Jadymda turar jańǵyryp...

Ýaqyt kóshi ozǵan saıyn asylǵa aınalǵan birtýar daryn ıeleriniń juldyzy jarqyraı túsedi. Alystaǵan saıyn bıikteı túsip, áýezdi únimen tyńdaýshysynyń saǵynyshyna aınalǵan súıikti  ánshimiz Qazaqstannyń halyq ártisi Jamal Omarova jaıly aıtylar oı men shertiler syr áli de az emes.

Júzden júırik, myńnan tulpar sahna sheberi, Jamal apamyzdyń únin es bilgeli boıymyzǵa sińire ósken bizder úshin qulaqtan ketpes  júrek tebirenter bul ánder  ótken kúnge degen saǵynyshymyzdy arttyrady.

Ánshiniń jan-júrekten shyqqan qońyr daýysy ǵasyr qoınaýynda óziniń ómirsheńdigimen jańǵyryp, urpaqqa jetken rýhanı azyq.  Maıtalman ánshimiz tabıǵı darynynyń arqasynda halqymyzdyń aıaýlysyna aınaldy. Ánshiniń ómir ótkeline barlaý jasasaq,  qazaq óneriniń aǵa býyn ókilderiniń biri - Jamal Omarova 1912 jyly Tashkent qalasynyń túbindegi Jańajol aýdanyna qarasty Qaýynshy aýlynda dúnıege keldi. Bala kezden ánge qushtar bolǵanmen  áýelde ánshi bolam degen oı bolmasa kerek.

Ol 1924 jyly Tashkent qalasyndaǵy aǵartý ınstıtýtynyń janyndaǵy qazaq mektebinde, 1929-1932 jyldary orman tehnıkýmynda, keıin rabfakta jáne Orta Azııanyń taý-ken ınstıtýtynda oqydy. Oqı júrip, alqaly top, dúbirli jıyndarda án salyp, júrgen ortasyn dýmanǵa aınaldyryp, eldi aýzyna qaratatyn.

Qashanda mańaıyna nur shashyp, jaqsylyǵyn aıamaı júretin óner janashyrlary bolady. Solardyń biri - Qazaqstannyń halyq ártisi Qurmanbek Jandarbekov edi. Qıyndyǵy men qyzyǵy qatar  júretin kıeli óner joly bastaldy. Bala kezinen boıyna sińgen halyq ánderi, Qurmanbek aǵasynan úırengen «Látıpa», «Sandýǵash», «Qos etek», «Edil boıy» ánderi endigi jerde úlken sahnalarda shyrqalatyn boldy. Jamaldyń án aıtqan saıyn sahnalyq sheberligi arta tústi.

Jamal Omarova Almatyǵa kelgen soń birer jyl qazaq mýzyka teatrynda qyzmet etti. Osy teatrda Jamal «Shuǵada» Maqpal, «Aıman-Sholpanda» Aıman, «Ertarǵynda» batyrdyń anasy, «Qyz Jibek» operasynda Dúrııanyń rólinde oınady.

Jamal 1935 jyly Qazaqtyń Jambyl atyndaǵy memlekettik fılarmonııasyna ánshi  bolyp ornalasty. Kúndelikti daıyndyq, izdenis, baǵdarlamany jańartý - osyndaı qat-qabat  tirshilikte sharshamaı, ánshi asqaq rýhpen án sala júrip, az ýaqyttyń ishinde óz tyńdaýshysyn tapty.

Jamal Omarova 1936 jyly Máskeýde ótken Qazaqstan ádebıeti men óneriniń onkúndiginde  qazaq sahnasynyń sheberlerimen birge ulttyq mádenıetimizdiń búginin álemge pash etip, kórermenin tamsandyrdy. Bul joly ánshi «Ertis», «Qaratorǵaı», «Látıpa» ánderin oryndap el qurmetine bólendi.

 Jamaldyń  Máskeý jurtshylyǵyna óner kórsetkeni jaıly kezinde Ahmet Jubanov bylaı dep jazǵan: «Erteńinde bárimiz asyǵa kútken onkúndiktiń qorytyndy kontserti ótti. Aleksandar  Zataevıch úlken teatrdyń ártister kiretin esiginiń aldynda  meni ádeıi tosyp  tur. Ol maǵan jyly sózin aıtyp zalǵa kirip ketti. Men Jamal Omarova erekshe oryndaǵan «Qaratorǵaı» ánin bıske qaıtalattym», - degen eken Ahań.

Jamal Omarovanyń án baǵdarlamasy mol edi. Ol kóp ultty elimizdiń tilinde án shyrqady. Ózbektiń «Chaıılık»,   qyrǵyzdyń «Perızatoı», «Oı tobo», tatar áni «Saǵyný»,  «Sandýǵash», «Gúlshara», ýkraın áni «Meniń uıqym kelmeıdi», «Barvınochek», orys áni «Oı, sen keń dala», «Kóńildi  kúnder bolǵan  edi» ánderi ánshiniń kontserttik baǵdarlamasynan  túsken joq.

