«Jahandyq qaýipsizdik jalpyǵa ortaq másele» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***
Keshe Nıý-Iorkte Birikken Ulttar Uıymy (BUU) Bas Assambleıasynyń 65-shi sessııasy ashyldy. Bul sessııanyń eń basty ereksheligi, osydan 10 jyl buryn Nıý-Iorkte BUU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń qatysýymen ótken uıymnyń Myńjyldyq sammıtinde qabyldanǵan myńjyldyqtyń damý maqsattaryna qatysty jalpy pikirsaıys (debat) bolmaq. BUU Bas Assambleıasynyń sessııasyna QR Memlekettik hatshysy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev bastaǵan qazaqstandyq delegatsııa da qatysýda. Osyǵan oraı «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Jahandyq qaýipsizdik jalpyǵa ortaq másele» degen taqyryppen maqala jaryq kórdi. Basylymnyń jazýynsha, qyrkúıektiń 19-y kúni Q.Saýdabaev BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnmen kezdesken. «Kezdesýde EQYU-nyń Іs basyndaǵy tóraǵasy Qanat Saýdabaev BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnǵa osy jyldyń 1-2 jeltoqsanynda Astanada ótetin EQYU-nyń joǵary deńgeıdegi sammıtine qatysýǵa shaqyrǵan hatty tabys etti. Qanat Saýdabaevtyń atap ótkenindeı, BUU halyqaralyq qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etetin álemdegi eń bedeldi uıym bolyp tabylady», dep jazady basylym.

«Bıylǵy jylǵy qýańshylyq dıqandar qaýymyn dúrbeleńge salǵany jasyryn emes. Kórshi Reseıde astyq kóleminiń 30 paıyzy kúıip ketkeni belgili. Al, Qazaqstan dıqandary qolaısyz jyldardyń ózinde qoldaryn qýsyryp qalmaǵan. Al, Syr marjany - aq kúrishti aıalap ósiretin Syr dıqandary jyl ótken saıyn tolaıym tabystarǵa jetip keledi», dep jazady «Egemen Qazaqstan» gazeti búgingi sanynda jaryq kórgen «Astyq taýlary bıiktep keledi» degen taqyryptaǵy maqalasynda. Aǵymdaǵy jyly Syr aımaǵynyń 85,5 myń gektar jerine dándi daqyldar ornalastyrylsa, kúrish egisiniń kólemi 77,4 myń gektarǵa jetkizilip, ótken jylmen salystyrǵanda 5,3 myń gektarǵa artyq egilgen. Al, 42,43 gektar jerge kúzdik bıdaı, 1080 gektar alqapqa jazdyq bıdaı, 800 gektarǵa arpa, 791 gektar jerge tary egilse, dándik júgeriniń egis kólemi 1577 gektarǵa jetkizilgen. Búginde jazdyq, kúzdik bıdaılar men arpa jınaý naýqanyna núkte qoıylyp, kúzdik bıdaıdan 870 tonna, arpadan 420 tonna ónim jınaldy.

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń jazýynsha, "Nur Otan" halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisindegi fraktsııasy tóralqasynyń otyrysy ótti. Tóralqa otyrysynda "Nur Otan" halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisindegi fraktsııasynyń Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń tórtinshi sessııasyna arnalǵan is-sharalar jospary qaraldy. Sonymen qatar, tóralqa músheleri depýtattar - fraktsııa músheleriniń 2010 jylǵy 1 shilde men 31 tamyz aralyǵynda el óńirlerinde atqarǵan kóshpeli jumystarynyń qorytyndysyn da talqyǵa saldy.

