Vırýstyq gepatıt adam densaýlyǵy úshin qanshalyqty qaýipti
ORAL. KAZINFORM — Jiti vırýstyq gepatıt — baýyrdy zaqymdaıtyn vırýstyq ınfektsııalyq aýrýlar toby. Munyń adam densaýlyǵy úshin qaýiptiligi jáne odan saqtanýdyń joldary qandaı? Osy oraıda Kazinform tilshisi BQO sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti basshysynyń orynbasary mindetin atqarýshy Mıra Qaýymbaevaǵa birneshe saýal qoıǵan edi.
— Mıra Nurlanqyzy, jiti vırýstyq gepatıt adam densaýlyǵyna qanshalyqty qaýip tóndiredi?
— Jiti vırýstyq gepatıt — baýyrdyń vırýstar áserinen damıtyn qabyný aýrýy. Aýrýdyń keıbir túrleri adamnan adamǵa juqsa, birqatary qan jáne basqa da bıologııalyq suıyqtyqtar arqyly beriledi. Onyń qaýiptiligi gepatıttiń túrine, aǵymyna jáne adamnyń jalpy densaýlyq jaǵdaıyna baılanysty.
Keı jaǵdaıda aýrý jeńil ótip, adam tolyq saýyǵyp ketýi múmkin. Alaıda aýrýdyń aýyr túrinde baýyr qyzmetiniń buzylýy, ıntoksıkatsııa jáne basqa da asqynýlar bolýy yqtımal. Sondyqtan álsizdik, tábettiń tómendeýi, júrek aınýy, ishtiń aýyrýy, zárdiń qaraıýy, teri men kózdiń sarǵaıýy sııaqty belgiler baıqalsa, dárigerge ýaqytyly qaralý mańyzdy.
— Bul keseldiń gepatıttiń basqa túrlerinen aıyrmashylyǵy qandaı?
— Jiti vırýstyq gepatıt aýrýdyń jedel, ıaǵnı jańadan bastalǵan kezeńin bildiredi.
Al vırýstyq gepatıtterdi qozdyratyn vırýstar ár túrli bolyp keledi: A, V, S jáne basqalar. Mysaly, A gepatıti kóbine lastanǵan sý nemese taǵam arqyly juǵady jáne ádette sozylmaly túrge ótpeıdi. Al V jáne S gepatıtteri qan jáne basqa da bıologııalyq suıyqtyqtar arqyly berilýi múmkin. Keı jaǵdaıda sozylmaly ınfektsııaǵa aınalyp, baýyr tsırrozy nemese baýyr obyry sııaqty aýyr asqynýlarǵa soqtyrýy yqtımal.
Sondyqtan gepatıttiń ár túriniń juǵý joly, klınıkalyq aǵymy, aldyn alý jáne emdeý tásilderi bir-birinen erekshelenedi.
— Jiti vırýstyq gepatıtke shaldyqqan adam tek aýrýhanada emdele me?
— Naýqastyń bári birdeı mindetti túrde aýrýhanada emdeledi dep aıtýǵa bolmaıdy. Aýrýhanada jatqyzý qajettiligin dáriger naýqastyń jaı-kúıine jáne aýrýdyń aýyrlyǵyna qaraı anyqtaıdy.
Jeńil jáne ortasha aýyrlyqtaǵy keıbir jaǵdaıda dárigerdiń baqylaýymen ambýlatorııalyq em qabyldaýǵa bolady. Al aýrýdyń aýyr aǵymy, aıqyn ıntoksıkatsııa, baýyr qyzmetiniń buzylýy nemese asqyný qaýpi bolǵan jaǵdaıda naýqas statsıonarǵa jatqyzylady.
Eń bastysy — ózdiginen em qabyldamaı, dıagnozdy naqtylap, dárigerdiń usynymdaryn saqtaý.
— Endi Batys Qazaqstan oblysyndaǵy statıstıkalyq derekterge toqtala ketseńiz...
— Óńirde jyl basynan beri 2 adamnyń jiti vırýstyq gepatıtke shaldyqqany tirkeldi. Bul 100 myń turǵynǵa shaqqanda 0,29-dan keledi. Ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda, syrqattanýshylyq deńgeıi ózgerissiz qalyp otyr. 2025 jyly da 2 adam osy dertpen aýyrǵan bolatyn. Demek, qaýip seıildi dep aıtýǵa bolmas.
— Endeshe, jiti vırýstyq gepatıttiń aldyn alý úshin ne isteý kerek?
— Ár adam eń áýeli qarapaıym sanıtarııalyq-gıgıenalyq talaptardy saqtaýy qajet. Atap aıtqanda, jeke bas gıgıenasyna kóńil bólip, qoldy únemi sabynmen jýýdy esten shyǵarmaǵan jón.
Sondaı-aq qaýipsiz aýyz sýdy paıdalaný, sýdyń sapasyna nazar aýdarý, kókónister men jemis-jıdekterdi tutynar aldynda muqııat jýý artyqtyq etpeıdi. Taǵam ónimderin durys saqtap, termııalyq óńdeýden ótkizgen durys.
Sol sekildi medıtsınalyq jáne kosmetologııalyq protsedýralar kezinde tek sterıldi nemese bir ret qoldanylatyn quraldardyń paıdalanylýyna kóz jetkizý kerek. Tatýırovka, pırsıng jáne manıkıýr sııaqty protsedýralardy sanıtarııalyq talaptardy saqtaıtyn mekemelerde jasatqan abzal.
Ustara, tis şetkasy, manıkıýr quraldary sııaqty jeke qoldanylatyn zattardy basqa adamdarmen ortaq paıdalanbaý, qanmen jáne bıologııalyq suıyqtyqtarmen baılanysta bolǵan kezde qaýipsizdik sharalaryn saqtaý mańyzdy.
Oǵan qosa dárigerdiń usynymyna sáıkes vırýstyq gepatıtke qarsy vaktsınatsııadan ótken jón. Aýrýdyń aldyn alýda medıtsınalyq tekserýlerden ýaqytyly ótý jáne ınfektsııa belgileri baıqalǵan jaǵdaıda medıtsınalyq uıymǵa júginýdiń máni zor.
— Áńgimeńizge raqmet.
Eske sala keteıik, budan buryn Batys Qazaqstanda kókjótelge shaldyqqan balalar sany 60-qa jýyqtaǵanyn jazǵan edik.
