Jańalyqtar polıgony

Bul aıǵaqtyń Qazaqstan banknotshylarynyń joǵary deńgeıin jáne bedelin rastaıtyny sózsiz. Muny otandyq banknottardyń dızaıny, ıdeıasy úshin ǵana emes, sonymen qatar tehnologııasy men jańalyǵy úshin halyqaralyq marapattar rastaıdy. Banknot fabrıkasynyń (BF) aqsha óndirisine arnalǵan álemniń qaǵazdardy, boıaýlardy, qorǵanysh elementterin jetekshi shyǵarýshylarmen áriptestigi oǵan tán sıpatqa aınaldy. Olardyń arasynda DeLaRue, SICPA SA, KBA-NotaSys, LandQart AG, Crane Currency, Giesecke&Devrient, Oberthur Fiduciaire sııaqty tanymal kóshbasshylar bar. Fabrıka olar úshin jaı ǵana tapsyrys berýshi emes, sonymen qatar álemdik deńgeıdegi jańalyqtardy óńdeýge arnalǵan óndiristik, tehnologııalyq baza boldy. Kóbinese jańa elementterdiń odan keıingi taǵdyry otandyq mamandardyń olardy óndiriske qalaı beıimdeıtinine jáne yqpaldastyratynyna qatysty. Atap aıtqanda, nege BF jańalyqtardy synaý polıgony boldy, - bizdiń Banknot fabrıkasynyń dırektory Batyrbek ÁLJANOVPEN áńgimemiz osy suraqtan bastaldy.

- Bizdiń bastapqyda ınnovatsııaǵa nazar aýdarǵanymyzdyń máni bar dep oılaımyn, - dedi ol. - BF jumysy nólden bastaldy, bizge bilim qajet boldy, biz oqýǵa daıyn boldyq. Salanyń álemdik kóshbasshylarymen osy qatynastar birtindep ózara tıimdi yntymaqtastyqqa ulasty. Bizdiń olardyń barlyǵyna úı­­retkeni jáne senim bildirgeni úshin de alǵysymyz sheksiz.

- Alaıda álemniń banknot naryǵynda Qazaqstan áli jas oıynshy ǵoı...

- 21 jyl boıy BF ózin jaqsy jaǵynan kórsetti. Biz banknot fabrıkalarynyń álemdik pýlyna qabyldandyq, olardyń kópshiliginiń júz jyldan astam tarıhy bar. Jyldardyń jetpeýin biz únemi jańa ázirlemeler tabýǵa tyrysatynymyzben, tájirıbe jasaýǵa, synyqtan ótkizýge, noý-haýdy ónerkásiptik úlgige deıin jetkizýge daıyn ekenimizben óteımiz. Bul ózara tıimdi: álemdik kompanııalar sharttyq negizdermen bizge tegin materıaldar beredi. Biz ıdeıany praktıkada iske asyramyz. Áriptester bizdiń qandaı kúrdeli jumysty oryndaıtynymyzdy biledi. Biz júrgizip otyrǵan búkil saıasat tıisti nátıje berdi - osy naryqta bizdiń belgili bir ornymyz bar, bizdiń óz ázirlemelerimiz, óz «retseptimiz» bar. BF basqa elder úshin tapsyrystardy iske asyrý úshin áriptesterden qosalqy merdigerlikter alyp otyr. Ónimniń sapasy birdeı: tapsyrys berýshi daıyn ónimdi ala otyryp, jetkizilgen partııada aıyrmashylyqty kórmeıdi.

- Batyrbek Asylbekuly, fabrıka teńge jańashyldyǵy úshin talaı júlde aldy. Mysaly, QBF álemde alǵash ret 5 myń teńgelik kýpıýrada Spark elementin qoldandy. Osy úshin atap ótildi.

- Sonymen qatar sońǵy úsh jyl qatarynan túrli nomınaldaǵy bizdiń banknottarymyz álemdegi úzdik retinde tanyldy. Teńgeniń dızaınyn jasaý kezinde biz zerthanadan testileýden jańa ǵana ótken jańa qorǵanysh elementterin únemi paıdalanýǵa tyrysamyz. Jańa qorǵanysh element negizinde biz aldymen testilik banknotty jasaımyz. Bul onyń aınalymda qalaı bolatynyn túsinýimizge, elementti barynsha jetildirýge múmkindik beredi. Sheteldik áriptesterimiz úshin biz ózimizshe synaq polıgony bolýǵa daıynbyz. Olarǵa Qazaqstan tájirıbesi qyzyqty. Ideıany pysyqtaý kezinde bizde olarmen júıelik tásil qalyptasty.

- Biraq testilik banknottar aınalys­ta bolmaıdy emes pe?

- Testilik banknottar - joq. Olarda tek elementterdi engizý, olardy qaǵazdyń, boıaýdyń, basqa da qorǵanysh elementteriniń qandaı da bolsyn túrimen úılestirý júr­giziledi, polıgrafııalyq múmkindikter sy­naq­tan ótedi. Eger Ulttyq Banktiń eskertkish nemese mereıtoılyq banknotty shyǵarýy qajet bolsa, onda izdený úshin ýaqyt ketirýdiń qajeti joq - biz alǵ­a qaraı oza otyryp, jańa elementti usynamyz. Ol eskertkish, mereıtoılyq banknottardy, al odan keıin aınalymyn tekserýden ótkize otyryp, aınalystaǵy ban­knottardy jasaý kezinde paıdalanylady. Bizdiń áriptesterimiz Ulttyq Banktiń álemniń kóptegen ortalyq bankteri sııaqty konservatıvti emes, utqyr jumys isteıtinin baǵalaıdy.