***

«Alash aınasy» gazetiniń búgingi nómiri Jazýshylar odaǵynyń 75 jyldyǵyna arnalǵan. Gazettiń bas maqalasy da osy mereıtoıǵa arnalyp otyr. Maqala avtory «osydan 77 jyl buryn Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń ashylý saltanatynda sóz sóılegen Alashtyń arda uly Sáken Seıfýllınniń: «Men «adamnyń sanasyndaǵy qaldyq» degendi qattyraq aıtamyn, óıtkeni adamnyń sanasyn, jan dúnıesin qaıta istep, qaıta jasaýda jazýshylar adam janynyń ınjeneri bolýǵa tıis. Biz bul mindetti qalaı oryndaýymyz kerek? Bul sapasyn kóterip, zamanǵa laıyqty shyǵarmalar jasaýmen sheshilmek. Olaı bolsa, adam janynyń ınjeneri bolyp, uly zamanymyzǵa laıyqty shyǵarmalar jazýdy óz atymyzben saqtaýymyz kerek» degen sózin alǵa tartady. Sondaı-aq «qaı kezeńde bolmasyn, Jazýshylar odaǵy ult múddesin úlken minberden aıtyp, qoǵamnyń sanasyna serpilis berip, adam tárbıeleýde eleýli ıdeologııalyq mindetter atqardy. Tipti Keńes ókimeti tusynda da kommýnıstik ıdeıa qursaýynda bola tura, qazaq qalamgeri Alash balasynyń azattyqqa degen ańsaryn astarlap bolsa da jetkizýge tyrysqanyn» aıta kelip 75 jylda Jazýshylar odaǵy qandaı jetistikke jetkenin sarapqa salǵan.

Sondaı-aq osy basylymnyń «Parlamenttiń tili qashan túzeledi...» degen maqalasy taǵy da til máselesine arnalǵan. «Árıne, til máselesin qaıta-qaıta tyqpalap, til saıasatynyń kez kelgen tusynan «tóńkeris» izdeýden aýlaqpyz. Biraq osy saladaǵy 20 jyl boıy júrgizilgen ulttyq saıasattyń jemisi qanekı?! Bárin aıtpaıyq, Májilistiń minberinde memlekettik tildiń mereıi ústem bolmaı turyp, basqa jerde onyń eldik mártebesi týraly dáripteýdiń reti qalaı bolady eken?!» degen avtor til máselesiniń áli de sheshilmeı otyrǵanyna narazy. Maqalanyń tolyq nusqasyn oqyǵyńyz kelse, «Alash aınasy» gazetin nazaryńyzdan jiberip almańyz.

«Alash aınasy» gazetiniń turaqty «Oı-kókpar» aıdary «Ádebıet memlekettik ıdeologııaǵa qyzmet etýi kerek pe?» degen taqyrypqa arnalypty. Taqyrypty dodaǵa salǵan jazýshy Dıdar Amantaı «Ádebıet memlekettik ıdeologııaǵa qyzmet etpeýi tıis. Ádebıettiń alǵa qoıǵan óz uly muraty bar. Sóz óneriniń asyl muraty - gýmanızm, izgilik, adamı jáne ulttyq qundylyqtar, halyqtyń namysy men muń-muqtajy», dese, bul pikirge qarsy shyqqan jazýshy Sábıt Dosanov «Ádebıet - ıdeologııanyń eń qýatty qarýy. Ádebıet memlekettik saıasatqa qyzmet etkende bılikti biryńǵaı maqtaýǵa tıis emes. Jetistigin de, kemshiligin de kórsete bilýi kerek. Memlekettik ıdeologııa eń aldymen halyqqa qyzmet etedi, al ádebıet - halyqtyń ıgiligi. Eger joǵary bılik halyqqa unamdy, jaǵymdy qyzmet etip otyrsa, bul ádebıette kórinis tabýy tıis. Eger memlekettik saıasat óz údesinen shyǵa almaı, halyqqa qyzmet kórsetýde kemshilikter jiberip jatsa, ádebıet ony da nazardan tys qaldyrmaǵany jón», degeni pikirin alǵa tartady.

