Vıtamın dopıngke aınaldy: bıyldan bastap sportta tyıym salynǵan dárýmenniń tizimi jańardy
ASTANA. KAZINFORM – 2026 jyldyń 1 qańtarynan bastap sportshylar úshin dopıngke qatysty talaptar kúsheıtildi. Buǵan deıin erkin qoldanylyp kelgen keıbir vıtamınder men qospalar endi tyıym salynǵan zattar qataryna engizilip otyr.
Kazinform agenttiginiń tilshisi 2026 jyldan bastap kúshine engen Dúnıejúzilik dopıngke qarsy agenttiktiń (DDQA) jańartylǵan tizimin zerttep, qandaı zattar endi dopıng dep sanalatynyn anyqtady.
DDQA jyl saıyn sportta qoldanýǵa tyıym salynǵan sýbstantsııalar men ádister tizimin jańartyp otyrady. Bul dástúr 2026 jyly da jalǵasyn taýyp, jańa tizim 1 qańtardan bastap resmı túrde qoldanysqa engizildi.
Jańartylǵan qujatqa flamodafınıl men fladrafınıl resmı túrde engizildi. Bul — modafınılge uqsas, júıke júıesine aıtarlyqtaı áser etetin kúshti stımýlıatorlar. TMD elderinde olar kóbine «zeıindi arttyratyn qospalar» retinde erkin satylyp keledi. Alaıda endi bul zattar dopıng retinde qatań tyıym salynǵan.
Sondaı-aq pegmolesatıd (EPO-nyń sıntetıkalyq balamasy, PEG-EPO, MIRCERA, EPO-mimetic) te DDQA-niń tyıym salynǵan zattar tizimine resmı túrde qosyldy. Bul preparat aǵzadaǵy otteginiń tasymaldanýyn jasandy túrde arttyryp, tózimdilikti kúsheıtedi. Kóp jaǵdaıda ol «kúsh beretin» bıologııalyq belsendi qospalardyń quramynda jasyryn túrde kezdesedi.
2026 jyldan bastap DDQA-niń M1 sanatyna kómirtek totyǵy (CO), ıaǵnı ıis gazy da engizildi. Bul zatty qan túzilýin yntalandyrý, tózimdilikti arttyrý nemese basqa da maqsatta qoldanýǵa qatań tyıym salynady. Degenmen, keıbir jaǵdaılar antıdopıng talaptarynaqaıshy kelmeıdi. Máselen, kómirtek totyǵynyń aǵzaǵa aýa arqyly túsýi, temeki shegý nemese medıtsınalyq tekserýler (gemoglobın massasyn ólsheý sekildi) kezinde anyqtalýy ereje buzǵan bolyp eseptelmeıdi.
Qanmen baılanysty kez kelgen manıpýlıatsııalar — ony alý nemese qaıta engizý — burynǵysha tyıym salynǵan kúıinde qaldy. Buǵan donorlyq nemese medıtsınalyq jáne ruqsat etilgen dopıngtik rásimder kirmeıdi. Sonymen qatar, endi tyıym tek modıfıkatsııalanǵan jasýshalarǵa ǵana emes, jasýsha quramdas bólikterine — mıtohondrııalar men rıbosomalarǵa da taralady.
2026 jyldan bastap α-naftoflavon men BAM15 zattary da tyıym salynǵandar qataryna endi. Bul qosylystar kóbine «maı ketiretin» nemese «energııany arttyratyn» quraldar retinde usynylady. Alaıda DDQA olardy dopıng dep tanyp, qoldanýǵa tolyq shekteý qoıdy. Atalǵan zattardyń erkin saýdada qoljetimdi ekeni de belgili.
Osy oraıda Qazaqstannyń Dopıngke qarsy ulttyq ortalyǵy sportshylardy, jattyqtyrýshylardy jáne medıtsınalyq qyzmetkerlerdi jańartylǵan tizimmen muqııat tanysýǵa shaqyrady.
Aıta keteıik, qujatta anabolıkalyq agentter, peptıdti gormondar men ósý faktorlary, gormondyq jáne metabolızmdi retteıtin zattar, sondaı-aq stımýlıatorlar sanattary boıynsha tyıym salynǵan zattardy anyqtaýǵa kómektesetin qosymsha mysaldar keltirilgen.
— Antıdopıng erejelerin buzbaý úshin vıtamınderge, dári-dármekterge jáne bıologııalyq belsendi qospalarǵa erekshe saqtyqpen qaraýdy usynamyz, — dep atap ótti DDQA ókilderi.
Buǵan deıin AQSh-ta bokstan álem chempıony Jánibek Álimhanulynyń dopıng synamasy qaıta tekserilip, oǵan tyıym salynǵan zattardy qoldandy degen aıyp taǵylǵany habarlanǵan bolatyn.