Zańger qazirgi Ata zańdaǵy maǵynalyq qatelerdi kórsetti − Komıssııa otyrysy

ASTANA. KAZINFORM – Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııanyń alǵashqy otyrysynda M.S.Nárikbaev atyndaǵy QazGZÝ ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy Talǵat Nárikbaev konstıtýtsııalyq mátinniń tildik nusqalardaǵy birizdiligi men naqtylyǵy máselesin kóterdi. 

Onyń aıtýynsha, ýnıversıtet professorlary men otandyq ǵalymdar qaýymdastyǵy Konstıtýtsııanyń memlekettik tildegi mátininde birizdi emes termınologııa, maǵynalyq burmalaýlar men aýdarmalar arasyndaǵy termınologııalyq sáıkessizdik bar ekenin uzaq jyldar boıy kóterip keledi.

Bul quqyq qoldaný tájirıbesinde uǵymdardy ártúrli paıymdaýǵa jol ashyp, konstıtýtsııalyq normalardyń birkelki oryndalýyna kedergi keltiredi.

– Mysaly qazirgi Konstıtýtsııada «zańdy» sózi 16 ret, «quqyly» sózi − 5 ret, «quqyǵy bar» − 27 ret, «quqyǵy joq» − 5 ret, «haqysy joq» − 3 ret qoldanylǵan. Biraq bir ǵana sóz bir ǵana maǵynalyq júk arqalap turǵan joq. «quqyly» termıni birde «v prave» ornyna, al birde «ımeet pravo» ornyna qoldanylady. Al «qyzmet» sózi «doljnost» maǵynasynda 31 jerde, «deıatelnost» maǵynasynda − 37 jerde, «fýnktsııa» maǵynasynda − 3 jerde, «slýjba» maǵynasynda − 6 jerde qoldanylǵan, - dep atap ótti T. Nárikbaev elordada Konstıtýtsııalyq sot ǵımaratynda.

Komıssııa múshesi aıtqan taǵy bir mysal − Úkimet músheleriniń jaýapkershiligine qatysty «personalno otvechaet» sóz tirkesi boldy. Qazaqsha Konstıtýtsııada bul bir bapta «derbes jaýap beredi», bir bapta − «jeke-dara jaýap beredi» dep aýdarylǵan.

Sonymen birge, turaqty quqyqtyq konstrýktsııa retinde ataý formada berilmegen mysaldar bar. Máselen: «ómir súrýge quqyǵy», «ar-ojdan bostandyǵyna quqyǵy». Durysy: «ómir súrý quqyǵy», «ar-ojdan bostandyǵy quqyǵy» bolýy kerek.

– Aýdarmaǵa baılanysty, «obşestvennaıa nravstvennost» uǵymy qazaqsha nusqasynda «qoǵamdyq ımandylyq» dep jazylǵan. Ony «qoǵamdyq ádep» dep aýystyrýdy usynamyz. Bul túzetý memleketimizdiń zaıyrly sıpatyn naqtylaı túsedi, - dep tolyqtyrdy zańger.

Spıker Konstıtýtsııamyzdyń mátindik anyqtyǵy men birizdiligi azamattardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyna, memlekettiń basqarý júıesiniń sapasy men konstıtýtsııalyq keńistik tutastyǵyna áser etetinin aıtyp otyr. 

– Sondyqtan reforma sheńberinde quqyqtyq uǵymdardy birizdendirip, tildik nusqalar arasyndaǵy termınologııalyq alshaqtyqtardy joıǵanymyz jón. Bul Konstıtýtsııa mazmunyn ózgertýdi emes, quqyqtyq dáldigin kúsheıtýdi bildiredi, Ata Zańymyzdyń sapasyn arttyryp, onyń normalaryn túsiniktirek etedi dep sanaımyz, - dep túıindedi Talǵat Nárikbaev.

Aıta keteıik, Jibek Joly arnasy Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııanyń birinshi otyrysyn tikeleı efırde kórsetedi.