Vashıngton jasyryn túrde qurlyqtaǵy shabýylǵa daıyndalyp jatyr — Iran parlamenti spıkeri
ASTANA. KAZINFORM - Iran parlamentiniń spıkeri Mohammad-Bager Galıbaf jeksenbi kúni AQSh soǵysty toqtatýǵa baǵyttalǵan jarııa dıplomatııalyq áreketterine qaramastan, Iranǵa qarsy qurlyqtaǵy operatsııany josparlap otyrǵanyn málimdedi, dep habarlaıdy Euronews.
Galıbaftyń yqtımal qurlyqtaǵy shabýyl týraly málimdemesi amerıkalyq BAQ-ta Donald Tramp ákimshiligi Iran aýmaǵyna birneshe aptaǵa sozylatyn áskerı kontıngent ornalastyrýdy qarastyryp jatqany týraly aqparat aıasynda jasaldy.
- Qarsylas kópshilik aldynda kelissózder men dıalog týraly sıgnaldar berip, shyn máninde jasyryn túrde qurlyqtaǵy shabýyldy josparlap otyr, - delingen Galıbaftyń IRNA jarııalaǵan málimdemesinde.
Buǵan deıin aımaqqa shamamen 2500 amerıkalyq teńiz jaıaý áskeri jiberilgeni týraly habar taraǵan edi. Bul AQSh-tyń qurlyqtaǵy kúshterdi ornalastyrýy múmkin degen alańdaýshylyqty kúsheıtti.
Aldyńǵy kúni Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıdy Iemendegi Hýsıt qozǵalysy ýshyqtyra tústi. Top jańa maıdan ashyp, senbi kúni «Izraıldiń mańyzdy áskerı nysandaryna» baǵyttalǵan ballıstıkalyq zymyrandardy alǵash ret ushyrǵanyn málimdedi. Bul qadam Lıvan, Irak jáne Palestınadaǵy ıranshyl kúshterdi qoldaý maqsatynda jasalǵan.
Osy arada Pákistan úkimeti aımaq elderiniń ókilderin qabyldap, soǵysty toqtatý joldaryn talqylap jatyr.
Soǵan qaramastan AQSh pen Izraıl Iranǵa soqqy berýdi jalǵastyrý ústinde. Al Tegeran jaýap retinde Izraılge jáne Parsy shyǵanaǵyndaǵy kórshi arab elderine shabýyl jasaýda. Qazirgi tańda soǵys qımyldary júrip jatqan barlyq baǵyttarda, ıaǵnı, Iran, Lıvan, Izraıl, Irak jáne Parsy shyǵanaǵy elderinde 3 myńnan astam adam qaza tapqan.
Ekinshi aıǵa ulasqan soǵys álemdik munaı men gaz jetkizilimine qaýip tóndirip, tyńaıtqysh tapshylyǵyn týǵyzdy jáne aımaqtaǵy áýe qatynasyn buzdy. Iran strategııalyq mańyzy zor Ormýz buǵazyn buǵattap, bul jahandyq naryqtar men baǵaǵa áser etip otyr.
Hýsıtterdiń soǵysqa aralasýy Qyzyl teńiz mańyndaǵy Bab-el-Mandeb buǵazynda teńiz kemelerine shabýyldardyń qaıta bastalý qaýpin kúsheıtedi. Bul buǵaz arqyly álemdik saýdanyń shamamen 12 paıyzy ótedi.
Juma kúni Iran Birikken Ulttar Uıymy suranysy boıynsha Ormýz buǵazy arqyly gýmanıtarlyq jáne aýyl sharýashylyǵy júkteriniń ótýine ruqsat berýge kelisti. Bul buǵaz 28 aqpannan beri is júzinde jabyq tur.
Tramp Tegeranǵa 6 sáýirge deıin buǵazdy esh shartsyz qaıta ashý jóninde ýltımatým qoıdy. Áıtpese «buryn-sońdy bolmaǵan soqqy» jasalatynyn eskertti. Bul merzim sondaı-aq qaqtyǵysty toqtatýdyń dıplomatııalyq joldaryn izdeýge berilgen ýaqyt retinde qarastyrylyp otyr.