***

«Elbasynyń halyqaralyq jobalarynyń júzege asýy arqasynda Qazaq eliniń bas qalasy «Uly jıyndar ortalyǵyna» aınalyp keledi. Qandaı deńgeıdegi bolsyn, buǵan deıingi basqosýlardy abyroımen ótkergen Astanada osy salada ózine tán órkendi óris qalyptasýda. Áıtkenmen, 56 eldiń kóshbasshysynyń basyn qosatyn EQYU sammıtindeı uly quryltaı tek elordanyń ǵana emes, búkil Qazaq eliniń tarıhynda tuńǵysh ret bolǵaly otyr», dep jazady «Aıqyn» gazeti búgingi nómirinde jaryq kórgen «Jahandyq sammıtke jan-jaqty daıyndyq bastaldy» degen maqalasynda. Jarııalanymda Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov arnaıy túsinikteme berip, uly quryltaıdyń keıbir problemalary men keleshek josparlary jaıyn keńinen baıandaǵan.

Osy basylymnyń dástúrli «Aq sóıle!» aıdarynyń búgingi qonaǵy - fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor Aqtolqyn Qulsarıevamen aradaǵy suhbat «EQYU sammıti qazaqstandyqtardyń patrıottyǵy men aýyzbirshiligin kúsheıtedi» degen taqyryppen berilgen. Basylym tilshisiniń barlyq saýaldaryna tuşymdy jaýap bergen ǵalym «Nursultan Nazarbaevtyń kezekti bıik talapty ıgi bastamasy - EQYU sammıtin ótkizý - sol uıymǵa múshe elderdiń syrtqy ister mınıstrler keńesiniń tarapynan biraýyzdan qoldaý tapty. Bul týrasynda ne aıtýǵa bolady? Eń áýeli óz elińe degen, Ult kóshbasshysyna degen maqtanysh sezimi oıanatyny týraly aıtamyz. Naq osy jaǵdaı Qazaqstannyń aımaqtyq kóshbasshy rólinen álemdik deńgeıdegi saıası oıynshy rólinde kórinýine múmkindikter týǵyzady», depti. Ekeýara áńgimeniń tolyq nusqasyn oqyǵyńyz kelse, basylymnyń búgingi nómirin jiberip almańyz.

«Mańdaıaldy mekteptiń ustazy ustaldy». «Aıqyn» gazetiniń jazýynsha, Qaraǵandyda qaraqshylyq shabýyl jasap, páter tonady degen kúdikpen mektep qyzmetkeri isti bolyp jatyr. Mektep jaı mektep emes, respýblıkanyń mańdaıaldy bilim oshaqtarynyń biri - oblystyq «Daryn» mektebi. Jaı muǵalim emes, atalǵan mekteptiń oqý isiniń meńgerýshisi. Qaraǵandynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq soty «Daryn» mektebi oqý isiniń meńgerýshisi qyzmetin atqarǵan 40 jastaǵy Jumanova (aty-jóni ózgertilgen - Q.A.) atty áıeldi qaraqshylyq shabýyl jasaǵany úshin 10,5 jylǵa, onyń qurbysyn da osynsha merzimge, meńgerýshiniń kúıeýin 14 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jóninde úkim shyǵardy. Sotta kúdiktiler qylmystaryn jarym-jartylaı ǵana moıyndaǵan. Al olardyń qorǵaýshylary úkim kúshine engenshe, sottyń kelesi satysyna shaǵymdanýǵa nıet etýde.

***

«Keshe Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen quqyq qorǵaý salasyn reformalaý jóninde jumys babyndaǵy keńes ótti», dep jazady «Kazahstanskaıa pravda» gazeti Premer-Mınıstrdiń baspasóz qyzmetine silteme jasap. Sondaı-aq Úkimet basshysy osy kúni ákimshilik reforma jáne mınıstrlikter men vedomstvolar jumystarynyń tıimdiligin arttyrý máseleleri boıynsha da keńes ótkizdi. Al osy kúni tústen keıin Úkimet basshysy K. Másimov Ábý-Dabı ámirligi Saýda-ekonomıkalyq palatasynyń prezıdenti Mýhammad Sanı Mýrshıd ál-Rameısımen kezdesti. Kezdesýde saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestıtsııalyq qyzmettestikti odan ári damytý, onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy jáne kólik salalaryndaǵy ózara baılanystardy keńeıtý máseleleri talqylandy.