Jalaqydan 22% ustala ma, álde 40% ba - depýtat málimdemesine taldaý
ASTANA. KAZINFORM – Jalaqydan ustalatyn salyq mólsheri týraly pikirtalas qaıta qyzdy. Bir tarap ony 40%-dan asady dese, resmı mólsherlemeler múlde basqa sandardy kórsetedi. Májilis depýtaty Aıtýar Qoshmambetovtiń jýyqta aıtqan málimdemesi qanshalyqty negizdi ekenin tekserdik.
Jalaqyńyzdan 22% ustalady. Biraq bul - tolyq shyndyq emes. Qyzmetkerdiń qolyna tıetin jalaqy jumys berýshi tóleıtin naqty eńbek qunynyń tek bir bóligi ǵana.
Depýtat ne deıdi, zań ne deıdi?
Osy máseleni kótergen Májilis depýtaty Aıtýar Qoshmambetov jalaqyǵa túsetin salyq júktemesin 40%-dan asady dep baǵalap, tómendetýdi usyndy.
Endi osy ýájdiń qaı tusy dál esepke syıymdy, al qaı jerde ádistemelik aıyrmashylyq bar – sony birge taldap kóreıik.
Aldymen júıeniń ózi qalaı qurylǵanyn qysqasha qarap alaıyq. Qazaqstanda jalaqyǵa baılanysty mindetti tólemderdiń paıyzy zańnamada bekitilgen.
Birinshisi – mindetti zeınetaqy jarnalary. Onyń mólsheri «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» Zańnyń 25-babynyń 1-tarmaǵynda jalaqynyń 10%-y dep belgilengen. Bul somany jumysker óz tabysynan tóleıdi, ıaǵnı jalaqydan tikeleı ustalady.
Ekinshisi – jeke tabys salyǵy. Ol Salyq kodeksiniń 363-babynyń 1-tarmaqshasyna sáıkes esepteledi. Jumysker tabysyna bazalyq 10% mólsherleme qoldanylady. Al tabys aılyq eseptik kórsetkishten 8500 ese assa, (36,7 mln teńgeden kóp bolsa – red.) 15% qoldanylady. Bul salyq ta jumyskerdiń tabysynan ustalady.
Úshinshisi – memlekettik áleýmettik saqtandyrý qoryna tólenetin aýdarym. Onyń mólsherlemesi Áleýmettik kodekstiń 244-babynyń 1-tarmaǵynda 5% dep belgilengen. Bul tólem jumyskerdiń jalaqysynan ustalmaıdy – jumys berýshi óz qarajaty esebinen aýdarady. Osy aýdarymdar esebinen jumyssyzdyq, dekret nemese eńbekke ýaqytsha qabiletsizdik jaǵdaılarynda áleýmettik tólemder júrgiziledi.
Tórtinshisi – mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý (MÁMS). «Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý týraly» zańnyń 28-babynyń 1-tarmaǵyna sáıkes jumysker aýdaratyn jarna mólsheri – 2%. Al jumys berýshiler osy zańnyń 27-babynyń 1-tarmaǵy boıynsha 3% aýdarý kerek.
Besinshisi – áleýmettik salyq. Onyń bazalyq mólsherlemesi Salyq kodeksiniń 557-babynyń 1-tarmaǵynda 6% dep kórsetilgen. Alaıda bul salyq jalaqydan tikeleı emes, arnaıy esepteý formýlasy arqyly anyqtalady jáne túrli jeńildikter men erekshelikterge baılanysty ózgerýi múmkin.
Altynshysy – jumys berýshiniń mindetti zeınetaqy jarnasy. Ol Áleýmettik kodekstiń 251-babynyń 1-tarmaǵynda bekitilgen jáne kezeń-kezeńmen engiziledi: 2024 jyly – 1,5%, 2025 jyly – 2,5%, 2026 jyly – 3,5%, 2027 jyly – 4,5%, al 2028 jyldan bastap – 5%.
Osylaısha, jumyskerdiń jalaqysynan tikeleı ustalatyn negizgi tólemder keminde 22%. Al jumys berýshi qosymsha nomınaldy túrde shamamen 17,5% kóleminde aýdarym jasaıdy.
Demek, eńbekke túsetin jıyntyq júkteme tek jalaqydan ustalǵan 22%-ben shektelmeıdi. Biraq jumys berýshi aýdaratyn 17,5% jıyntyq tólemdi bul sanǵa tikeleı qosyp, jalaqyǵa túsetin júktemeni shyǵarý jáne durys emes. Óıtkeni 17,5% aýdarym jalaqynyń 22% shegerilmeı turǵan kezdegi somasynan esepteledi. Osyndaı esep boıynsha eńbekke túsetin jıyntyq júkteme shamamen 33–34% deńgeıinde qalyptasady. Naqty mólsher tabys deńgeıine jáne esepteý erekshelikterine baılanysty ózgerýi múmkin.
