WhatsApp pen Telegram alaıaqtary adamdardy qalaı arbaýyna túsiredi

ASTANA. KAZINFORM —  Joǵary mólsherlemesi bar depozıt, tıimdi ınvestıtsııalar nemese tanystyń aqsha aýdarýdy shuǵyl ótinýi – Telegram men WhatsApp-taǵy osyndaı habarlamalardyń artynda alaıaqtar turýy múmkin. Olar senimge kirip, bóten aqshaǵa qol jetkizý úshin jalǵan akkaýnttardy, qujattardy jáne azǵyratyn usynystardy paıdalanady. Messendjerlerde qandaı qarjylyq tuzaqtar kezdesetinin, alaıaqtyqty qalaı anyqtap, aqshańyzdy qalaı qorǵaýǵa bolatyny jaıly Fingramota.kz jazdy.

ınternet-moshennıkı, alaıaq
Foto: Kazinform/JI

1-jaǵdaı. Mólsherlemesi ádetten tys joǵary depozıt

Tanymal Telegram-arnada habarlandyrý paıda bolady: belgili bank kiristiligi naryqtaǵydan áldeqaıda joǵary arnaıy depozıttik baǵdarlama iske qosypty-mys. Usynys shekteýli ýaqyt qoldanylady jáne klıentterdiń belgili bir tobyna ǵana qoljetimdi.

Qyzyǵýshylyq tanytqan paıdalanýshyǵa «jeke menedjermen» baılanysý usynylady. Ol sharttar týraly egjeı-tegjeıli aıtyp, banktiń logotıpin, qujattardyń fotosýretterin, tipti shartty da jiberedi. Depozıt ashý úshin tek kórsetilgen derektemeler boıynsha aqsha aýdarý ǵana qalady.

Qarajat túskennen keıin «menedjer» jaýap berýdi toqtatady, al jańa depozıt týraly aqparatty banktiń ózinen anyqtaý múmkin bolmaıdy – mundaı baǵdarlama joq.

Alaıaqtar belgili brendke degen senimge jáne ádettegiden joǵary tabys alýǵa degen nıetke súıenedi. Bul rette jalǵan shart pen bank logotıpi resmı usynys degen áser qaldyrady.

Alaıaqtyqty qalaı anyqtaýǵa bolady?

Depozıttik ónimderdi tek banktiń resmı saıtynda, onyń mobıldi qosymshasynda nemese baılanys ortalyǵy arqyly tekserińiz. Belgisiz arnalardaǵy siltemeler arqyly depozıt ashpańyz jáne jeke tulǵalardyń jeke shottaryna aqsha aýdarmańyz.

Eger sizge ádetten tys joǵary mólsherleme usynylyp, ony alý úshin «menedjerge» aqshany shuǵyl aýdarý talap etilse, toqtańyz jáne bankpen ózińiz baılanysyńyz.

2-jaǵdaı. Kepildendirilgen paıdasy bar ınvestıtsııalar

Messendjerge ınvestıtsııalyq jobaǵa shaqyrý keledi. «Qarjy taldaýshysy» aktsııalarmen, oblıgatsııalarmen saýda jasaýdan nemese jasandy ıntellektke negizdelgen arnaıy platformanyń jumysynan turaqty tabys ýáde etedi.

Sendirý úshin áleýetti ınvestorǵa klıentterdiń pikirlerin, sátti mámilelerdiń skrınshottaryn jáne kapıtaldyń ósýin baqylaýǵa bolatyn jeke kabınetti kórsetedi.

Aldymen shaǵyn soma salý usynylady. Mysaly, 100 myń teńge aýdarǵannan keıin birneshe kúnnen soń ekranda 130 myń kórsetiledi. «Taldaýshy» alǵashqy paıdamen quttyqtap, odan da kóp tabys tabý úshin salymdy ulǵaıtýdy usynady.

Alaıda adam aqshasyn shyǵaryp almaq bolǵanda, qıyndyqtar bastalady. Komıssııany, salyqty, saqtandyrýdy nemese «shotty rastaýdy» tóleý qajet bolyp shyǵady. Bir tólemnen keıin kelesisi talap etilýi múmkin.

