Jańartylǵan bilim berý júıesi: 1-synyp kósh bastaıdy

Jańa júıe jáne qajettilik

- Elimizdegi barlyq mektepter 1 qyrkúıekten bastap kezeń-kezeńmen bilim berýdiń jańa júıesine kóshedi. Bilim berý mazmunyn jańartýdyń qajettiligi nede?

- Elbasy Nursultan Nazarbaev elimizdiń álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý mindetin qoıyp otyr. El ekonomıkasynyń qarqyndy damýy bilim berý júıesine tikeleı baılanysty.

Qoǵamda azamattyń tek qana bilim alýy jetkiliksiz, eń mańyzdysy - sol alǵan bilimin kúndelikti ómirde tıimdi qoldana bilýi. Sol sebepti, qazir oqýshylardyń fýnktsıonaldyq saýattylyǵyn arttyrýǵa basymdyq berilip otyr.

Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (EYDU) elderi osydan 28 jyl buryn bilim berýdiń jańartylǵan úrdisine kóshe bastady. 1997 jyly kóp el PISA dep atalatyn jańartylǵan mazmundy baǵalaýdyń biryńǵaı standartyna kóshý týraly kelisimge keldi.

Elimizdegi birqatar mektepter 2009, 2012 jáne 2015 jyldary osy standart  boıynsha bilim sapasyn anyqtaýǵa qatysty. Osy zertteýdiń qorytyndysynda oqýshylardyń fýnktsıonaldyq saýattylyǵyn arttyrý qajettiligi anyqtaldy. Bilim berý mazmunyn jańartýdyń sebebi sodan.

Jańa oqý jylynan bastap osy júıe, ıaǵnı álemdik tájirıbe elimizdiń barlyq mektepteriniń birinshi synyptaryna engiziledi.

Memleket basshysynyń «100 naqty qadam» Ult josparynyń 76,79, 89-qadamdaryn jáne Bilim men ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jańasha bilim mazmunyna kezeń-kezeńimen kóshý jumystaryn bastady.

Bilim berý júıesine engiziletin reforma, eń aldymen, oqýshylarǵa sapaly bilim berýdi, bolashaqta olardyń álemdik básekege qabiletti bolýyn qamtamasyz etýdi kózdeıdi.

- Qandaı isti bastamas buryn aldyn-ala zertteý, qorytyndysyn jan-jaqty taldaý, túıindi máselerdi anyqtaý arqyly daıyndyq jumystary júrgiziletini anyq. Osy týraly aıtsańyz. Daıyndyq jumystary qalaı, qandaı deńgeıde júrgizildi?

- Bul baǵyttaǵy jumystar Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlesip, birneshe jyldan beri júıeli túrde jasalyp jatyr. Bizdiń oblysta osydan 3 jyl buryn 12 jyldyq oqytýdyń memlekettik jalpyǵa mindetti bastaýysh bilim berý standartynyń jobasy talqylandy. Mınıstrliktiń tapsyrmasyna sáıkes,  2013-2014  oqý jylynda atalǵan standart jobasy elimizdiń barlyq óńirlerinde  pedagogıkalyq qyzmetkerler, ata-analardyń qatysýymen birneshe ret talqylanyp, on-line rejıminde túsindirildi.

2014 jyldyń qańtar aıynda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasy, «Nazarbaev zııatkerlik mektebi» derbes bilim berý uıymdarynyń ókilderi bizdiń óńirge arnaıy kelip, pedagogıkalyq qyzmetkerler, ata-analar jáne buqaralyq aqparat quraldary ókilderine jańa standart jobasyn tanystyrdy. Sondaı-aq, jurtshylyqtyń usynys-pikirlerine de den qoıyp tyńdady. Jańa standartty qabyldaý kezinde osy aıtylǵan syn-eskertýler, usynys-pikirler eskerildi.

Tıisti normatıvtik qujattar, jańa standart, oqý baǵdarlamalary, oqýlyqtar ázirlengenimen, olardyń is júzinde oryndalýy, oqýshylarǵa bilim berý úshin onyń qanshalyqty tıimdi ekenin, muǵalimderge qandaı kómek qajet bolatynyn anyqtaý maqsatynda jańartylǵan bilim berý mazmuny aprobatsııadan ótkizildi.

Mınıstrliktiń 2014 jylǵy 4 shildedegi №263 buıryǵyna sáıkes, bastaýysh bilim berýdiń oqý baǵdarlamalaryn aprobatsııadan ótkizý úshin respýblıka boıynsha anyqtalǵan 30 mekteptiń qataryna bizdiń oblystan 2 mektep: Aqtóbe qalasyndaǵy №9 mektep-gımnazııa jáne Novyı orta mektebi engizildi.  1-synyptaǵy 357 oqýshy jańa júıe boıynsha bilim aldy. Osy oqýshylarǵa sabaq beretin muǵalimder biliktilik arttyrý kýrstary, oqytý semınarlary arqyly arnaıy daıarlyqtan ótti.

