Zelenskıı Tramptyń Ýkraınaǵa qatysty beıbitshilik josparyn jarııalady
ASTANA. KAZINFORM – Ýkraına prezıdenti Vladımır Zelenskıı amerıkalyq delegatsııamen bolǵan kelissóz qorytyndylary boıynsha tilshilermen ótken brıfıngte AQSh-tyń Ýkraınaǵa qatysty beıbitshilik jospary jaıly egjeı-tegjeıli baıandady.
RBK-Ýkraına habarlaýynsha, beıbitshilik josparynyń ózinen basqa kelesi qujattar bar:
* qaýipsizdik kepildikteri boıynsha úshjaqty qujat — Ýkraına, AQSh jáne Eýropa;
* ekijaqty qujat — Ýkraınaǵa AQSh tarapynan qaýipsizdik kepildikteri. * Ýkraınanyń órkendeý jol kartasy —AQSh-pen birlesip qalpyna keltirý jáne ekonomıkalyq damý boıynsha ázirlengen, 2040 jylǵa deıingi damýǵa arnalǵan kózqarasty qamtıdy.
Ýkraına boıynsha 20 tarmaqtan turatyn beıbitshilik jospary:
1. Ýkraınanyń egemendigin rastaý.
2. Reseı men Ýkraına arasynda shabýyl jasamaý týraly sózsiz kelisim qarastyrylyp otyr. Túıisý syzyǵynda monıtorıng mehanızmi qurylady.
3. Ýkraına berik qaýipsizdik kepildigin alady.
4. Beıbitshilik kezeńinde Ýkraına Qarýly Kúshteri jeke quramynyń sany 800 myń deńgeıinde bolady.
5. AQSh, NATO jáne Eýropa 5-shi bap negizinde Ýkraınaǵa qaýipsizdik kepildigin beredi. Eger Reseı Ýkraınaǵa basyp kirse, áskerı qarsylyq kórsetiledi jáne sanktsııalar qaıta engiziledi. Eger Ýkraına Reseıge basyp kirse nemese Reseı aýmaǵyna arandatýsyz oq atsa – qaýipsizdik kepildigi joıylady. Eger Reseı Ýkraınaǵa oq atsa – qaýipsizdik kepildigi kúshine enedi. AQSh-qa kepildikter úshin ótemaqy tóleýge qatysty qosymsha da boldy, biraq qazir ol alynyp tastaldy. Ekijaqty qaýipsizdik kepildikteri osy kelisim boıynsha alynbaıdy. Atap aıtqanda, nıettiler koalıtsııasy elderi qaýipsizdik kepildikterine qatysa alady.
6. Reseı Eýropa men Ýkraınaǵa qatysty shabýyl jasamaý saıasatyn barlyq qajetti zańnamada bekitedi.
7. Ýkraına belgili bir ýaqytta EO múshesi bolady jáne Eýropa naryǵyna qysqa merzimdi artyqshylyqqa qol jetkizedi. Ýkraına úshin EO músheligi – qaýipsizdik kepildikteriniń bir bóligi.
8. Ýkraınanyń jahandyq damýyn qamtamasyz etetin myqty jıyntyq qarastyrylady jáne ol ınvestıtsııalar týraly jeke kelisimde kórinis tabady. Oǵan ınvestıtsııalaý úshin damý qory, gaz ınfraqurylymyn damytý, aýmaqtardy rekonstrýktsııalaý, paıdaly qazbalar men tabıǵı resýrstardy óndirý kiredi.
9. Qalpyna keltirý máselelerin sheshý úshin birneshe qor qurylady. Maqsat – 800 mlrd dollar tartý.
10. Osy kelisim jasalǵannan keıin Ýkraına AQSh-pen erkin saýda týraly kelisim jasasý protsesin jedeldetedi.
11. Ýkraınanyń ıadrolyq qarýsyz mártebesi qalady.
12. Zaporoje AES-i. Bul másele boıynsha ymyraǵa kelgen joq. AQSh Ýkraına, AQSh jáne Reseı arasynda birlesken basqarýdy usynyp otyr — úsh tarap ta dıvıdendter alady. AQSh «33%/33%/33%» dep usynyp otyr. Al negizgi basqarýshylar – amerıkalyqtar. Ýkraınanyń ymyraǵa kelý usynysy: Zaporoje AES-in AQSh pen Ýkraına 50/50 negizinde birlesip basqarady. Biraq óndirilgen elektr energııasynyń 50%-y Ýkraınaǵa beriledi, al AQSh qalǵan 50%-yn óz betinshe bóledi. Bul rette Zaporoje AES, Energodar jáne Kahovskaıa sý elektr stantsııasy demılıtarızatsııalanýy kerek.
