Jalaqy qarjylyq turaqtylyq kózi me: Qazaqstanda orta tap uǵymy ózgerip jatyr

Memleket ustanymy

Bul máseleni Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna arnaǵan «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty Joldaýynda da kótergen bolatyn

- Ekonomıka ósken saıyn áleýmettik teńsizdik azaıyp, orta tap kúsheıe túsýi kerek. Sonda ǵana biz elimizdiń áleýetin kúsheıte alamyz. Ol úshin kez kelgen istiń basty ólshemi tıimdilik bolýǵa tıis. ıAǵnı, árbir sheshim, árbir joba eń aldymen elge paıdaly bolýy qajet, - dedi Memleket basshysy.

Basqasha aıtsaq, ekonomıkanyń ósýi memleket úshin derbes ári túpkilikti maqsat emes. Tabys deńgeıi, jumys oryndarynyń sapasy men kapıtal jınaý múmkindigi azamattardyń ál-aýqatyna oń áser etken jaǵdaıda ǵana ekonomıkadaǵy ósim nátıje beredi.

2026 jyly Úkimet halyqtyń naqty tabysyn arttyrýdy ekonomıkalyq saıasattyń negizgi basymdyqtarynyń biri retinde belgiledi. Premer-mınıstr Oljas Bektenov azamattardyń tabysy ekonomıka ósiminen baıaý artyp jatqanyn moıyndady. Osyǵan baılanysty jalaqyny kóterý, jańa jumys oryndaryn ashý, kásipkerlikti damytý jáne halyqtyń qarjylyq júktemesin azaıtý jónindegi keshendi sharalar ázirlenetini habarlandy.

2026-2028 jyldarǵa arnalǵan makroekonomıkalyq turaqtandyrý jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý baǵdarlamasy qolǵa alyndy. Baǵdarlamanyń basty baǵyty – turaqty ekonomıkalyq ósim, ınflıatsııany baqylaý, óndiristi damytý jáne eńbek ónimdiligin arttyrý arqyly azamattardyń naqty tabysyn kóbeıtý. 2026 jyldyń basynan beri áleýmettik tólemder men zeınetaqylar resmı ınflıatsııa deńgeıinde ındeksteldi.

Degenmen ekonomıster jalaqyny ósirý arqyly ǵana orta tabysty qazaqstandyqtardyń qataryn keńeıtý múmkin emestigin jıi aıtyp júr. Ol úshin birneshe shart qatar oryndalýy qajet: eńbek ónimdiligi turaqty ósip, joǵary jalaqy tólenetin jumys oryndary kóbeıý kerek; baspana qoljetimdi, bilim sapaly bolyp, ınflıatsııalyq qysymnyń tómendeýi shart; shaǵyn jáne orta bıznes damyp, ár otbasy uzaq merzimge qor jınaqtaı alýy kerek.

Osyndaı ólshemmen alǵanda resmı statıstıkadaǵy aılyq mólsherine orta taptyń úlesin aıqyndaý múmkin emes. Orta tapqa jatatyn otbasy kúndelikti shyǵynyn qınalmaı óteýmen qatar bolashaǵyn senimmen josparlaı alýy qajet.

Resmı ólshem

Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń (OECD) ádistemesi boıynsha, eldegi medıanalyq tabystyń 75%-ynan 200%-yna deıingi mólsherde tabys alatyn adamdar orta tapqa jatady.

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, Qazaqstanda 2026 jyldyń birinshi toqsanynda medıanalyq jalaqy 331,5 myń teńge bolǵan. Demek, formaldy túrde aıyna shamamen 250 myńnan 660 myń teńgege deıin tabys tabatyn qyzmetkerlerdi orta tapqa jatqyzýǵa bolady.

Ekonomıst Eldar Shamsýtdınovtiń pikirinshe, mundaı tásildiń ózi adamnyń basqa qyzmetkerlermen salystyrǵandaǵy ornyn ǵana kórsetedi, biraq otbasynyń qanshalyqty turaqty ómir súrip jatqanyn aıqyndaı almaıdy.

- Men orta tapqa úı sharýashylyǵynyń beriktik qory turǵysynan qaraımyn. Tabystyń bir bóligin joǵaltqan jaǵdaıda da qalypty ómir súrý deńgeıin saqtaı alý, turǵyn úı, medıtsına, balalardyń bilimi, kólik jáne demalys shyǵyndaryn óteý, nesıelerdi bıýdjetke aýyrtpalyq túsirmeı tóleý jáne kem degende birneshe aıǵa jetetin qarjylyq qordyń bolýy – orta taptyń eń basty sıpaty, - deıdi sarapshy.

Іri qalalarda orta taptyń turmys deńgeıi qandaı?

Úıge aı saıyn 500 myń teńge kirip otyrsa, bul jaman kórsetkish bolyp kórinbeýi múmkin. Alaıda iri qalalardaǵy naqty tirshilik quny budan áldeqaıda joǵary. Almaty nemese Astanada bir balasy bar otbasynyń aı saıynǵy shyǵyny keminde mynandaı:

• ıpoteka nemese páter jaldaý aqysy – 250-450 myń teńge;

• azyq-túlik – 100-300 myń teńge;

• kólik shyǵyndary – 50-100 myń teńge;

• bilim berý men úıirmeler – 50-150 myń teńge;

• medıtsına, kıim-keshek, baılanys jáne turmystyq shyǵyndar – taǵy 100-150 myń teńge.

