Jambyl oblysyndaǵy ejelgi Barqýap qalasynan tańǵajaıyp dúnıeler tabylýda
TARAZ. QazAqparat - Jambyl oblysynyń Jýaly aýdanynan tabylǵan ejelgi Barqýap qalasynyń qupııalary ashyla bastady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Eske sala keteıik, Jýaly aýdany ákimdigi qarjylandyrǵan «Ters» ǵylymı-zertteý arheologııalyq ekspedıtsııasy Jambyl oblysynyń Jýaly aýdanyndaǵy kóne qalashyqtyń ornynda qazba jumystaryn bastaǵan bolatyn.
QazAqparat tilshisi ejelgi qalanyń ornynda júrgizilgen qazba jumystaryn kórip qaıtty.
«Bıylǵy jyl biz úshin jemisti boldy. Bul eskertkishti Ońtústik Qazaqstan arheologııalyq ekspedıtsııasy ótken ǵasyrdyń 50-60 jyldarynda-aq zerttegen bolatyn. Sol kezde eskertkishter bizdiń zamanymyzdyń VI - VII ǵasyrlaryna tán degen qorytyndy shyǵarylǵan. Al qazir tabylǵan materıaldar bul qalanyń bizdiń zamanymyzdyń birinshi ǵasyrynda, tipti oǵan deıin de ómir súrgenin rastap otyr», - deıdi Álkeı Marǵulan atyndaǵy arheologııa ınstıtýtynyń bas qyzmetkeri Dúkeı Tálıev.
Onyń sózine qaraǵanda, eskertkish Qazaqstandaǵy bizdiń zamanymyzdyń basynan beri qaz qalpynda saqtalyp kele jatqandyǵymen mańyzdy.
«Qazirge deıin Qazaqstan aýmaǵynda b.z.b. ІІІ ǵasyrdan b.z. ІІІ ǵasyrǵa deıingi aralyqta, ıaǵnı 600 jyl boıy Qańly memleketi ómir súrgen dep sanalady. Qytaı jylnamalaryndaǵy derekterge súıensek, Qańly memleketiniń shyǵys shekarasy Talas ózeni arqyly ótedi. Qazirgi Qazaqstan jáne Orta Azııa aýmaǵynda Qańly memleketine jatqyzylatyn birneshe arheologııalyq mádenıet bar. Qańly dáýirine jatatyn eskertkishterdiń bárin Otyrar-Qarataý eskertkishteri dep ataý qalyptasqan. Syrdarııanyń orta aǵysyndaǵy Jetisar mádenıeti b.z.b. ІІ ǵasyrdan b.z. ІІ ǵasyrǵa deıingi kezeńge jatqyzylady. Tabylǵan artefaktilerdiń barlyǵynyń ózindik ereksheligi bar, sondyqtan ol mádenıetterge ártúrli ataýlar berilgen», - deıdi ǵalym.
Qazba jumystaryna ol jerge japsarlas ornalasqan mola kedergi jasap tur. Arheologtar eki metr topyraq qabatyn ashyp, ejelgi ǵımarattyń ústińgi jaǵyna kez boldy. «Bul tutas qaz qalpynda saqtalǵan ǵımarat. Ázirshe onyń ne maqsatqa qyzmet etkenin aıtý qıyn. Bir jarym-eki metr tereńdeı túsken soń ol týraly tuşymdy birdeńe aıtýǵa bolady», - deıdi arheolog.
Tabylǵan zattardyń kópshiligi jańa tarıhı-ólketaný mýzeıine berildi. Mýzeı jýyq arada Jýaly aýdanynyń ortalyǵy Baýyrjan Momyshuly aýylynda ashylady.
Dúkeı Tálıev sensatsııa bolarlyqtaı eki buıymdy kórsetti.
«Qańly tıpindegi qumyra qoldan jasalǵan, onda tipti sheberdiń saýsaqtarynyń izi de saqtalǵan. Dál osyndaı qumyralar Arys ózeniniń mańynan da tabylǵan. Shardaradaǵy, Túrkistandaǵy qazba jumystary kezinde de osy qumyranyń birneshe nusqasy tabylǵan. Qumyrany solarmen salystyra otyryp, Barqýap qalasynyń bizdiń zamanymyzdyń І ǵasyryna, tipti bizdiń zamanymyzǵa deıingi І ǵasyrǵa tán ekeni týraly naqty aıtýǵa bolady. Al myna qumyra kóze urshyǵynda jasalǵan. Qumyradaǵy órnek qańly kezeńine tán».
Ejelgi Barqýap qalasyn kelip kórgen belgili qazaqstandyq arheolog, tarıhshy Karl Baıpaqov onyń Qańly mádenıetine tán ekenin rastady.
Tarıhshylar Jýaly dalasyn jastanyp jatqan úlken qorǵannyń astynda ejelgi iri Barqýap qalasy jasyrynyp jatqanyna senimdi bolyp otyr. Arabtyń kóne jazbalarynda Uly Jibek jolynyń boıynda strategııalyq mańyzy bar Barqýap qalasy týraly aıtylady. Búgingi tańda osy mańda Barqýap aýyly otyr. Turǵyndar aýyl mańynan ejelgi mádenıet belgilerin jıi taýyp alady. Munda arheologııalyq qazba jumystarynyń júrgizilýine bastamashyl bolǵan da - solar.
«Tabylǵan buıymdar munda Qańly memleketiniń bıleýshileriniń jazǵy rezıdentsııasy bolǵanyn kórsetedi, - deıdi Jýaly aýdanynyń ákimi Baqtııar Kópbosynov. - Óıtkeni jazda taý eteginde jatqan Jýalynyń tabıǵaty janǵa jaıly, aınala kórikti, qaınar bulaqtar bar, salqyn samal esip turady. Qazirdiń ózinde Tarazben salystyrǵanda 5-7 gradýs aıyrmashylyq bar. Bul ólkeniń Myńbulaq atalýy da tegin emes».
Aldaǵy ýaqytta Jýaly aýdanynyń basshylyǵy munda ashyq aspan astyndaǵy mýzeı, Jambyl oblysyna keletin týrısterdi osynda ákeletin taǵy bir baǵdar ashýdy josparlap otyr.
