Jambyl oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy qalaı ózgerip jatyr
TARAZ. KAZINFORM — Jambyl oblysy eldiń ártaraptandyrylǵan ekonomıkasy bar aımaqtarynyń biri bolyp qala beredi. Oblystyń aýyl sharýashylyǵy sektory men ónerkásibi damyǵan, jańa kásiporyndar paıda bolyp keledi, al áleýmettik jáne ınjenerlik ınfraqurylymy birtindep jańartylyp jatyr, dep habarlaıdy Kazinform tilshisi.
Jambyl oblysy aýyl sharýashylyǵy, ónerkásibi jáne qurylysy belsendi aımaq retinde belgili. Munda dástúrli túrde jer men óndiris negizgi tirek sanalady, alaıda ınvestıtsııalardyń úlesi, ınfraqurylymdyq jobalar men áleýmettik salanyń jańǵyrýy barǵan saıyn aıqynyraq baıqalyp keledi.
Bul kópsalaly sıpat makroekonomıkalyq kórsetkishterde de kórinis tabady. 2025 jyldyń birinshi jartysynda aımaqtyq jalpy ónim 7,9%-ǵa ósip, 3 150,4 mlrd teńgege jetti. Bıylǵy jyldyń alǵashqy 11 aıynda qysqa merzimdi ekonomıkalyq kórsetkish 109,4%-dy qurady. Negizgi salalardyń kópshiliginde ósim baıqaldy: ónerkásip 16,0%-ǵa, qurylys 20,4%-ǵa, negizgi kapıtal ınvestıtsııasy 33,1%-ǵa, baılanys 9,5%-ǵa jáne kólik 2,9%-ǵa ósti.
Osyǵan baılanysty aımaq iri ónerkásiptik jobalardy júzege asyryp, kommýnaldyq jeliler men joldardy jańǵyrtyp, jańa áleýmettik nysandar salyp, memlekettik qoldaý sharalaryn keńeıtip keledi.
Ekonomıka jáne ónerkásip
Ónerkásip aımaqtyń ekonomıkalyq qozǵaýshy kúshteriniń biri. Jyl basynan beri ónerkásip ónimi 1,2 trıllıon teńgege jetti, bul ótken jylmen salystyrǵanda 10,9%-ǵa ósken.
Salada iri óndiristen bastap shaǵyn bızneske deıingi 929 kásiporyn bar, olarda barlyǵy 39 700 adam jumys isteıdi. Bul ónerkásip óniminiń jartysynan kóbi, ıaǵnı 62,1%-y óńdeý sektoryna tıesili.
Jambyl oblysy eldiń hımııa jáne óńdeý ónerkásibinde kórnekti oryn alady. Ol natrıı trıpolıfosfatynyń, natrıı tsıanıdiniń, ammofostyń jáne sary fosfordyń búkil kólemin, sondaı-aq otandyq qanttyń 40%-yn óndiredi. Mundaı qurylym ornyqty eksporttyq bazany qalyptastyrýǵa jáne óndiristik qýattardyń turaqty júktelýin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Ónerkásip salasyna jalpy somasy 203,8 mlrd teńge ınvestıtsııa salynǵan, bul ótken jylmen salystyrǵanda 2,1 ese kóp. Óńdeý ónerkásibi ónimderiniń eksporty 1,5 esege artyp, 270,4 mln AQSh dollaryna jetti. Sonyń nátıjesinde óńir bul kórsetkish boıynsha elde birinshi orynǵa shyqty.
Investıtsııalar jáne ónerkásiptik jobalar
Jyl basynan beri Jambyl oblysynyń ekonomıkasyna 599,2 mlrd teńge ınvestıtsııa tartyldy, onyń 82%-y jekemenshik ınvestıtsııalar.
Oblys jekemenshik ınvestıtsııalardyń úlesi boıynsha elimizdegi alǵashqy bestiktiń qataryna kiredi jáne tartylǵan qarajattyń ósý qarqyny boıynsha (ósim 1,4 ese) úshinshi orynda.
Investıtsııalyq portfelge 2029 jylǵa qaraı 8300 jumys ornyn quratyn 4,1 trıllıon teńgege 62 joba kiredi. Onyń ishinde sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen 12 joba júzege asyryldy, jalpy somasy 2,6 trıllıon teńge.
