Jaqyndaryńyzdy qarjy pıramıdasynan qalaı qorǵaý qajet

Qazaqstanda qarjy pıramıdalaryna tyıym salynǵan, alaıda alaıaqtar azamattardy aldap-arbaýyn toqtatpaýda. Quqyq qorǵaý organdarynyń deregi boıynsha 2019 jyly qarjy (ınvestıtsııalyq) pıramıda qurýdyń jáne oǵan basshylyq etýdiń 24 faktisi anyqtalsa, osy jyldyń tek 9 aıynda 146 fakti anyqtalǵan.

Qarjy pıramıdasyn qurýshylar krıptovalıýta, shetel kompanııasynyń aktsııasy, bıjýterııa, týrıstik joldama jáne basqa da túrli taýar nemese qyzmetpen saýda jasaıtynyn jáne azamattardy tabysy joǵary jobasyna aqsha salýdy shaqyra otyryp zańdy qyzmet etetinin aıtýmen bolady. Alaıda ınternetten jyldam ári jeńil aqsha tabý jolyn izdeıtin sengish ınvestorlar osyndaıda iri qarjysynan aıyrylady.

Zamanaýı qarjy pıramıdasy – bul qyzmettiń túrli salasynyń atyn jamyla biletin, ásirese ınternettegi alaıaqtyq jáne qarjy alaıaqtary. Ádette salymshylarǵa kelesi qatysýshynyń salymynan paıda keletini ýáde etiledi. Alaıda tájirıbede qarjy pıramıdasyn qurýshylardyń maqsaty salymshynyń qarajatyn kóbeıtý emes, jańa qatysýshylardyń kelýi azaıǵan kezde barlyq salynǵan qarjymen qashyp ketý.

Qarjy pıramıdalary uzaq merzimdi jáne qysqa merzimdi jobalarǵa ınvestıtsııa salýdy; jyljymaıtyn múlik, avtomobıl jáne basqa da múlik satyp alýǵa aqsha jınaýǵa kómektesýdi; satyp alýlarǵa, qyzmetterge, oıyn-saýyqqa jáne basqaǵa arnalǵan qosymsha bonýstar usyna otyryp eksklıýzıvti klýbqa múshelikti; bınarlyq optsıondar úshin platformada qosymsha tabys tabýdy; turǵyn-jaı jaǵdaıyńyzdy jaqsartý úshin tutynýshylyq kooperatıvke kirýdi jáne t.b. usynýy múmkin.

«Ashyq pıramıda» dep atalatyndar bar – olar ınvestıtsııalaýmen nemese bıznespen aınalyspaıtynyn jasyrmaıdy. Onyń negizin qalaýshylar basynda barlyq qatysýshyǵa aqshanyń jetpeıtinin jáne tartylǵan barlyq túsim jańa klıent tartý esebinen bolatynyn eskertedi.

Qarjy pıramıdasy «erekshe/aıyryqsha», «ǵajaıyp», «paıdaly» taýardy nemese «arnaıy», «shekteýli» qyzmetti usyna otyryp, jelilik marketınginiń atyn jamylýy múmkin. Bul kosmetıka, saǵat, aktsııaǵa aqsha salýdy oqytýdan bastap túrli qyzmetter, klýb músheligine deıin túrli kýrstar, krýızge, saıahatqa shyǵýǵa usynystar jáne oıyn-saýyqtar bolýy múmkin.

Qarjy pıramıdasy ózin konsaltıng kompanııa retinde kórsetýi múmkin. Alaıaqtar azamattarǵa qarjy naryǵynda aqsha tabýdy usynady, keıde aqysyz keńes beredi, al olardyń qyzyǵýshylyǵy klıenttiń seriktes brokerde shot ashýynda bolyp keledi. Alaıaqtar ınvestorlardy «seriktesterge» aqsha jiberýge shaqyrady. Keıbir jaǵdaıda alaıaqtar klıent olarǵa paıdanyń paıyzyn adal berip otyrady degen eseppen usynys jasaıdy, biraq boljam durys bolmaǵan jaǵdaıda jalǵan konsýltant oǵan jaýap bermeıdi. Konsýltatsııalyq qyzmet basqa mindettemelerge aýyrtpalyq túsirmeýi kerek. Eger konsýltant aqparatty satýdyń ornyna basqa qyzmetti nemese sharty júktese, onda bul jalǵan konsýltant.

