Zárdegi qandy eskerýsiz qaldyrýǵa bolmaıdy – onkolog
PETROPAVL. KAZINFORM – Qýyq obyry – kópshilik bile bermeıtin, biraq jıi kezdesetin qaýipti aýrý. Onyń belgileri qarapaıym tsıstıtke uqsas bolǵandyqtan, naýqastar ýaqyt joǵaltyp jatady. Aýrýdyń negizgi belgileri, qaýip faktorlary jáne dıagnostıka tásilderi týraly Soltústik Qazaqstan oblystyq Kópbeıindi aýrýhana janyndaǵy onkologııalyq ortalyq dırektory Oleg Dýdıakpen suhbattastyq.
– Oleg Vıktorovıch, aldymen óńirdegi jaǵdaıǵa toqtalsańyz. Qýyq qaterli isigi boıynsha qansha adam dıspanserlik esepte tur?
– Qazirgi tańda onkologııalyq ortalyqta qýyq qaterli isigi dıagnozymen 296 adam dıspanserlik esepte tur. Byltyr jańadan 58 naýqas esepke alyndy, al bıyl 2 adamǵa osy dıagnoz qoıyldy. ıAǵnı óńirde qaterli isiktiń bul túri áli de ózekti.
– Qýyq qaterli isiginiń paıda bolýyna ne sebep?
– Qýyq qaterli isiginiń naqty bir ǵana sebebi bar dep aıtý qıyn. Ǵylymda onyń etıologııasyna qatysty ortaq qabyldanǵan gıpoteza joq. Degenmen, aýrýdyń damýyna áser etetin birqatar qaýip faktory belgili.
Zertteýler zárdiń qýyqta uzaq ýaqyt boıy irkilip qalýy qaterli isiktiń paıda bolý qaýpin arttyratynyn kórsetti. Zárde jınalatyn túrli metabolıtter onkogendik áserge ıe bolyp, ýrotelıı jasýshalarynyń qaterli ózgeriske ushyraýyna sebep bolady.
Zárdiń qýyqta uzaq ýaqyt bógelip qalýyna ártúrli ýrogenıtaldy aýrýlar áser etýi múmkin. Olardyń qataryna prostatıt, qýyqasty beziniń adenomasy men obyry, qýyq dıvertıkýldary, nesep-tas aýrýy, sozylmaly tsıstıt, ýretranyń tarylýy jáne basqa da patologııalar jatady.
– Tuqym qýalaýy nemese ınfektsııalar obyrdyń paıda bolýyna áser etýi múmkin be?
– Papıllomavırýs ınfektsııasynyń qýyq qaterli isigine áseri áli de talqylanyp jatyr. Al parazıtarlyq ınfektsııa – qaterli isiktiń damýyna aıtarlyqtaı yqpal etedi.
Keıbir jaǵdaılarda aýrý genetıkalyq beıimdilikpen, ıaǵnı otbasylyq tuqym qýalaýshylyqpen de baılanysty bolýy múmkin.
Jalpy, adamnyń ómir súrý saltynyń da áseri zor. Uzaq ýaqyt boıy aromatty amındermen, fenoldarmen, ftalattarmen, hımııalyq jáne boıaý zattarymen jumys isteıtin adamdar qaýip tobynda bolady. Bul qatarǵa júrgizýshiler, sýretshiler, dızaınerler, boıaýshylar, hımııa, munaı óńdeý, toqyma, bylǵary óndirisiniń qyzmetkerleri jáne medıtsına mamandary kiredi.
Sonymen qatar temeki shegý – eń qaýipti faktorlardyń biri. Temeki shegetin adamdarda qýyq qaterli isigi shekpeıtinderge qaraǵanda 2–3 ese jıi kezdesedi.
Al hlorlanǵan aýyz sýdy uzaq ýaqyt paıdalaný aýrýdyń damý qaýpin 1,6–1,8 esege arttyrady.
Sondaı-aq er adamdar áıelderge qaraǵanda bul aýrýǵa birneshe ese jıi shaldyǵady. Qýyq qaterli isigimen kóbine 50-80 jas aralyǵyndaǵylar aýyrady.
– Qýyq qaterli isiginiń alǵashqy belgileri qandaı?
– Naýqastardyń 90%-ynda aldymen zárde qan paıda bolǵan. Kóbinese bul aýyrsynýsyz ótedi. Al naýqastardyń shamamen 25%-ynda zárdiń jıi kelýi, aýyrsyný, kúıdirgendeı aýyrý sııaqty belgiler baıqalady. Bul belgiler tsıstıt nemese prostatıtke uqsas bolǵandyqtan, adamdar keıde mán bermeı jatady. Sondaı-aq jambas tusy, ishtiń tómengi nemese búıir tusy aýyrýy múmkin.
– Mundaı belgiler paıda bolsa ne isteýi kerek?
– Eń bastysy úıde jatyp, ózdiginen emdelmeý. Zerthanalyq jáne quraldyq tekserýsiz em qabyldaý isiktiń erte anyqtalýyna kedergi keltiredi jáne aýrýdyń asqynýyna ákelýi múmkin. Sondyqtan aǵzada aýytqý baıqalǵan jaǵdaıda dereý dárigerge kóriný qajet.
Dıagnozdy naqtylaý úshin medıtsınalyq ortalyqta birneshe tekserý taǵaıyndalady, olar: zár taldaýy – qan, qabyný belgileri jáne qaterli jasýshalardy anyqtaý úshin. Tsıstoskopııa – qýyq obyryn anyqtaýdaǵy eń tıimdi ádis. Arnaıy qural arqyly qýyq ishin qarap, qajet bolsa bıopsııa alynady. Ýltradybystyq zertteý – zárde qannyń paıda bolý sebebin anyqtaýǵa kómektesedi. Kompıýterlik tomografııa – isiktiń kólemin, ornalasýyn jáne basqa aǵzalarǵa taralýyn anyqtaıdy.
– Suhbat sońynda oqyrmandarǵa qandaı keńes berer edińiz?
– Zárde qan baıqalsa nemese zár shyǵarý kezinde jaısyzdyq sezilse, ýaqyt ozdyrmaı mamanǵa júginý kerek. Qýyq qaterli isigi, jalpy obyr neǵurlym erte anyqtalsa, soǵurlym tıimdi emdeledi. Óz densaýlyǵyńyzǵa jaýapkershilikpen qarańyz.
Buǵan deıin Astana qalasynyń akýsher-gınekology, professor Janerke Ajetova jatyr obyryna qatysty aqparat berip, ata-analardy qyz balalaryn der kezinde vaktsınatsııalaýǵa jaýapkershilikpen qaraýǵa shaqyrǵan edi.