Izraıl áskeri jeksenbi kúni Irandaǵy qarý-jaraq óndiretin nysandarǵa soqqy jasaǵanyn jáne mundaı nysandarǵa baǵyttalǵan operatsııa birneshe kún ishinde aıaqtalatynyn málimdedi.
Buǵan jaýap retinde Iran Izraılge zymyrandar men drondarmen soqqy jasady.
Izraıl qorǵanys armııasy málimetinshe, olardyń basym bóligi áýede joıylǵan. Parsy shyǵanaǵy elderi de tańerteń erte Tegeran ushyrǵan zymyrandar men drondardyń tosqaýyldan ótkenin habarlady.
Izraıl Lıvandaǵy qurlyqtaǵy operatsııalaryn da júrgizip jatyr. Munda Hezbollah jasaqtarymen shaıqas júrip jatyr. Izraıl premer-mınıstri Bınıamın Netanıahý bul áreketterdiń maqsaty «soltústik óńirdegi eldi mekenderdi qorǵaý úshin býferlik aımaqty keńeıtý» ekenin aıtty.
Lıvandaǵy shaıqastarda bir ızraıldik áskerı qyzmetker qaza taýyp, taǵy úsheýi jaralandy. Osylaısha 2 naýryzdan beri «Hezbollahqa» qarsy qaıta bastalǵan operatsııada qaza tapqan ızraıldik áskerıler sany beske jetti.
Senbi kúni Izraıldiń Lıvannyń ońtústigine jasaǵan soqqysy saldarynan úsh jýrnalıst qaza tapty. Lıvan bıligi bul shabýyldy «áskerı qylmys» dep atady. Al Izraıl tarapy olardyń birin — «Hezbollahqa» tıesili «Al-Manar» telearnasynyń tilshisin nysanaǵa ádeıi alǵanyn, ony «jýrnalıst keıpindegi qarýly uıym múshesi» dep aıyptady.
Pákistan bıligi Saýd Arabııasy, Túrkııa jáne Mysyr Islamabadqa joǵary deńgeıli dıplomattardy jibergenin málimdedi. Olar eki kúndik kelissózder barysynda soǵysty toqtatý máselesin talqylamaq.
Pákistan premer-mınıstri Shehbaz Sharıf Iran prezıdenti Masýd Pezeshkıanmen aımaqtaǵy áskerı jaǵdaıǵa qatysty «keń aýqymdy kelissózder» júrgizgenin aıtty.
Al Iran syrtqy ister mınıstri Abbas Aragchı túrik áriptesimen telefon arqyly sóılesip, Tegerannyń dıplomatııalyq bastamalarǵa kúmánmen qaraıtynyn jetkizdi. Ol AQSh-ty «negizsiz talaptar qoıýda» jáne «qaıshylyqqa toly áreketter jasaýda» dep aıyptady.
Tramptyń arnaıy ókili Stıv Ýıtkofftyń aıtýynsha, Vashıngton Tegeranǵa atysty toqtatý múmkindigine qatysty 15 tarmaqtan turatyn talaptar tizimin usynǵan. Onda Ormýz buǵazyn qaıta ashý jáne ıadrolyq baǵdarlamany shekteý máseleleri qamtylǵan.
Iran bul usynysty qabyldamaı, onyń ornyna bes tarmaqtan turatyn óz josparyn usyndy. Onda ótemaqy tóleý jáne buǵaz ústindegi egemendigin moıyndaý talaptary bar.
AQSh-pen de Iranmen de baılanysy jaqsy Pákistan araǵaıyndyq mıssııany kúsheıtip, taraptar arasyndaǵy qaıshylyqtardy joıýǵa jáne aımaqtaǵy áskerı qaqtyǵysty tez arada toqtatýǵa múddeli ekenin málimdedi.