Muny qarapaıym mysalmen túsindirýge bolady. Qyzmetkerdiń qolyna 300 myń teńge tússe, bul – jalaqydan 22% ustalǵannan keıingi soma. Oǵan deıingi jalaqysy shamamen 385 myń teńge bolǵan. Jumys berýshi osy somanyń ústinen shamamen 17,5% aýdarady.
Sonda qyzmetkerdiń qolyna tıetin 300 myń teńge úshin jumys berýshi shamamen 450 myń teńgeden astam qarajat jumsaıdy. Aıyrmashylyq – shamamen 150 myń teńge.
Qaısysy «jasyryn salyq», qaısysy qaıtady?
Alaıda jalaqyǵa túsetin júktemeni tek paıyzben baǵalaý tolyq kórinis bermeıdi. Óıtkeni jalaqydan alynatyn salyq pen aýdarymdardyń bári bıýdjetke ketpeıdi.
Jalaqydan ustalatyn 10% jáne jumys berýshi tóleıtin 3,5% mindetti zeınetaqy jarnalary qyzmetkerdiń jeke shotyna túsedi. Bul – naqty jınaq, ıaǵnı keıin sol adamnyń ózine tólenetin qarajat. Eger adam bul qarajatty alyp úlgermeı qaıtys bolsa, muragerlerine beriledi. Al muragerleri bolmaǵan nemese talap etilmegen jaǵdaıda qarajat zańnamada belgilengen tártippen bıýdjetke aýdarylady.
MÁMS tólemderi azamatqa aqshalaı emes, medıtsınalyq qyzmet retinde qaıtarylady. Demek, saqtandyrylǵan adam aýyrǵan nemese tekserýden ótýdi qajet etken jaǵdaıda ambýlatorııalyq qabyldaý, analızder, qymbat dıagnostıkalyq tekserýler (mysaly, KT, MRT), josparly nemese shuǵyl aýrýhanaǵa jatqyzý, ota sııaqty qyzmetterdi tegin nemese saqtandyrý esebinen ala alady. Bul jerde tólem kólemi adamnyń qansha jarna tólegenine tikeleı baılanysty emes, solıdarlyq qaǵıdatqa negizdelgen.
Al áleýmettik aýdarymdar naqty aqsha túrinde tólenedi, biraq tek zańda kórsetilgen áleýmettik táýekel týyndaǵan jaǵdaıda ǵana ıesine qaıtady.
Mysaly, jumys isteıtin áıelge júktilik jáne bosaný kezinde birjolǵy dekrettik tólem beriledi. Onyń mólsheri sońǵy aılardaǵy resmı tabysqa baılanysty esepteledi. Budan bólek, bala bir jarym jasqa tolǵanǵa deıin aı saıynǵy tólem tólenedi.
Eger qyzmetker ýaqytsha eńbekke jaramsyz bolyp qalsa (aýrý nemese jaraqat), eńbekke jaramsyzdyq paraǵy negizinde áleýmettik tólem beriledi. Ol da tabysqa baılanysty esepteledi, biraq tolyq jalaqy kóleminde emes.
Jumysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tirkelgen jumyssyzdarǵa ýaqytsha áleýmettik tólem qarastyrylǵan. Onyń mólsheri de burynǵy tabys deńgeıine táýeldi.
Sondaı-aq asyraýshysynan aıyrylǵan jaǵdaıda otbasy múshelerine áleýmettik tólemder beriledi.
Bul jerde áleýmettik saqtandyrý qorynan tólenetin aqsha men bıýdjetten beriletin tólemniń ara-jigin ajyratyp aıtý mańyzdy. Resmı jumys isteıtin azamattarǵa tólenetin dekrettik, ýaqytsha eńbekke jaramsyzdyq jáne jumyssyzdyq boıynsha tólemder negizinen Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan júrgiziledi, ıaǵnı jumys berýshiler aýdarǵan áleýmettik aýdarymdar esebinen qalyptasady.
Al respýblıkalyq bıýdjetten bala týýyna baılanysty birjolǵy memlekettik járdemaqy (jórgekpul), jumys istemeıtin ata-analarǵa bala kútimi boıynsha aı saıynǵy járdemaqy, sondaı-aq asyraýshysynan aıyrylý boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy tólenedi.
Sonymen, jalaqydan ustalatyn tólemderden bólek, jumys berýshi de qyzmetker úshin qosymsha aýdarymdar jasaıdy. Olardyń jıyntyǵy jalaqynyń shamamen 33-34%-yna teń.
Depýtat aıtqan 40 paıyzdyq júkteme - naqty eseptiń nátıjesi emes, ártúrli esepteý bazalaryn aralastyrýdan shyqqan kórsetkish.
Al onyń eńbekaqyǵa túsetin júktemeni 25%-ǵa deıin tómendetý ıdeıasy keıbir damyǵan elderdiń kórsetkishimen sáıkes keledi. Mysaly, Shveıtsarııada bul kórsetkish shamamen 22-23% deńgeıinde. Shvetsııa, Fınlıandııa, Danııa sııaqty elderde, kerisinshe, eńbekke túsetin júkteme 35-40%-dan joǵary.