Jańa Konstıtýtsııada adam quqyǵyn qorǵaýǵa qatysty qandaı ózgeris bar

ASTANA. KAZINFORM — Jańa Konstıtýtsııa jobasynda advokatýra mártebesiniń bekitilýi — mańyzdy qadam. Bul jóninde Ulytaý oblysy Advokattar alqasynyń advokaty, Respýblıkalyq advokattar alqasy tóralqasynyń múshesi Gaýhar Aıtjanova málimdedi.

Onyń sózinshe, sot barysynda jáne zańgerlik kómek kórsetý kezinde adam quqyǵyn qorǵaýdaǵy advokatýranyń róli alǵash ret konstıtýtsııalyq deńgeıde bekitilip otyr. Bul búkil quqyqtyq júıege mańyzdy belgi.

— Bul — mańyzdy qadam. Sebebi memleket adam quqyǵy men bostandyǵyn qorǵaýdaǵy advokatýranyń aıryqsha rólin is júzinde moıyndap otyr, — deıdi advokat.

Alaıda, Gaýhar Aıtjanovanyń pikirinshe, atalǵan normanyń resmı sıpaty basym. Óıtkeni, Konstıtýtsııa advokatýranyń rólin bekitkenmen, advokattardyń qyzmetin qorǵaý jóninde eshqandaı sóz qozǵalmaıdy.

— Advokattar zań júzinde táýelsiz bolmasa jáne qorǵalmasa, onda azamattardyń qorǵaný quqyǵy da bolmaıdy, — deıdi ol.

Advokat, ásirese, «zańgerlik kómekti advokattar nemese basqa tulǵalar kórsete alady» degen tarmaqqa aıryqsha mán beredi. Onyń pikirinshe, azamattyq-quqyqtyq daýlarda bul aqylǵa qonymdy. Al qylmystyq qýdalaýǵa qatysty isterde, kúdiktini tutqyndaǵan nemese bas bostandyǵyn shektegen jaǵdaıda bul tarmaq saı kelmeıdi. Ondaı kezde zańgerlik kómek — qyzmet kórsetý emes, azamattardyń quqyǵyn qorǵaýǵa konstıtýtsııalyq kepildik retinde qarastyrylýy tıis.

— Advokattyń kez kelgen «basqa da tulǵalardan» ereksheligi — advokattyq qupııaǵa ıe bolýynda jáne qýdalaý organdary men protsessýaldyq quqyqtardan táýelsizdiginde. Eger osy aıyrmashylyqtar zańda naqty kórsetilmese, azamattardyń qorǵaný quqyǵy da buzylýy múmkin, — dep esepteıdi Aıtjanova.

Onyń kózqarasynsha, Konstıtýtsııa advokatýrany atap ótip qana qoımaı, onyń negizgi ustanymdaryn bekitkeni durys. Demek, advokattyń táýelsizdigi, ózgelerdiń advokattyq qupııaǵa aralasýyna tyıym salý jáne advokattyq qupııany saqtaý sekildi basty ustanymdar zańmen qorǵalýy kerek. Salalyq zańnama odan ári egjeı-tegjeıli retteýi múmkin. Biraq negizgi qaǵıdattar Konstıtýtsııada naqty ári ashyq kórsetilýi qajet.

Jalpy, advokattyń sózinshe, konstıtýtsııalyq reformanyń negizgi maqsaty — qaǵaz júzindegi quqyq qorǵaý zańdary men shynaıy ómirdegi quqyq qorǵaý tájirıbesin ózara úılestirý.

— Konstıtýtsııa uzaq ýaqyt boıy jalpy baǵyt-baǵdar retinde ǵana qoldanylyp keldi. Al kúndelikti ómirde sot júıesinde adam quqyǵyn qorǵaý qarapaıym zańdar jáne quqyq qorǵaý tájirıbesi arqyly júzege asyp keldi. Reforma jasaýdaǵy murat — Ata zańdy deklaratsııa kúıinde ǵana qaldyrmaı, memleket jáne sot júıesinde is júzinde qoldanylatyn naqty standartqa aınaldyrý.

Advokattyń aıtýynsha, reformanyń taǵy bir mindeti — adam quqyqtary men kópshilik múddesi arasyndaǵy tepe-teńdikti aıqyndaý. Mundaı mańyzdy ustanym jaǵdaıǵa baılanysty aıaqastynan týyndap, ózgerip otyrmaı, Konstıtýtsııada naqty bekitilýi kerek.

Al sot júıesin reforma avtomatty túrde tolyqtaı táýelsiz qyla almaıdy. Biraq aıtarlyqtaı oń áserin tıgizedi.

— Konstıtýtsııalyq erejeler qatańdatylyp ári naqtylanyp keledi. Demek, jón-josyqsyz sheshim shyǵaratyndardyń aıasy tarylady, — deıdi advokat.

Protsessýaldyq kepildikterdiń Konstıtýtsııa deńgeıinde kúsheıýi — onyń oıynsha, sot tájirıbesine tikeleı áser etedi.

— Kinásizdik qaǵıdaty, jeke bostandyqty qorǵaý tárizdi ustanymdar konstıtýtsııalyq norma retinde bekitilgen kezde, sot olardan attap ótip, qaǵaz júzindegi aıyptaýǵa oıysa almaıdy, — dep túıindedi Gaýhar Aıtjanova.

Eske salaıyq, buǵan deıin Jańa Konstıtýtsııa jobasy Good Governance qaǵıdattaryn ınstıtýtsıonaldyq turǵyda kúsheıtetini habarlanǵan bolatyn.

Alpamys Faızolla