Sonda barynsha únemdep ómir súrgen bir balaly otbasy qymbat gadjet, turmystyq tehnıka satyp alý, saıahat shyǵyndaryn eseptemegenniń ózinde aıyna 1 mıllıon teńgeden astam qarajat jumsaıdy.

Eldar Shamsýtdınovtiń paıymynsha, resmı esep boıynsha eldegi orta taptyń aılyq tabysy 250-660 myń teńge dep baǵalanǵanymen, aılyqtan aılyqqa deıin alańsyz ómir súretin eresek adamnyń tabys deńgeıi 700-900 myń teńgeden bastalady.

Al bir balasy bar, iri qalada turatyn otbasy orta tap deńgeıinde ómir súrý úshin úıge aı saıyn 1,5-2,2 mln teńge tabys kirip turý kerek.

- Jeke tabys pen otbasylyq bıýdjetti ajyrata bilý kerek. Bir jalaqy qyzmetkerdiń eńbek naryǵyndaǵy ornyn kórsetse, úı sharýashylyǵynyń jıyntyq tabysy otbasynyń ómir sapasyn kórsetedi. Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń derekterine qarasaq, aıtarlyqtaı jınaǵy bar azamattar sany áli de salystyrmaly túrde az. Bul qarjylyq jaǵdaıy turaqty otbasylar áli de az ekenin kórsetedi, - deıdi sarapshy. 

Ozyq elderde qalaı?

Damyǵan elderde aı saıynǵy tabys deńgeıi álemdik ortasha kórsetkishten áldeqaıda joǵary:

• AQSh – shamamen 4 500 dollar;

• Shveıtsarııa – 7 000 dollardan astam;

• Qatar – 4 000 dollardan joǵary.

Bul turǵyda Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy eń aýqatty ekonomıkalardyń biri bolyp qala beredi. TMD-nyń Memleketaralyq statıstıkalyq komıtetiniń 2023-2024 jyldarǵa arnalǵan derekteri boıynsha Qazaqstandaǵy ortasha nomınaldy jalaqy shamamen 817 dollar bolyp tur. Bul kórsetkish Ózbekstanda – 438 dollar, Qyrǵyzstanda – 411 dollar, Tájikstanda – 243 dollar.

Alaıda tabystyń nomınaldy mólsherindegi aıyrmashylyq ómir sapasynda dál sondaı aıyrmashylyq bar degendi bildirmeıdi. Qazaqstanda jalaqymen birge halyqtyń shyǵyndary da joǵary.

Ál-aýqatty baǵalaý kezinde tek jalaqy kólemin ǵana emes, ómir súrý qunyn, qaryz júktemesin jáne jeke baspananyń bar-joǵyn da eskerý mańyzdy.

Syrt kózge arnalǵan standarttar

Ártúrli saýalnamalarǵa sáıkes, qazaqstandyqtardyń 60%-yna deıin ózderin orta tapqa jatqyzady.

Munyń sebebi qarapaıym: adamdar ózderin statıstıkalyq kórsetkishtermen emes, aınalasyndaǵylarmen salystyrady.

- Aınalasyndaǵy adamdar shamalas deńgeıde ómir súrse, qarjylyq turaqtylyǵy shekteýli bolsa da, orta tap jappaı qubylys retinde qabyldana bastaıdy. Mundaı mártebe páter, demalys, balalardyń qandaı mektep pen úıirmege baratyny, kólik markasy men sany sııaqty kózge kórinetin belgiler arqyly baǵalanady. Áleýmettik jeliler bul salystyrýdy úzdiksiz úderiske aınaldyryp, qalyptasqan mártebeni saqtap qalýdyń qunyn aıtarlyqtaı ósirdi, - deıdi Eldar Shamsýtdınov.

Osyndaı standartqa talpyný qaryz júktemesiniń artýyna alyp kelýi de múmkin.

Orta taptyń jańa kelbeti

Qazaqstandyqtardyń bir bóligi resmı jalaqynyń syrtynda qosymsha jumystan, jyljymaıtyn múlikti jalǵa berýden, otbasylyq bıznesten nemese maýsymdyq jumystan tabys tabady. Osyǵan baılanysty resmı statıstıka árdaıym úı sharýashylyqtarynyń naqty tabysyn tolyq kórsete bermeıdi.

Onyń ústine Ortalyq Azııada otbasylyq qoldaý ınstıtýty áli de kúshti. Ata-ana balalaryna ıpotekanyń bastapqy jarnasyn tóleýge kómektesedi, aıaqtan turǵan balalar ata-anasyna qarasady. Ólim-jitimmen, toı-tomalaqpen, tosyn oqıǵalarmen baılanysty shyǵyndardy áýlet bolyp kóterip alatyn dástúr áli de bar.

Qalaı degenmen de ózin orta tapqa jatqyzý úshin resmı tabysyn basshylyqqa alatyndardyń sany azaıyp keledi. Orta turmys uǵymyna balasyna sapaly bilim men medıtsına usyna alý, jyl saıyn mindetti túrde bir ret áserli saıahat jasaı alý, negizgi tabys kenet toqtaǵan jaǵdaıda birneshe aı qınalmaı ómir súretin qordyń bolýy sııaqty ólshemder enip jatyr.

Buǵan deıin Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın qazaqstandyqtardyń aqshalaı tabysynyń úshten ekisi jaldanyp jumys isteýden kelip jatqanyn aıtqan bolatyn.