13. Ýkraına men RF mektepterde jáne búkil qoǵamda ártúrli mádenıetterdi túsiný men tózimdilikti damytatyn jáne násilshildik pen alalaýshylyqty joıatyn bilim berý baǵdarlamalaryn engizýge mindettenedi. Ýkraına dinı tózimdilik pen azshylyq tilderin qorǵaýǵa qatysty EO erejelerin engizedi.
14. Aýmaqtar. Eń kúrdeli bólim. Osy kelisim kúninen bastap Donetsk, Lýgansk, Zaporoje jáne Herson oblystaryndaǵy áskerlerdi ornalastyrý syzyǵy is júzinde tanylǵan baılanys syzyǵy bolyp tabylady degen usynys jasaldy. RF bul kelisimniń kúshine enýi úshin óz áskerlerin Dnepropetrovsk, Nıkolaev, Sýmy jáne Harkov oblystarynan shyǵarýy kerek.
Ýkraınanyń ustanymy. Zelenskıı túsindirgendeı, Reseı Ýkraınanyń Donetsk oblysynan shyǵýyn qalaıdy, al AQSh ymyraǵa kelý – erkin ekonomıkalyq aımaqty usynyp otyr. Eger «turǵan jerde turamyz» degen kelisim bolmasa, erkin ekonomıkalyq aımaq tek referendým arqyly qabyldanýy múmkin. Bul rette Zelenskıı AQSh referendým ótkizgisi keletinin, biraq onyń aıtýynsha, qujattyń bir ǵana máselesi emes, búkil mátini daýysqa salynýy kerek ekenin atap ótti. Referendým úshin kem degende 60 kún qajet. Al bizge atysty naqty 60 kúnge toqtatý qajet.
15. Bolashaq aýmaqtyq kelisimder týraly keliskennen keıin, Reseı de, Ýkraına da bul kelisimderdi kúshpen ózgertpeýge mindettenedi.
16. Reseı Ýkraınanyń Dnepr ózeni men Qara teńizdi kommertsııalyq qyzmet úshin paıdalanýyna kedergi keltirmeıdi. Keme qatynasy men tasymaldaý erkindigin qamtıtyn jeke teńiz kelisimi men qoljetimdilik týraly kelisim jasalady. Osy kelisimniń aıasynda Kınbern múıisi demılıtarızatsııalanady.
17. Ashyq máselelerdi sheshý úshin gýmanıtarlyq komıtet qurylady. Buǵan barlyq áskerı tutqyndardy almasý, balalar men saıası tutqyndardy qosa alǵanda, beıbit turǵyndardy kepilge alý jáne qaqtyǵys qurbandarynyń problemalaryn sheshý kiredi.
18. Ýkraına kelisimge qol qoıylǵannan keıin múmkindiginshe tezirek saılaý ótkizýi kerek.
19. Bul kelisim zańdy túrde mindetti bolady. Onyń oryndalýyn Tramp tóraǵalyq etetin Beıbitshilik keńesi baqylaıdy jáne kepildendiredi. Zańbuzýshylyqtar úshin sanktsııalar qarastyrylǵan.
20. Barlyq taraptar osy kelisimge keliskennen keıin atysty tolyq toqtatý dereý kúshine enedi.
BC habarlaǵandaı, Vladımır Zelenskıı usynǵan beıbitshilik josparynda Ýkraınanyń NATO-ǵa qosylmaý týraly mindettemesi týraly eshteńe aıtylmaǵan. Alaıda jospardyń aldyńǵy nusqalarynda osyndaı tarmaq bolǵan.
- Bul taraptar: Amerıka, Ýkraına, Eýropa jáne Reseı arasyndaǵy kelisim. Bizdiń pikirimizshe, Ýkraınany qabyldaý nemese qabyldamaý – NATO músheleriniń tańdaýy. Al biz tańdaýymyzdy jasadyq, - dedi Zelenskıı tilshilermen kezdesý kezinde.
Eske sala ketsek, 20 jeltoqsanda Maıamıdegi Ýkraına kelissózderi aıaqtaldy.