Stomatologııalyq týrızm. Otandyq mamandar Qazaqstanda onyń beseýin de qatar alyp júrýge múmkindik bar ekenin aıtyp otyr. Tek oǵan memleket tarapynan yntalandyrýdyń tetikteri bir júıege keltirilmegen. Máselen «Ulttyq medıtsınalyq holdıng» AQ-nyń Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Lázzat Aqtaeva byltyr 2014 jyly ózderine qarasty barlyq emhanalar medıtsınalyq týrızmdi damytýǵa 2014 jyly daıyn bolatynyn jarııalady. Oǵan deıin 2011 jyldyń ózinde holdıngke qarasty mekemelerge 42 ınnovatsııalyq tehnologııa engizilgen kórinedi. Onyń ishinde búırek, jilik maıyn aýystyrý, «jasandy» júrek salý boıynsha operatsııalar bar. Sonyń nátıjesinde sol jyly olar 30 myńǵa jýyq qazaqstandyqtan bólek 300-ge jýyq sheteldikti emdegen. Olar negizinen kórshiles Ortalyq Azııa men Reseıdiń azamattary bolyp otyr. Endi 2014 jylǵa deıin ondaǵy barlyq emdeý oryndary klınıkalar medıtsınalyq uıymdar úshin patsıentti emdeý sapasy men onyń qaýipsizdiginiń eń joǵary kórsetkishi sanalatyn Joint Commission Ìnternational (JCI) akkredıtatsııasynan ótkizilmek. Olardyń ishinen alǵashqy bolyp bul synnan 2012 jyly Ulttyq ana men bala ǵylymı ortalyǵy sátti ótken bolatyn. Sarapshylardyń sózine qaraǵanda, ol burynǵy keńestik keńistiktegi JCI akkredıtatsııasynan ótken birinshi medıtsınalyq mekeme bolyp otyr. Máselen, elimizde parkınson aýyrýymen syrqattanǵan 16 myń adam tirkeýde tur eken. Ondaǵy árbir hırýrgııalyq operatsııa shetelde 60-70 myń eýro turatyn kórinedi. Buǵan deıin qazaqstandyqtar shetelde emdelýge májbúr bolyp kelse, endi olar Astanadaǵy neırohırýgııalyq ǵylymı ortalyqta memleket esebinen tegin emdelýge qol jetkizip otyr. Mundaı mysaldardy holdıngke qarasty barlyq mekemelerde kezdestirýge bolady. Bul, árıne, úlken jetistik. Degenmen, elimizdegi densaýlyq saqtaý júıesinde áttegen-aı deıtin tustar da az emes. Densaýlyq saqtaý mınıstri Salıdat Qaıyrbekovanyń sózine qaraǵanda, bıyl elimizdegi medıtsına uıymdarynda qyrýar qarjyǵa satyp alynǵan qural-jabdyqtardyń 130 túriniń iske qosylmaı turǵany anyqtalǵan. Onyń keıbirinde jumys isteıtin mamandar joq bolsa, endi bireýleri onymen emdeletin naýqastardyń az bolýyna qaramastan esepsiz alynǵan. Al «Jas-aı» medıtsınalyq ortalyǵynyń bas dırektory, medıtsına ǵylymdarynyń doktory Jasan Zekeıulynyń sózine qaraǵanda, elimizdegi barlyq emdeý mekemeleriniń áleýetin birdeı paıdanýǵa quzyrly organdar áli qulyqsyzdyq tanytyp otyr. Halyq emshileri men Shyǵys medıtsınasyn shetelden meńgerip kelgen bilikti mamandardyń múmkindikteri el ıgiligine tolyqtaı qyzmet ete almaýda. Sondyqtan keıde bıýdjet qarjysyn tıimsiz jumsaý jáıtteri ár jerden boı kórsetip qalýda. «Ortaq ógizden ońasha buzaý artyq» demeı, báriniń ılegeni bir teri bolǵandyqtan sala mamandarynyń bilimi men biligin bir arnaǵa toǵystyryp, barlyq máseleni birlesip sheshýge memleket uıtqy bolsa alynbaıtyn qamal joq.

QR Syrtqy ister mınıstrliginiń habarlaýynsha, Qazaqstanda 2014 jyldan bastap 48 eldiń azamattaryna 15 kúnge, al 2015 jyldan bastap 30 kúnge deıin vızasyz júrip-turýyna múmkindik berilmek. Buǵan deıin Qazaqstan dıplomatııalyq tólqujatpen - 56 elmen, sheteldik tólqujatpen - 38, ulttyq tólqujatpen 16 elmen vızasyz júıe ornatylǵan bolatyn. Eger quzyrly organdar birlesip jumys jasaıtyn bolsa, Qazaqstan sheteldik emdelýshilerdiń belgili bir bóligin ózine tartýǵa áleýeti bar. Medıtsınalyq týrızmniń ózge baǵyttary boıynsha da osyny aıtýǵa bolady.