Mınıstrlik tarapynan 2015-2016 oqý jylynyń sońynda 30 pılottyq mekteptegi aprobatsııa jumysynyń qorytyndysyna zertteý júrgizildi. Nátıjesinde, oqýshylardyń fýnktsıonaldyq saýattylyǵyn damytýǵa baǵyttalǵan jańartylǵan mazmun 30 pılottyq mekteptiń bárinde de synamalaýdan tabysty ótkeni anyqtaldy. Sondyqtan jańa oqý jylynan bastap 1-synyp osy  standartqa kóshedi.  Jańa júıege kóshý kezeń-kezeńmen júzege asyrylady. Jospar boıynsha júıe tórt jylda tolyq engiziledi.

 Mejeli merzim: tórt jyl

-  Jańa standart satyly túrde qaı synyptan bastap engiziledi?

- Jańartylǵan bilim mazmuny arnaıy kestege sáıkes, 2016 jyldan bastap 2020 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen engiziledi. Naqtyraq toqtalsaq, bıyl, ıaǵnı 2016 jyldyń 1 qyrkúıeginde 1-synyp oqýshylary; 2017 jyly -  2, 5, 7-synyptar; 2018 jyly -  3, 6, 8, 10-synyptar; 2019 jyly - 4,9, 11, 12-synyptar jańa standartqa kóshedi.

2020 jylǵa qaraı 12 jyldyq qurylymmen jańartylǵan bilim mazmunyna kóshý barlyq synyptarda aıaqtalady.

Bes kúndik oqý aptasy: 1 qyrkúıek. 1-synyp. 1 maýsym

- Jańa júıe boıynsha bilim alatyn 1-synyp oqýshylarynyń oqýlyqtary daıyn ba? Olardy oqýlyqtarmen qamtamasyz etý máselesi qalaı sheshiledi?

- Ádistemelik materıaldardyń tolyq resýrsy: oqý baǵdarlamalary, oqýlyqtar, kúndelikti sabaq josparlary, muǵalimderge arnalǵan ádistemelik nusqaýlyqtar, baǵalaý jónindegi usynymdardyń bári de daıyn.

1-synyp oqýshylaryna arnalǵan oqýlyqtardy «Nazarbaev zııatkerlik mektebi», «Almaty kitap», «Atamura», «Mektep», «Bóbek», «EXPRESS PUBLISHING»  baspalary ázirledi.

Bizdiń oblysta jańa oqý jylynda 1-synypqa 16 myńnan astam oqýshy qabyldanady dep josparlanyp otyr. Osy balalardy oqýlyqtarmen qamtamasyz etý úshin jergilikti bıýdjetten 300 mıllıon teńgege jýyq qarajat bólindi. Jańa baǵdarlamaǵa sáıkes qazaq tili, orys tili, matematıka, saýat ashý, kórkem eńbek, dúnıetaný, jaratylystaný, ózin-ózi taný, mýzyka, aǵylshyn tili pánderi oqýlyqtary tolyqtaı shyǵaryldy. Sondaı-aq, 1- synyp oqýshylaryna Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń atynan «Meniń Otanym - Qazaqstan» atty kitap syıǵa tartylady.

- Jańa júıege sáıkes, 1-synyp oqýshylary bes kúndik oqý aptasyna kóshetini belgili. Oqý merziminiń uzaqtyǵy, oqý jylynyń qashan aıaqtalatyny týraly aıtsańyz.  Jazǵy kanıkýl qysqara ma?    

-  Balalar úshin ata-anasynyń, otbasynyń tárbıesi asa mańyzdy. Bes kúndik oqý júıesi balalardyń senbi, jeksenbi kúngi demalys ýaqytynda ata-anasymen birge bolýyna kóp múmkindik beredi. Sondaı-aq, balalardyń shyǵarmashylyq qabiletin arttyrýǵa, qosymsha bilim alýyna, ásirese, sportpen, ónermen aınalysýyna kóbirek ýaqyt beriledi.

Bilim berý baǵdarlamasynyń jańartylýyna baılanysty 1 qyrkúıekten bastap, 1-synyp oqýshylary 1 maýsymǵa deıin oqıdy. Oqý merziminiń uzaqtyǵy - 33 oqý aptasy. 1-synyp oqýshylary senbi kún esebinen 34 kún qosymsha demalys alady.

