Zerthanadan shyqqan almazdar Afrıkadaǵy tabıǵı ken óndirýshiler naryǵyn yǵystyryp jatyr
ASTANA. KAZINFORM – Zerthanada óndiriletin almazdardyń tanymal bola túsýi tabıǵı asyl tastar baǵasynyń kúrt tómendeýine ákelip, Afrıkadaǵy almaz óndirý salasyna aýyr soqqy boldy. Sonyń saldarynan Serra-Leonedegi eń iri almaz kenishi jumysyn toqtatty, dep habarlaıdy BBC.
Serra-Leoneniń Kono okrýginde almaz izdeýmen aınalysatyn myńdaǵan adam kún saıyn ózen jaǵalaýlary men karerlerde qıyrshyq tas pen topyraqty elekten ótkizip, baǵaly tas tabýǵa úmittenedi. Alaıda sońǵy jyldary tabıǵı almazdarǵa suranystyń tómendeýi olardyń tabysyn kúrt azaıtqan.
Kono okrýgindegi shaǵyn kenish brıgadıri Denıeldiń aıtýynsha, keıde kenshiler bir jyl boıy jumys istep, birde-bir almaz tappaıdy.
– Keıde tutas bir jyl eńbek etseń de eshteńe tappaısyń. Almaz tabý – Qudaıdyń qalaýymen bolatyn nárse. Biz úmitpen ómir súrip kelemiz, – deıdi ol.
Ótken jyly Serra-Leonedegi eń iri Koidu Holdings almaz kenishi jumysyn toqtatty. Resmı túrde buǵan eńbek daýy men qaýipsizdik máseleleri sebep bolǵanymen, sala ókilderi álemdik naryqtaǵy daǵdarys sheshýshi faktor bolǵanyn aıtady.
Sońǵy tórt jylda tabıǵı óńdelgen almazdardyń bólshek saýdadaǵy baǵasy shamamen 40 paıyzǵa arzandaǵan. Buǵan zerthanada óndiriletin almazdardyń jappaı taralýy áser etken.
Mundaı almazdar krıstaldanǵan kómirtekten jasalady jáne hımııalyq ári fızıkalyq qasıetteri jaǵynan tabıǵı almazdardan is júzinde aıyrmashylyǵy joq. Negizgi óndiris Úndistan men Qytaıda shoǵyrlanǵan. Baǵasy tabıǵı balamalardan shamamen 70 paıyzǵa arzan.
Kono okrýginiń gýbernatory Ogastın Sheko tabıǵı almazdar qunynyń tómendeýi óńir ekonomıkasyna qatty áser etkenin aıtty.
– Baǵanyń quldyraýy kenshilerdiń tabysyn azaıtty, ınvestıtsııa kólemin qysqartty jáne jergilikti ekonomıkalyq belsendilikti álsiretti, – dedi ol.
Almaz óndirý Kono óńiriniń negizgi tabys kózi bolyp keledi. Buryn dál osy almaz ken oryndary Serra-Leonedegi on jyldan astam ýaqytqa sozylǵan azamattyq soǵystyń negizgi sebepteriniń biri bolǵan. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, 11 jyldyq qaqtyǵys kezinde 50 myńnan astam adam qaza taýyp, júzdegen myń turǵyn bosqynǵa aınalǵan.
Tabıǵı almazdardyń bedelin kóterý maqsatynda álemdegi iri óndirýshilerdiń biri – De Beers kompanııasy Serra-Leonede Gemfair baǵdarlamasyn iske asyryp otyr. Joba aıasynda jergilikti kenshilerge jabdyqtar, oqytý baǵdarlamalary jáne tabylǵan tastardy ádil baǵalaý múmkindigi usynylady.
Sonymen qatar kompanııa tabıǵı almazdardyń shyǵý tegin tolyq qadaǵalaýǵa múmkindik beretin júıe engizýde.
– Tutynýshylar barǵan saıyn satyp alatyn ónimniń qaıdan shyqqanyn bilgisi keledi. Bul úrdis almazdarǵa da qatysty, – dedi De Beers ókili Devıd Djonson.
Degenmen kóptegen sarapshy zerthanada ósirilgen almazdardyń naryqtaǵy úlesi aldaǵy jyldary odan ári ósedi dep esepteıdi.
Úndistandaǵy zerthanalyq almazdar óndiretin Forlink Ventures kompanııasynyń bas dırektory Rohıt Mehtanyń aıtýynsha, mundaı tastar arzanyraq ári ekologııalyq turǵydan tıimdirek sanalady.
Alaıda bul pikirmen kelispeıtinder de bar. Mamandardyń aıtýynsha, zerthanalyq almazdardy óndirý úshin óte kóp elektr energııasy qajet. Bir karat almaz óndirý barysynda joǵary temperatýraly qondyrǵylar úzdiksiz jumys isteıdi.
Soǵan qaramastan, tutynýshylardyń qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Sarapshylardyń dereginshe, 2025 jyly zerthanalyq almazdardyń álemdik naryǵynyń kólemi 29,5 mlrd dollardy quraǵan. Al 2034 jylǵa qaraı bul kórsetkish 91,9 mlrd dollarǵa jetýi múmkin.
AQSh-ta búginde zerthanada ósirilgen tastarmen bezendirilgen neke júzikteri barlyq satylymnyń 61 paıyzyn quraıdy. Bul kórsetkish 2022 jylmen salystyrǵanda eki eseden astam ósken.
Aıta keteıik, tabıǵı almazdarǵa suranystyń tómendeýi Afrıkanyń birqatar elindegi ken óndirýshilerdiń áleýmettik jaǵdaıyna áser etip, myńdaǵan adamnyń tabys kózinen aıyrylýyna sebep bolyp otyr.
Eske salaıyq, eki jyl buryn AQSh-ta er adam saıabaqtan 7-karatty almaz taýyp aldy.
