Y. Jaqaev atyndaǵy kúrish sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtyna - 80 jyl
ASTANA. 3 qarasha. QazAqparat - Y. Jaqaev atyndaǵy Qazaq kúrish sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtyna 80 jyl tolyp otyr.
Osyǵan oraı, atalmysh ınstıtýtta «Qazaqstanda jáne shet elderde kúrish sharýashylyǵyn damytýdyń ǵylymı-ınnovatsııalyq negizderi» atty Halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferentsııa ótýde. Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi, «QazAgroInnovatsııa» AQ jáne Y. Jaqaev atyndaǵy Qazaq kúrish sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń uymdastyrýymen ótip jatqan sharaǵa Qazaqstannyń jetekshi ǵalymdary, AÓK mekeme basshylary men mamandary, Reseı men Ózbekstannyń jetekshi Halyqaralyq ǵylymı-zertteý ortalyqtarynyń ókilderi qatysýda. Bul týraly aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń baspasóz qyzmetinen habarlandy.
Konferentsııanyń maqsaty - ǵylymı jetistiktermen jáne ozyq tájirıbemen, aqparatpen almasý, Qazaqstanda jáne shet elderde kúrish sharýashylyǵy turaqty damytýdyń basym baǵyttary - selektsııalyq jumystar, topyraq qunarlylyǵyn saqtaý jáne arttyrý, organıkalyq jáne mıneraldy tyńaıtqyshtar qoldaný, sý jáne energııa qorlaryn tıimdi paıdalaný, ártaraptandyrý daqyldarynyń ósirý tehnologııasy, aýyspaly egisterdi ıgerý, malazyqtyq daqyldardy zertteý jáne sýarmaly eginshiliktiń ekologııalyq máseleleri boıynsha naqty usynystar daıyndaý.
Toqtala ketetin jaıt, ınstıtýt ǵalymdary ár jyldary aýdandastyrylǵan aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń 12 sortyna patentter jáne avtorlyq kýálikter, 36 ónertapqyshtyq patent aldy, 6 ǵylymı eńbekter jınaǵy baspadan shyǵaryldy. Qyzylorda oblysy aýyl sharýashylyǵynyń barlyq salalary boıynsha sońǵy ǵylym men tehnıka jetistikterin qamtyǵan «Qyzylorda oblysynyń aýyl sharýashylyǵy óndirisin órkendetý jaıly usynystar» úsh qaıtara basylyp shyqty. Instıtýt ǵalymdary daıyndaǵan tehnologııalardy óndiriske engizý jaıly 135 usynymdar men ádistemelik nusqaýlardy shyǵardy. Kúrishtiń 7 sorty aýdandastyryldy. Onyń ishinde Marjan sorty elimizdegi kúrish egisiniń jartysynan astamyna egilip, shet elderde keńinen tanylǵan.
Táýelsizdik jyldarynda jaqsy damyǵan baǵyttardyń biri Qazaqstannyń kúrish aýyspaly egisterine arnalǵan jazdyq arpa men kópjyldyq burshaq tuqymdas shópterdiń qurǵaqqa tózimdi sorttaryn shyǵarý boıynsha selektsııalyq jumystar. Nátıjesinde jazdyq arpanyń «Syr Arýy» jáne «Іńkár» sorttary, jońyshqanyń «Túrkistan 15» sorty, túıejońyshqanyń «Prıaralskıı 19» sorty shyǵaryldy.
Aýyl sharýashylyǵy aınalymynan shyqqan, kúrish júıeleriniń tuzdy jerlerin tıimdi paıdalaný boıynsha zertteýler qarqyndy júrgizilýde, Aral óńiriniń tuzdy topyraqtarynda kókónis daqyldaryn ósirýdiń ońtaıly tehnologııalyq parametrleri daıyndaldy, aımaqtyń ekstremaldy jaǵdaıynda ósirýge beıimdelgen, tutynýshylar qajet etetin kókónis daqyldarynyń tuzǵa tózimdi túrleri anyqtaldy.
Instıtýttyń Halyqaralyq kúrish ınstıtýtymen (IRRI) Búkilreseılik kúrish ınstıtýtymen, Ózbek kúrish ınstıtýtymen, Kaır aýylsharýashylyq ınstıtýtymen, Korea International Cooperation Agency - Ońtústik Koreıa, Italııanyń «Agrotehnıka» fırmasymen ǵylymı baılanystar aıasynda kúrish jáne kúrish aýyspaly egisi daqyldarynyń gendik qoryn tolyqtyrý maqsatynda sortúlgilerimen almasý júrgizilýde.