Ol osy ánderdi oryndaı júrip, 1939 jyly Búkilodaqtyq estrada ártisteriniń konkýrsynyń júldegeri atandy.

Keshegi Uly Otan soǵysy jyldarynda aldyńǵylardyń biri bolyp Soltústik, Batys, Qıyr Shyǵys maıdan shepterinde joǵary rýhta ánderdi shyrqap, maıdandaǵy jaýyngerlerge mádenı qyzmet kórsetti.

1942 jyly Jamal Omarova Orta Azııa áskerı komıssarıatyna hat jazyp, arnaıy ansambl quryp soǵysqa attandy. Ekinshi ansambldi Kúlásh Baıseıitova basqarady. Onyń quramynda Ánýarbek Úmbetbaev, Úrııa Turdyqulova, Manarbek Erjanov  bolady.

Endi Jamal Omarovanyń   maıdan esteligi jaıly bile otyrsaq:

Jamal: «Maıdan dalasy, jańbyr, laısań kez. Mashına toqtap júrmeı qalady. Jaýyngerler aǵashty kesip, dońǵalaqtyń astyna salyp, bizdi ótkizip jiberedi. Kontsert qoıardyń aldynda mańaıymyzǵa jasandy aǵash qadap qoıady. Bizdiń alǵashqy kontsertimiz  Baldaı degen  jerde boldy. Bul jerdi bizdiń aldymyzda ǵana bombalap ketken. Elýbaı aǵa kúldirgi án aıtyp, Manarbek «Aqqaıyń», «Syrymbetti» aıtady. Soltústik Batys maıdanynda talaıynda talaıdy kórip Máskeýge oraldyq. Sol joly Máskeýde úsh-tórt kún kontsert qoıdyq. Úıge kele Qıyr Shyǵysqa kontsert qoıýǵa kettik. Kontsert saparynda týysqan respýblıkalardan Tamara haným, Ábdiláz Maldybaıuly boldy. Biz Habarovskige kelgende Ózbekstannyń ártisteri kontsert qoıyp jatyr eken. Ár tilde aıtqannan keıin meniń ánderimdi uzaq tyńdady:  Maǵan Qıyr Shyǵystan kelgennen keıin  Qazaqstannyń  halyq ártisi ataǵyn berdi...»

1948 jyly Jamal Omarova Máskeýdegi Odaqtar úıiniń kolonna zalynda jeke shyǵarmashylyq keshin ótkizip, el qoshemetine bólenedi. Týǵan halqyn ánimen áldılegen aıaýly ánshi 1960 jyldan «Qazaqkontsert» birlestiginde qyzmetke ornalasyp, jeke top quryp elimizdiń túkpir-túkpirine óner saparymen  baryp, tyńdaýshysyn tamsandyrdy. Sol kezde ánshiniń qasynda óner sańlaqtary Dáýlet Myqtybaev, Zeınep Dosmuhamedova, Ánýar Óteǵulov, Manarbek Erjanov syndy ánshi-kúıshiler birge júretin. Solardyń ishinde kontsert júrgizýshi Tynyshbek Buırabaev pen onyń jubaıy Izatbúbi Buırabaeva da bar bolatyn:

«Jamal apa ańqyldaǵan ashyq minezdi, aqkóńil, minezi jibekteı adam  edi. Barlyq adamdy ózine dos, baýyr tutyp, aınalyp-tolǵanyp otyratyn», - dep eske alady  Izatbúbi.

Ár ánshiniń juldyzyn jarqyratar áserli áni bolady, Jamaldyń súıip aıtatyn áni bolady. Jamaldyń súıip aıtatyny - Evgenıı Brýsılovskııdiń «Altaı» áni. Kezinde:

          «Aıta, aıta, «Altaıdy»,
            Jamal apa apaı qartaıdy», - deıtin osy án.

Jamal apaı arnaıy bilimi bolmasa da topty jaryp drama aktrısasy, opera ánshisi bolýy Allanyń bergen erekshe daryny. Jamal Omarova - qazaq óneriniń alyp báıteregi. Ol - estrada óneriniń negizin qalaýshy, sol janrǵa  da eńbegi sińgen maıtalman ánshi.Jamal Omarovanyń maıdaqońyr maqpal únimen tyńdaýshysyn birden baýrap, ótkenin ańsatatyn kıeli óneri keıingige asyl mura, ónegeli  isi urpaǵymyzǵa úlgi deýge bolady.

Qazaqstan táýelsizdik  alyp, ánuranyn jańartty. Qazaqstannyń halyq ártisi Jamal Omarova oryndaǵan Shámshiniń «Meniń Qazaqstanym» áni kók baıraǵymyz kóterilgende shyrqaıtyn gımnge aınaldy. Ánshi bul ándi budan jarty ǵasyr buryn úlken maqsatpen  oryndaǵan.

«Ómirbaıandyq málimetter men naqty derekter Jamal Omarovanyń qyzy Jupar Omarovada jáne Ortalyq memlekettik kınofoto fonoqujattary muraǵatynda saqtaýly», - deıdi osy joldardyń avtory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Altyn Imanbaeva.