Shyn máninde qarjy naryǵynda eshqandaı saýda júrmeýi múmkin. Alaıaqtar jalǵan jeke kabınettegi sandardy jaı ǵana ózgertip, sátti ınvestıtsııalardyń elesin jasaıdy.

Alaıaqtyqty qalaı anyqtaýǵa bolady?

Investıtsııalar árqashan táýekelmen baılanysty. Joǵary kepildendirilgen kiristilik týraly ýádeler, ásirese qysqa merzimde, – saqtanýǵa eleýli sebep. Zańdy tulǵany, qajetti lıtsenzııalar men ruqsattardyń bar-joǵyn, sondaı-aq ınvestıtsııalyq sharttyń talaptaryn tekserińiz. Messendjerdegi paıda skrınshottary men pikirlerge senbeńiz: olardy qoldan jasaý ońaı.

3-jaǵdaı. Krıptovalıýta jáne jabyq Telegram-qaýymdastyqtar

Taǵy bir keń taralǵan aıla – jabyq krıptovalıýta klýbyna shaqyrý. Uıymdastyrýshylar «paıdaly saýda sıgnaldaryna» qol jetkizýdi, tájirıbeli treıderlerdiń kómegin jáne kapıtaldy tez arttyrý múmkindigin ýáde etedi. Arnada sátti ınvestorlardyń oqıǵalary, krıptovalıýtalardyń ósý grafıkteri jáne iri tabystardyń skrınshottary jarııalanady. Qatysýshylardy ashyq derekkózderde joq eksklıýzıvti aqparatqa qol jetkizgenine sendiredi.

Ári qaraı túrli stsenarııler bolýy múmkin. Bir jaǵdaıda adamǵa krıptovalıýtany mámilelerdi óz betinshe júrgizetin-mys «basqarýshynyń» ámııanyna aýdarý usynylady. Ekinshisinde – belgisiz krıptoplatformada tirkelip, balansty toltyrý. Keıde alaıaqtar ámııanǵa qol jetkizý múmkindigin berýdi nemese ony qalpyna keltirýge arnalǵan qupııa frazany aıtýdy suraıdy.

Qarajatty alǵannan keıin qaskúnemder joǵalyp ketýi, paıdalanýshyny buǵattaýy nemese qosymsha tólemderdi talap etýdi jalǵastyrýy múmkin.

Mundaı shemalardyń ereksheligi – krıptovalıýtalyq aýdarymdardy, ádette, operatsııa rastalǵannan keıin boldyrmaý múmkin emes. Sondyqtan alaıaqtarǵa jiberilgen aktıvterdi qaıtarý asa qıyn bolady.

Alaıaqtyqty qalaı anyqtaýǵa bolady?

Jazylýshylardyń kóp bolýy, chattaǵy belsendi talqylaý jáne oń pikirler ınvestıtsııalyq jobanyń senimdiligin rastamaıdy. Alaıaqtar tanymaldyq pen sátti saýdanyń kórinisin jasandy túrde jasaı alady.

Esińizde bolsyn, Qazaqstanda tsıfrlyq aktıvtermen jasalatyn operatsııalar zańnamamen retteledi. Krıptoplatformany paıdalanbas buryn onyń quqyqtyq mártebesin, qajetti ruqsattardyń bar-joǵyn jáne tıisti retteýshilerdiń resmı tizilimderindegi málimetterdi tekserý qajet.

4-jaǵdaı. Múldem bolmaýy múmkin qurylysqa ınvestıtsııalar

Messendjerde turǵyn úı kesheniniń, kommertsııalyq nysannyń nemese qala syrtyndaǵy kenttiń qurylysyna aqsha salý týraly usynys taratylady. Uıymdastyrýshylar tartymdy sharttardy ýáde etedi: jyljymaıtyn múlikti naryqtyq qunynan arzan satyp alý nemese joba aıaqtalǵannan keıin paıda tabý. Dálel retinde qurylys alańynyń fotosýretterin, bolashaq ǵımarattardyń vızýalızatsııalaryn, prezentatsııalardy, sharttar men mór basylǵan qujattardy kórsetedi. Keıde shyn máninde bar qurylys kompanııasynyń ataýyn paıdalanady.