Bıylǵy jyldyń sońyna deıin 161 mıllıard teńgege 26 jobany iske qosý josparlanǵan, bul 1100 jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. 2025 jyldyń basynan beri 27,5 mıllıard teńgege 21 joba iske asyrylyp, 550 jumys orny quryldy.
Іri bastamalarǵa — hımııa, metallýrgııa jáne agroónerkásiptik baǵyttaǵy jobalar, sondaı-aq «jasyl» energııany damytý kiredi.
Atap aıtqanda, óńirde Shengtai Biotech Co. Ltd (Fufeng Group) kompanııasynyń júgerini tereń óńdeýge arnalǵan, jyldyq qýattylyǵy 3 mln tonnaǵa deıin jetetin, el úshin biregeı joba iske asyrylyp jatyr.
Metallýrgııa salasynda Yonggang Iron and Steel Group Co. Ltd (Fujian Hengwang Investment) kompanııasynyń jylyna 3 mln tonnaǵa deıin prokat ónimin shyǵaratyn zaýyt salynyp jatyr.
Hımııa salasynda «Evrohım Ýdobrenııa» kompanııasynyń kúkirt qyshqylyn óndirý jáne keıinnen kúrdeli tyńaıtqyshtar shyǵarýǵa kóshý jobalary, Qazaq Soda-nyń kaltsılengen soda óndirýi, Altynalmas Reagents-tiń natrıı tsıanıdin shyǵarý jobasy, sondaı-aq Kazakhstan Hydrogen Peroxide kompanııasynyń sýtegi asqyn totyǵyn óndirý jobalary damyp keledi.
Agroónerkásiptik keshende Zhongkai Kazakhstan International Sugar Industry Company kompanııasynyń zamanaýı qant zaýytyn salý bastaldy. Al jańartylatyn energetıka salasynda energııa jınaqtaý júıelerimen jabdyqtalǵan Total Eren jáne Masdar jel elektr stantsııalarynyń jobalary júzege asyrylyp jatyr.
Tek iri ınvestıtsııalyq jobalardyń ózi aımaq ekonomıkasyna 3,8 trıllıon teńge tartady dep boljanyp otyr. Bul jobalardyń aıtarlyqtaı bóligi «Jibek Joly» AEA-da shoǵyrlanǵan, onda jalpy somasy 1,6 trıllıon teńgeni quraıtyn jáne 5200 jumys ornyn quratyn 18 bastama júzege asyrylyp jatyr.
Taǵy bir damyp kele jatqan ortalyq — Taraz ındýstrıaldy aımaǵy: munda 113 mıllıard teńgege 23 joba josparlanǵan, bul 1300 jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi.
Aýyl sharýashylyǵy sektory jáne sý sharýashylyǵy
Aýyl sharýashylyǵy sektory aımaq ekonomıkasynyń tiregi bolyp qala beredi. Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 485,4 mıllıard teńgege jetti, bul 1,4%-ǵa ósti.
Bıyl egistik alqaby 640 000 gektarǵa deıin keńeıip, aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 3,3 mıllıon tonnadan asty. Ádettegideı, ónim negizinen dándi daqyldardan, maıly daqyldardan, kókónisterden jáne baqsha daqyldarynan turady.
Sońǵy jyldary qant qyzylshasyna erekshe kóńil bólinip otyr. Bıylǵy maýsymda alqaptyń 100%-y jınalyp, 221 000 tonna ónim alyndy, ortasha ónimdilik gektaryna 460 tsentnerdi qurady.
Óndirýshilerdi qoldaý úshin jergilikti bıýdjetten 6,9 mıllıard teńge bólindi.
Aýyl sharýashylyǵy salasynyń eksporttyq áleýeti ósip keledi. Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksporty 888 700 tonnany qurady, onyń ishinde 410 000 tonna pııaz.
Jambyl oblysynyń ónimderi Reseıge, Qyrǵyzstanǵa, Pákistanǵa, Ózbekstanǵa jáne Ázerbaıjanǵa jóneltiledi, al aımaq pııaz eksporty boıynsha eldegi jetekshi ornyn saqtap keledi.
Aýyl sharýashylyǵynyń turaqtylyǵyn arttyrý úshin aımaqta sý únemdeý tehnologııasy belsendi túrde engizilip jatyr, olar 66 500 gektar egistik jerdi qamtıdy.
