ıÝNESKO tizimindegi Katonqaraǵaı — ekotýrızmniń jańa baǵyty
ASTANA. KAZINFORM — Katonqaraǵaı — Qazaqstan, Reseı, Qytaı jáne Mońǵolııa shekaralary túıisetin, máńgilik muzdyqtarmen kómkerilgen Muztaý baýraıynda asqaq taýlar, alyp samyrsyndar, týlap aqqan ózender, móldir kólder men alqyzyl gúlge toly shyryndy alpilik shalǵyndar toǵysqan ǵajaıyp meken.
Ulttyq park 2001 jyldyń 17 shildesinde qurylǵan. Altaı-Saıan taýly júıesine kiredi. Bul óńir Dúnıejúzilik jabaıy tabıǵat qory (WWF) tarapynan jahandyq ekologııalyq mańyzy bar ekoaımaq retinde tanylǵan. Bul — Qazaqstandaǵy eń iri ulttyq park, jalpy aýmaǵy 643 477 gektar.
Kelýshilerge tabıǵat ǵajaıyptaryn tanystyrý maqsatynda park aýmaǵynda uzyndyǵy 680 shaqyrymdy quraıtyn 14 týrıstik baǵyt pen soqpaq bar.
2014 jyldyń 12 maýsymynda Shvetsııada ótken ıÝNESKO-nyń «Adam jáne bıosfera» baǵdarlamasynyń Halyqaralyq úılestirý keńesi otyrysynda Katonqaraǵaı MUTP-i Álemdik bıosferalyq rezervattar jelisine qosý týraly sheshim qabyldandy. Al 2017 jyly ıÝNESKO bul aýmaqty «Úlken Altaı» transshekaralyq bıosferalyq rezervat retinde resmı túrde bekitti.
Tabıǵat kórinisi, ásemdigi jaǵynan ǵajaıyp ádemi ári qaıtalanbas jer. Ormany men taýlary, ózenderi men kólderi tańyrqaý sezimine bólep, óziniń ulylyǵymen jáne tazalyǵymen qaıran qaldyrady. Jabaıy qustarǵa toly ormany, balyqqa toly ózen kólderi ejelden-aq osy aımaqqa myńdaǵan adamdardy qyzyqtyra tartqan.
Qarakól, Shabanbaı men Qaýmysh kólderi, Kókkól men Arasan sarqyramalary, Berel qorǵandary, qarly asýmen Marqakól kóline ákeletin ejelgi Avstrııalyq jol, Altaı taýlarynyń eki basty hanshaıymy, Muztaý jáne basqa da erekshelengen jerler Qazaqstannyń maqtanyshy men búkil álemdik tabıǵı ári mádenı murasy bolyp tabylady.
Faýna
Katonqaraǵaı ulttyq parkiniń janýarlar álemi óte baı ári alýan túrli. Ulttyq parktiń faýnasynyń quramynda sútqorektilerdiń 67 túri, qustardyń 301 túri, qosmekendilerdiń 3 túri, baýyrymen jorǵalaýshylardyń 6 túri, balyqtardyń 17 túri jáne omyrqasyzdardyń 10000 astam túri kezdesedi.
Park aýmaǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Qyzyl kitabyna engizilgen jan-janýarlardyń kóptegen túri meken etedi: sútqorektilerdiń 5 túri — qar barysy, Altaı arqary, tassýsary, sabanshy jáne Ikonnıkov jarqanaty, qustardyń 26 túri olardyń ishinde: dóńtumsyq, turpan, lashyn, ıtelgi, balyqshy tuıǵyn, búrkit, qaraqus, úki, sur tyrna, aqbas tyrna, altaı ulary; balyqtyń 1 túri — taımen (qyzyl balyq); omyrtqasyzdardyń ishinde jándikterdiń 2 túri — Mıhaılov baryldaýyq qońyzy jáne keremet baryldaýyq qońyzy.
Flora
Park aýmaǵynyń 40%-yn (260705 ga) ormanalyp jatyr. Ormandar negizin qylqanjapyraqty quraıdy.
Ulttyq parktiń florasy tańqalarlyq, ártúrli ǵajaıyp, onda joǵarǵy satyly ósimdikterdiń 1000 túrinen astam túrleri, múkter, qynalar men sańyraýqulaqtardyń alýan túrliligimen erekshelenedi. Olardyń 30-dan astam túri Kazaqstan jáne Halyqaralyq tabıǵatty qorǵaý odaǵynyń (HTQO) sırek kezdesetin jáne joıylyp bara jatqan ósimdikter tizimine eńgizlgen.
