VII–IX ǵasyrlarǵa jatatyn túrki rýnıkalyq eskertkishterdiń tolyq katalogy jaryq kórdi
ASTANA. KAZINFORM — Halyqaralyq Túrki akademııasynyń ǵylymı jobasy aıasynda bes tomdyq «Túrki rýnıkalyq jazba eskertkishteriniń katalogy» jaryq kórdi. Bul týraly tarıh ǵylymdarynyń doktory, Akademııa qyzmetkeri Nurdın Ýseev málimdedi, dep 24kg jazdy.
Onyń aıtýynsha, basylymdy ázirleý jumystary 2023 jyly bastalyp, zertteýshi Napıl Bazylhanmen birlesip júrgizilgen. Jobany júzege asyrýǵa Akademııa prezıdenti Shahın Mustafaev eleýli úles qosqan.
Atalǵan eńbekte alǵash ret VII–IX ǵasyrlarǵa jatatyn, kóne túrki tilinde túrki rýnıkalyq jazýmen jazylǵan barlyq jazba eskertkishter bir júıege keltirilip, keshendi túrde usynylǵan.
Katalogta árbir eskertkish týraly tolyq málimet berilgen: tabylǵan orny men ýaqyty, túpnusqa mátin, transkrıptsııasy, oqylymy jáne túrik tiline aýdarmasy, sondaı-aq grafıkalyq kóshirmeleri men fotosýretteri qamtylǵan.
Zertteý nátıjesinde Eýrazııa aýmaǵynda 689 túrki rýnıkalyq jazba eskertkishi anyqtalǵan. Olardyń basym bóligi Sibir men oǵan irgeles óńirlerde shoǵyrlanǵan: 187-si Enıseı alabynda, 106-sy Altaı Respýblıkasynda tabylǵan. Sondaı-aq Mońǵolııada — 146, Qytaıda — 68 eskertkish anyqtalǵan.
Qyrǵyzstan aýmaǵynda 59 eskertkish tirkelgen.
Ortalyq Azııanyń ózge elderinde olardyń sany salystyrmaly túrde az: Qazaqstanda — 20, Ózbekstanda — 15, Tájikstanda — 4. Kavkaz óńirinde 44 nysan anyqtalǵan.
Negizgi taralý aımaǵynan tys jerlerde de jekelegen oljalar bar: Vengrııada — 15, Ýkraınada — 5, Estonııada — 2, Túrkııa men Sırııada — bir-birden. Taǵy 16 eskertkish Baıkal–Lena óńirinde tabylǵan.
Jalpy mátinderde 1 823 leksıkalyq birlik, 485 antroponım, 59 etnonım, 145 toponım jáne 17 teonım tirkelgen. Bul derekter tarıhı-lıngvıstıkalyq jáne etnomádenı zertteýler úshin erekshe mańyzdy.
Sondaı-aq grafıkalyq rekonstrýktsııalar men fotomaterıaldardyń basym bóligi avtorlardyń kópjyldyq dalalyq zertteýleri barysynda jınaqtalǵany atap ótildi.
Eske sala keteıik, buǵan deıin Qazaqstanda arheologııalyq jumystarǵa 5 jyldyq lıtsenzııa engizilgenin jazǵan edik.