Muǵalimder daıyn ba?

- Bilim berý júıesindegi reformalardy júzege asyrý muǵalimniń bilimine, biliktiligine  tikeleı baılanysty. Muǵalimder jańa standart boıynsha sapaly bilim berýgeqanshalyqty daıyn?

- Ras, bilim berý mazmunyn jańartý úshin biz eń aldymen ony júzege asyratyn sapaly maman daıarlaýymyz qajet. Ata-analar úshin de tıisti aqparattyq-túsinik jumystaryn uıymdastyrý qajet.

Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev elimizdiń barlyq mektepterinde

1-synyp oqýshylaryna sabaq beretin 73 myń muǵalim jańartylǵan bilim berý baǵdarlamasy boıynsha daıarlanatynyn aıtqan bolatyn. Qazir osy baǵyttaǵy jumystar bizdiń óńirde de  josparly túrde júzege asyrylyp jatyr.  Muǵalimderdi jan-jaqty daıarlaý úshin memleket bıýdjetinen tıisti qarajat bólinip, daıarlyq kýrstary uıymdastyrylýda. «Órleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy aktsıonerlik qoǵamynyń fılıaly - «Aqtóbe oblysy boıynsha pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýty» jáne Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵynyń Aqtóbe oblysyndaǵy fılıaly bazasy arqyly  bizdiń aımaqta 3065 pedagogty daıarlaý josparlanyp otyr. Onyń ishinde 2691 muǵalim qazaq tilinde,  374 muǵalim orys  tilinde oqytylady. Daıarlyq kýrsynan aldaǵy ýaqytta mektep dırektorlary, mektep dırektorlarynyń orynbasarlary, bilim bólimderiniń ádiskerleri de ótetin bolady. Qazir, jańa oqý jyly bastalǵanǵa deıin eń aldymen 1-synyp oqýshylaryna sabaq beretin muǵalimderdi oqytý mindeti tur.

Memleket bıýdjeti esebinen muǵalimderdi daıarlaý jumystary kelesi jyly da jalǵasatyn bolady. Óıtkeni, kezeń-kezeńmen kóshý kezinde barlyq muǵalimderdi qaıta daıarlaýymyz qajet.

 Úsh tilde oqytý - bolashaqtyń isi

- Ata-analar: «1-synyp oqýshylary sabaqty úsh tilde oqı ma?» degen mazmundaǵy saýaldardy jıi qoıady. Úsh tilde bilim berý júıesi qaı ýaqyttan bastap júzege asyrylady?

-  Jańa oqý jylynda 1-synypqa qabyldanatyn oqýshylarǵa sabaq úsh tilde  ótkizilmeıdi. Qazaq tilindegi synypqa qabyldanǵan oqýshy qazaq tilinde, al orys tilindegi synypqa qabyldanǵan oqýshy orys tilinde bilim alady. Qazaq tili, orys tili, aǵylshyn tili pánderi sáıkesinshe osy tilderde oqytylatyn bolady. ıAǵnı, qazaq tili - qazaqsha, orys tili - oryssha, aǵylshyn tili - aǵylshynsha ótkiziledi. Basqa pánderdiń barlyǵy joǵaryda aıtqandaı oqýshynyń oqý tiline qaraı oqytylady.

Negizi mektepterde 2019 jyldan bastap mekteptiń oqytý tiline qaramastan  Qazaqstan tarıhy pánin qazaq tilinde, dúnıejúzi tarıhy pánin orys tilinde oqytý týraly usynystar bar. Baǵdarlamaǵa sáıkes,  2019 jyldan bastap tek qana 10-11-synyptarda tórt pán:  fızıka, hımııa, bıologııa, ınformatıka pánderin aǵylshyn tilinde oqytý josparlanyp otyr.

Bıyldan bastap muǵalimderdi daıarlaý jumystary júıeli uıymdastyrylady. Úsh tildi bilim berýdi engizýge baǵyttalǵan Nazarbaev Ýnıversıteti elimizdiń barlyq óńirlerinde bıologııa, hımııa, fızıka, ınformatıka pánderiniń muǵalimderine  arnap 4 aılyq kýrstardy ótkizedi. Jalpy bul maqsatta 675  muǵalim oqytylady. Onyń  39-y - bizdiń oblystyń muǵalimderi.

Qazir elimizdiń 42 joǵary oqý ornynda 18 myńnan astam stýdent úsh tildi bilim berý júıesine sáıkes bilim alyp jatyr. Onyń ishinde pedagogıkalyq mamandyqtar boıynsha oqyp jatqan stýdentterdiń úlesi - 5 myń.

Gúljan BAZYLQYZY