Áleýetti ınvestorǵa nysandardyń quny jaqynda ósetinin jáne tıimdi sharttar qoljetimsiz bolatynyn túsindirip, alǵashqy jarnany salý usynylady.

Biraq aqsha aýdarylǵannan keıin ózderin qurylys salýshynyń qyzmetkerleri retinde tanystyrǵan adamdardyń oǵan eshqandaı qatysy joq ekeni anyqtalýy múmkin. Basqa jaǵdaılarda uıymdastyrýshylarda qajetti ruqsat berý qujattary bolmaıdy nemese jobanyń ózi múldem joq bolyp shyǵady.

Bul rette naqty qurylys nysanynyń fotosýretteri de eshteńege kepildik bermeıdi: alaıaqtar naǵyz qurylys salýshylardyń materıaldaryn olardyń kelisiminsiz paıdalana alady.

Alaıaqtyqty qalaı anyqtaýǵa bolady?

Aqsha salmas buryn zańdy tulǵany, onyń jobaǵa qatysyn, jer ýchaskesine arnalǵan qujattardy, qajetti ruqsattardy jáne usynylyp otyrǵan qarajat tartý shemasynyń zańdylyǵyn tekserińiz. Eger qurylys kezeńinde turǵyn úı satyp alý týraly sóz bolsa, satyp alýshylardyń aqshasyn tartý Qazaqstannyń turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly zańnamasynyń talaptaryna sáıkes júzege asyrylatynyna jeke kóz jetkizińiz.

«Kompanııa ókili» messendjerde jibergen qujattarmen shektelmeńiz. Qurylys salýshymen resmı baılanys arnalary arqyly ózińiz habarlasyp, ol shynymen osyndaı sharttardy usynatynyn naqtylańyz.

Esińizde bolsyn: naqty qurylys nysanynyń bolýy Telegram nemese WhatsApp arqyly ınvestıtsııa usynyp otyrǵan adamnyń ol úshin aqsha qabyldaýǵa quqyǵy bar ekenin bildirmeıdi.

5-jaǵdaı. «Keshke deıin qaryzǵa bershi»: alaıaqtar tanystardyń atynan jazǵanda

Elestetip kórińiz: WhatsApp-qa dosyńyzdan nemese týysyńyzdan habarlama keledi. «Sálem! Maǵan shuǵyl 100 myń teńge kerek. Aýdara alasyń ba? Keshke mindetti túrde qaıtaramyn». Nómir tanys, fotosýreti ornynda, hat almasý tarıhy saqtalǵan. Kúmándanatyn eshqandaı sebep joq sııaqty. Biraq akkaýnt alaıaqtardyń qolyna túsýi múmkin.

Kóbinese bári daýys berýge, utys oıynyna, fotosýretterge nemese syılyq alýǵa arnalǵan zııansyz siltemeden bastalady. Keıde ony akkaýnty buzylyp qoıǵan basqa tanys jiberedi. Silteme arqyly ótken paıdalanýshy jalǵan betke túsedi de, telefon nómirin, qupııasózdi nemese rastaý kodyn engizedi. Qajetti derekterdi alǵan soń qaskúnemder onyń akkaýntyna qosyla alady.

Osydan keıin alaıaqtar ıesiniń atynan onyń kontaktilerine jaza bastaıdy. Bireýlerden aqsha qaryzǵa berýdi suraıdy, ekinshilerine satyp alýǵa tóleýdi usynady, úshinshilerine jańa fıshıngtik siltemeler jiberedi.

Alaıaqtyqty qalaı anyqtaýǵa bolady?

Eger tanysyńyz kútpegen jerden aqsha aýdarýdy surasa, ásirese úshinshi tulǵanyń kartasyna, ótinishti mindetti túrde qaıta tekserińiz. Oǵan kádimgi telefon baılanysy arqyly qońyraý shalyńyz nemese aldyn ala belgili basqa tásilmen habarlasyńyz.

Kúmándi siltemelerge ótpeńiz jáne belgisiz betterde rastaý kodtaryn engizbeńiz. Messendjer baptaýlarynda eki satyly tekserýdi qosyp, qosylǵan qurylǵylar tizimin mezgil-mezgil qarap otyryńyz.

Aıta keteıik, Bas prokýratýra alaıaqtyqtyń jańa túri týraly eskertti.