- QBF taýarlarynyń nomenklatýrasy qalaı keńeıdi, fabrıka basqa ónimdi de basyp shyǵarady ǵoı?

- 1997 jyldan bastap QR azamattarynyń tólqujattaryn daıyndaýdy bizdiń fabrıkaǵa berý týraly sheshim qabyldandy. Osy sátten bastap QBF fýnktsııalary keńeıe bastady. Úkimettiń qaýlysyna sáıkes, qorǵanysh elementteri bar jáne QBF-da ǵana shyǵarylatyn ónimniń tizbesi bar. Biz qazirgi kezde týý týraly kýálikten bastap qaıtys bolýy týraly kýálikke deıin ónimniń 120 túrin shyǵaramyz. 2009 jyly birinshi elektrondyq tólqujatty shyǵardyq, al 2010 jyldan bastap chıpteri bar jeke kýálikterdi basyp shyǵaramyz.

Biz úsh baǵytta jumys isteımiz. Birinshisi - ulttyq valıýtany daıyndaý. Ekinshisi - qorǵanyshy joǵary polıgrafııalyq ónim: tólqujattar, áskerı bıletter, dıplomdar, attestattar. Úshinshisi - ID-kartalar: elektrondyq jeke kýálik jáne tólem kartalary. Kólemniń 50%-ǵa deıingisi - Ulttyq Banktiń tapsyrystary, 27-28%-ǵa jýyǵy - Іshki ister mınıstrliginiń tapsyrystary. Qalǵany - fabrıkanyń kommertsııalyq qyzmeti. Sondyqtan Banknot fabrıkasy - rentabeldi kásiporyn.

- Bıznestiń eksporttyq quraý­ysh­taryn nyǵaıtý josparlaryńyzda bar ma?

- Qazir BF banktermen, ónerkásiptik já­ne jeke kásiporyndarmen jumys is­teı­di. Kommertsııalyq tapsyrystardyń po­­rt­­­feli­nde - astyq qolhattary,
taýar júkqujattary, saqtandyrý polıs­teri, tólqujattar jáne TMD elderine arnalǵan vızalyq japsyrma qaǵazdar. Biraq biz óz eksportymyzdy óristetkimiz keledi. Bizdiń jalǵyz aktsıonerimiz Ulttyq Bankpen kelisim boıynsha biz damý strategııasyn qabyldadyq. Kommertsııalyq tapsyrystardyń, onyń ishinde sheteldik tapsyrystardyń úlesin ulǵaıtý sheshil­di. Erekshe nazar ID-kartalardy, bıo­met­rııa­lyq tólqujattardy, RFID - tehnologııa­lar qoldanylǵan ónimdi óndirýge aýdarylady. Biz qazir álemniń jetekshi banknot kompanııalarymen strategııalyq áriptestik jasaý jóninde kelissózder júrgizýdemiz. Bul bizge konsortsıým retinde tenderlerge birge shyǵýǵa múmkindik beredi. Jınaqtalǵan birlesken tájirıbeni eskersek, bul jumystyń bolashaǵy zor.

- QBF taza tehnologııalyq turǵydan naryqtyń suratýlarynan ozýǵa daıyn ba?

- Іs júzinde naryqtar damýda, jańa qorǵanysh elementteri jáne tehnologııalar paıda bolýda jáne biz osy qarqynmen júrýge tıispiz. BF 2009 - 2014 jyldary jańǵyrtýdy júrgizdi. Bul ýaqtyly boldy, sebebi 2008 jyly Úkimet bıometrııalyq tólqujattar shyǵarý jóninde sheshim qabyldady. Biz úshin bul barynsha jańa fýnktsııa boldy, biraq biz ony meńgere aldyq. Qazirgi kezdegi BF - joǵary teh­no­lo­gııalyq jáne kópsalaly birlestik. Biz­de halyqaralyq standarttardyń bar­lyq qajetti sapa sertıfıkattary bar. Mamandardyń negizgi bóligi alǵashqy kún­der­den bastap jáne ınjenerlik-teh­nıkalyq qyzmetkerlerdi qosa alǵanda ujym­da 433 adam jumys isteıdi.

- Taǵy bir suraq: teńge plastıkalyq bola ma? Endi bul álemdik úrdis qoı...

- Osy baǵyttaǵy birneshe úrdis bar - plas­tıkalyq nemese polımerlik banknottar­men qatar, sondaı-aq polımer men qaǵaz úılesetin sýbstrattar bar. Polımerlik aqsha aınalymda uzaq bolady, qaǵaz aqshaǵa qaraǵanda az lastanady.

2014 jyly biz polımerlik banknot shyǵardyq. Bul sheteldik shaǵyn tapsyrys boldy. Sýbstrat - banknot isindegi jańalyq. Qazir Shveıtsarııa dızaındy tolyq aýystyryp, óziniń banknottaryn sýbstratpen shyǵarady.

Biz banknot isindegi sýbstratty Ulttyq Banktiń dızaınerleri BF-men birlesip alǵash ret qoldanǵanyn maqtan etemiz. Biz sýbstrattyń múmkindigine nazar aýdardyq jáne baıqap kórdik. Testilik banknot jasaldy. Eger biz 20 myń teńgelik banknotty ýaqtyly shyǵarǵanda, BF resmı túrde álemde birinshi bolar edi. Ony keshiktirip shyǵarsaq ta, banknot óńirlik halyqaralyq konferentsııada birinshi oryn aldy.

- Ulttyq Bank avtorlyǵyn patent­tedi me?

- Bul patent emes. Osyndaı faktilerdi álemdik kásibı banknot qoǵamdastyǵy tanıdy. Ol jyl saıyn short-paraq jasaıdy, oǵan 2016 jyly bizdiń 20 myńdyq kýpıýramyz da engizildi.