Jańa mádenıet
ASTANA. QazAqparat - Ekrandyq mádenıettiń ómirge kelýi ındýstrııaldyq qoǵam men organıkalyq qalyptasýymen baılanysty jáne onyń negizi qyzmeti aqparatty taratý men jetkizý. Bul mádenıet tolyq ólshemde ózine aqparattyq qoǵam protsesi aıasynda ómir súre otyryp, jańa tehnıkalyq jabdyqtar men osy zamanǵy mádenı-aǵartýdyń fenomenologııalyq kilti bolyp otyrǵany kópshilikke aıan.
Ekrandyq mádenıetti zertteýge kirisý barysynda ǵylymı-tehnıkalyq progresspen tyǵyz baılanysta qarastyrýdy talap etedi, sonymen qatar qýatty tehnıka ekrandyq artefaktyny jasaýǵa múmkindik berip otyr. Sondyqtan, ekrandyq mádenıet adamdardyń ózara árkettesýi nátıjesinde osy ekrandyq aqparattyń sımvoldyq beınesi - kıno, teledıdar jáne kompıýterlik tehnıka jáne t.b. jańa tehnologııalyq apparattar túrindegi materıaldyq mádenıettiń jańa bir elementi sanalýda. Sonymen qatar, ol mátinniń jańa materıaldyq ókili sanalatyn ekran óziniń osyndaı mádenıet formasynda mádenı-ónimin usynyp keledi.
Al, endi ekrandyq mádenıet - bul jańa aqparattyq orta, aqparattyq qoǵamdaǵy jańa mádenıet, munda negizgi qundylyq materıaldyq taýar emes, kerisinshe rýhanı faktor - aqparat pen bilim. Óıtkeni, adamdardyń jańa azyǵynyń ortalyǵy aqparattyq qoǵam dep atalady. Bul qoǵamda ekrandyq mádenıet fýnktsııasy jalpy fondaǵy aqparattyq mádenıet retinde júzege asady.
Ekran sóziniń etımologııasyna (shyǵý tórkinine) nazar aýdaratyn bolsaq, «ekran» frantsýz tilindegi «Ekran» «kerme, perde, shymyldyq, qalqa (tasalap turatyn nárse)» degen qazaqsha maǵynalardy bildiredi. Al, ekran negizgi fızıkalyq anyqtamasy bylaı eken, ekran - bul shala-jansar ártúrli sáýlelerdiń energııasyn sińirip alatyn zat nemese qurylǵy. Ekran sáýlelerden qorǵaıtyn, sáýleniń energııasyn paıdalaný men odan sımvoldyq beıne alý. Naqtyraq aıtqanda, ekrannyń qyzmeti - sımvoldyq beınelik aqparat alý úshin ekrandyq mádenıettiń bazıstik tehnıkasyn paıdalaný bolyp tabylady. Osy jaǵdaıda, ekrannyń ózi tehnıkalyq maǵynada, ol kóptegen tehnıkalyq júıeniń bir bóligi jáne kórermenniń nazaryn ózine qaratyp adamǵa aqparatty qabyldaýǵa múmkindik beretin kógildir tústi tehnıka.
Ekrandyq mádenıet - bul aýdıovızýaldyq júıeniń komýnıkabeldik ámbebap múmkindigi. Biz áli ony jasaı almaı otyrmyz, mádenıettiń bolashaǵy turǵysynan alyp qarastyrǵanda, onyń anaǵurlym mańyzdy ekenin ańǵarýmyzǵa bolady.
Ekrandyq mádenıet - ekrandyq beıne men ekran tilge negizdelgendikten. Onyń negizgi elementterine aýyzsha sóıleý, anımatsııalyq model, elektrondyq jazbasha mátin men basqa kóptegen elementterden quralady. Tolyqtaı tabıǵı, ekrandyq mádenıettiń mazmuny óte túrli-tústi formamen, kınomen, televıdenııa jáne kompıýter baılanysty bolyp keledi. Dál osy tusta, ekrandyq mádenıettiń bir túri bir tarmaǵyna toqtalyp ótkendi jón kórip otyrmyz. ıAǵnı, bárimiz kúndelikti qolmyn ustap bolmasa da, sımvoldyq beınesin kózben kórip, daýysyn qulaqpen esitip júrgen telearnalardyń ıdeologııalyq kemshilikterin (jarnama salasyndaǵy jalańash deneli qyz) baıqap qalyp jatatynymyz ras qubylys. Telearnanyń ekrandyq mádenıet damýyndaǵy róli erekshe.
Sóz sońy qazaq mádenıetiniń aınasy retinde qyzmet atqaryp otyrǵan ekrandyq mádenıet kelesi urpaqty tárbıeleýmen ǵana aınalyspaıdy, tipti aǵa urpaqty da óziniń sapyna qosyp otyr. Qazaqtyń birtýary A.Baıtursynov babamyzdyń mádenıet pen fýtorologtyq danalyq sózimen aıaqtamaqpyz: «Asyqpańdar, artymyzda qazy bar, Súıegimiz tarazyǵa áli talaı tartylar».