Sonymen qatar, oblystyń alty aýdanynda 37,2 mıllıard teńgege 322 sý nysany qaıta jańartyldy. 2029 jylǵa deıingi keshendi sý sektoryn damytý josparyna 11 jańa sý qoımasyn salý, úsh qoldanystaǵysyn qaıta qurý jáne 312 kanaldy jóndeý kiredi.
Infraqurylym, turǵyn úı jáne áleýmettik qyzmetter
Oblysta turǵyn úı qurylysy turaqty qarqyn aldy. Jyl basynan beri Jambyl oblysynda 642 600 sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Qazir ártúrli aýdandarda 2190 páterli 46 turǵyn úıdiń qurylysy júrip jatyr, 11 áleýmettik turǵyn úı paıdalanýǵa berildi.
Sonymen qatar, kópbalaly otbasylardy, áleýmettik osal toptardy jáne jastardy qoldaý baǵdarlamalary, sonyń ishinde «Áýlıe Ata jastary» bastamasy arqyly júzege asyryldy.
Sonymen qatar, kommýnaldyq ınfraqurylym jańartylyp keledi. Jyl sońyna deıin Taraz ben Shý qalalaryndaǵy 24 aýyldyq eldi meken men 9 turǵyn úı alaby sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etilýi tıis.
Bul aımaqtaǵy aýyz sýmen jabdyqtaý deńgeıin 100%-ǵa jetkizedi. Gazdandyrý da jalǵasyp jatyr: 14 joba júzege asyrylyp, bul gazben jabdyqtaý deńgeıin 91,3%-dan 91,8%-ǵa deıin arttyrady.
Jol qurylysy basymdyqqa ıe bolyp qala beredi. Bıyl sala boıynsha 182 jobaǵa 28 mıllıard teńge bólindi. Qurylys, qaıta qurý jáne jóndeý jumystary 460,2 km joldy qamtydy, bul kólikke qoljetimdilikti jáne jol jelisiniń sapasyn aıtarlyqtaı jaqsartýy tıis.
Áleýmettik salaǵa da aıtarlyqtaı qarajat bólinedi. Qarjylandyrý kólemi 46,6 mıllıard teńgeni qurady, bul ótken jylmen salystyrǵanda 1,1 ese kóp.
Jumyspen qamtý baǵdarlamalary arqyly 18 300-den astam jumys orny quryldy, al jumyssyzdyq deńgeıi 4,8% deńgeıinde qaldy. Ortasha jalaqy 10,2%-ǵa ósip, 308 100 teńgeni qurady.
Bilim berý jáne densaýlyq saqtaý máseleleri qatar sheshilip keledi. Oblysta 26 bilim berý nysanynyń qurylysy jalǵasyp jatyr, al jyl basynan beri 4070 oqýshysy bar 10 mektep ashyldy, bul úsh aýysymdyq oqytý júktemesin jáne oqýshy oryndarynyń tapshylyǵyn birtindep azaıtýǵa múmkindik berdi.
Densaýlyq saqtaý júıesinde medıtsınalyq mekemelerdiń qurylysy jáne kúrdeli jóndeý jumystary jalǵasýda, 6 mıllıard teńgege 32 zamanaýı jabdyq satyp alyndy, al medıtsınalyq uıymdardaǵy jabdyqtaý deńgeıi 92%-ǵa jetti.
Aıta keteıik, búgin Memleket basshysy Jambyl oblysyna jumys saparymen bardy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev birqatar ónerkásiptik jáne áleýmettik nysandardy aralap kórdi. Onyń ishinde «Ámir jáne D» JShS, «Taraz» shaǵyn ındýstrıaldyq aımaǵy, Dala Glass áınek óndiretin kásiporny bar.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Jambyl oblysynyń jurtshylyǵymen kezdesti.
Sózinshe, bıyl Jambyl oblysyna 600 mlrd teńgege jýyq ınvestıtsııa tartyldy. Sondaı-aq Prezıdent jambyldyqtarǵa el damýyna qosqan úlesi úshin alǵys aıtty.
Qasym-Jomart Toqaev Baýyrjan Momyshulyna «Halyq qaharmany» ataǵyn berý týraly sheshim qabyldaǵanyn málimdedi.