Eger jalǵan konsaltıng jetkilikti damyǵan aýdıtorııaǵa arnalǵan tuzaq deıtin bolsaq, qarjy saýatty tómen adamdar úshin alaıaqtar aqsha tabýdyń ártúrli platformasyn oılap tapty. Bul jalǵan jelilik resýrstar, onda qarjy naryǵynda avtomatty túrde aqsha tabýdyń belgili bir baǵdarlamasy jasalǵan jáne ony oılap tapqandar ony ári qaraı azamattarǵa usynýǵa daıyn. Mundaı platformalar aqshany ury brokerge berýge sendirý mindetin oryndaıdy.

Qarjy pıramıdasy ár túrli bolady, biraq olardyń barlyǵyn bir nárse biriktiredi – alaıaqtar adamdardyń tez baıyp ketýine senýine jáne osyndaı nıetine manıpýlıatsııa jasaıdy. Qarjy pıramıdasynan qalaı saqtanýǵa bolady? Ol úshin olardyń negizgi belgilerin bilý qajet.

Aldaý markeri

Birinshi kezekte siz óz aqshańyzdy senip tapsyrǵyńyz keletin uıymnyń aqsha qarajatyn tartý qyzmetin júzege asyrýǵa lıtsenzııasy bolmaǵan jaǵdaıda saqtanýyńyz kerek. Mundaı lıtsenzııany Qazaqstanda QR Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi beredi. Bul aqparat jarııa jáne ony jeńil túrde tekserýge bolady – ol qarjy retteýshisiniń saıtyna ornalastyrylady.

Depozıt túrinde ne ınvestıtsııany qarjy quraldaryna júzege asyrý úshin aqsha tartý qyzmeti lıtsenzııalanatyn túrge jatady, olardy ekinshi deńgeıli bankter, Ulttyq poshta operatory jáne baǵaly qaǵazdar naryǵynyń kásibı qatysýshylary (broker-dıler jáne basqarýshy kompanııalar) ǵana júzege asyra alady.

Mol tabysty ýáde etetin jalǵan uıym – bul azamattar nazar aýdaratyn basty belginiń biri. Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes sizdiń ınvestıtsııalardyń kiristiligine eshkim kepildik berýge quqyly emes. Eger kepildik berse - olar alaıaqtar!

Basqa salymshylar buryn salǵan aqsha qarajaty esebinen jańa qatysýshylarǵa aqsha tóleý; menshikti negizgi quraldardyń, basqa qymbat aktıvterdiń bolmaýy; uıym qyzmetiniń naqty anyqtamasynyń bolmaýy qarjy pıramıdasy belgisiniń biri.

Aqshany qaıtarý boıynsha naqty erejeleniń bolmaýy da qaýipti. Siz ózińiz salǵan qarajatyńyzdy basqarý jáne qajet bolǵan jaǵdaıda aqshany alý múmkindigińiz bolýy tıis.

Eger óz aqshańyzdy senip tapsyrǵyńyz keletin uıymda atalǵan belginiń birnesheýi bolsa, olar sizdi qarjy pıramıdasyna tartýǵa tyrysyp jatqany turǵysynan muqııat oılaný qajet.

Qarjy pıramıdasy óziniń jarnamasyn kóbine urandarmen ár túrli onlaın toptar qura otyryp, saıttar, áleýmettik jeli jáne tanymal messendjer arqyly jıi júzege asyrady. Sondyqtan qarjy pıramıdasy qatysýshylarynyń áleýmettik jelidegi jáne messendjerdegi oń pikirine senbeńiz, bul klıenttiń «qarmaqqa ilýge» baǵyttalǵan jalǵan uran bolýy yqtımal. Osyndaı pıramıdanyń uıymdastyrýshylaryn, ádette anyqtaý qıyn, olar uzaq ýaqyt boıy jasyryn bolyp qalady. Bul aqsha aǵyndaryn baqylaýdy edáýir qıyndatady jáne aqshany qaıtarý múmkin bolmaıdy.

Este ustańyzdar: rettelmeıtin uıymdarǵa aqsha salǵan bolsańyz odan tolyǵymen aıyrylý qateri joǵary.