Jańa saýda arterııasy: Orta dáliz Eýropa men Azııa arasyndaǵy saýdany qalaı ózgerte alady
ASTANA. KAZINFORM — Orta dálizdiń damý perspektıvalary Edınbýrg bıznes mektebinde ótken vebınardyń basty taqyryby boldy, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń Londondaǵy menshikti tilshisi.
Sársenbi kúni ótken «Orta dáliz jáne Ulybrıtanııanyń Ortalyq Azııamen saýdasynyń bolashaǵy» atty vebınarda akademııalyq qaýymdastyq, sarapshylar men bıznes ókilderi Qazaqstan, Ázerbaıjan, Grýzııa jáne Túrkııa arqyly Azııa men Eýropany baılanystyratyn baǵyttyń áleýetin talqylady.
Álemdik gaz ben munaı jetkiziliminiń shamamen besten biri ótetin Ormýz buǵazynyń jabylýy jahandyq energetıkalyq tizbekterdiń osaldyǵyn taǵy da kórsetti. AQSh, Izraıl jáne Iran arasyndaǵy jalǵasyp jatqan teketires aıasynda naryqtar uzaqqa sozylatyn turaqsyzdyq kezeńine daıyndaldy.
Qosymsha táýekelderdi Iemendegi hýsıtterdiń áreketi kúsheıtip otyr. Olar Qyzyl teńiz ben Úndi muhıtyn baılanystyratyn mańyzdy baǵyt — Bab-el-Mandeb buǵazynyń qaýipsizdigine qater tóndirip keledi. Afrıka múıisindegi, sonyń ishinde Somalıdegi turaqsyzdyq ta álemdik saýda men keme qatynasyna qaýip-qaterdi arttyra tústi.
— Ormýz buǵazy tóńiregindegi daǵdarys dástúrli baǵyttardyń osaldyǵyn kórsetip, tar kólik «moıyndaryna» táýeldiliktiń táýekelderine jáne Orta dáliz sekildi balama ári qalyptasyp kele jatqan baǵyttarǵa kóbirek kóńil bólý qajettigine nazar aýdartty, — dedi brıtandyq qorǵanys zertteýleri ınstıtýtynyń zertteýshisi Arzý Abbasova.
Óz kezeginde Djon Iston Orta dálizdiń negizgi máselesi ortalyq bóliktegi ınfraqurylymda emes, eń aldymen eýropalyq sońǵy jelilerdiń shamadan tys júktelýinde ekenin aıtty. Onyń pikirinshe, dál osy faktor baǵyttyń ári qaraı damýyn shekteýi múmkin.
Ol Eýropa aýmaǵynda poıyzdardyń qozǵalysyn jedeldetýge arnalǵan biryńǵaı eýropalyq temirjol qozǵalysyn basqarý júıesin engizýdegi qıyndyqtarǵa toqtaldy. Alaıda tájirıbede bul model ázirge tolyqqandy jumys istemeıdi, degenmen bolashaqta logıstıkany aıtarlyqtaı jeńildetýi tıis.
— Másele mynada: Eýropada biryńǵaı temirjol qozǵalysyn basqarý júıesin engizý kesteden edáýir kesh qalyp otyr. Qazirgi ýaqytta bul júıemen qurlyqtaǵy temirjol jelisiniń shamamen 10-20 paıyzy ǵana jabdyqtalǵan, al 2030 jylǵa belgilengen maqsatty merzim jaqyndap keledi, — dedi Djon Iston.
Onyń aıtýynsha, taǵy bir qıyndyq — jyljymaly quram qunynyń qymbattaýy. Jańa tehnologııalardy engizý shyǵyndardy arttyryp, onyń negizgi bóligi júk tasymaldaý operatorlaryna túsip otyr.
Qazirgi tańda Eýropalyq odaq Orta dáliz boıyndaǵy eń iri syrtqy qatysýshy bolyp qala beredi. Buǵan Ortalyq Azııanyń baılanysyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan 10 mlrd eýro kólemindegi ınvestıtsııalyq mindetteme yqpal etedi.
Ulybrıtanııanyń qyzyǵýshylyǵy da birtindep artyp keledi. Saıası ınstıtýttar men saraptamalyq ortalyqtar baǵyttyń strategııalyq mańyzyna jıi nazar aýdaryp otyr. Al ınfraqurylymdy qarjylandyrý, retteýshi standarttar men eksporttyq tetikter salasyndaǵy brıtandyq tájirıbe bolashaq kommertsııalyq yntymaqtastyq úshin mańyzdy resýrs retinde qarastyrylyp otyr.
— Onyń uzaqmerzimdi tabysy tek ınfraqurylymǵa salynatyn ınvestıtsııalarǵa ǵana emes, sondaı-aq úılestirýge, ınstıtýtsıonaldyq senim men operatsııalyq senimdilikke de baılanysty bolady, — dedi pikirtalas moderatory Asylbek Nýrgabdeshov.
Onyń baǵalaýynsha, aldaǵy onjyldyqta Orta dáliz Ulybrıtanııa men Eýropalyq odaqtyń Ortalyq Azııa jáne Ońtústik Kavkazben ekonomıkalyq yqpaldastyǵyn birneshe strategııalyq sektor boıynsha edáýir keńeıte alady.
Buǵan deıin Ulybrıtanııanyń jańa saýda komıssary Ortalyq Azııamen ekonomıkalyq baılanystar jańa kezeńge ótetini týraly aıtqan bolatyn.
