Valıýta baǵamyna aptalyq sholý: Teńge qazan aıynda da nyǵaıa ma
ASTANA. KAZINFORM – Qyrkúıekte teńge dollarǵa shaqqanda 4,6% nyǵaıyp, aı sońynda 440,49 teńgege deıin tústi. Alaıda qazannyń alǵashqy kúnderinde dollar qaıtadan 442 teńge mańyna kóterildi: 28 qyrkúıekte KASE-degi ortasha baǵam 441,75 teńge bolsa, 1 qazanda 442,26 teńgege jetti.
Qubylmaly qyrkúıek
Ulttyq banktiń málimetinshe, qyrkúıekte Qazaqstan qor bırjasyndaǵy (KASE) dollar saýdasynyń ortasha kúndik kólemi 415 mln dollardan 474 mln dollarǵa deıin ósti. Aı ishindegi jalpy saýda kólemi 10,4 mlrd dollar boldy.
Bul rette naryqta dollar usynysy jetkilikti boldy. Ulttyq bank qyrkúıekte valıýtalyq ınterventsııa júrgizbegenin málimdedi. ıAǵnı retteýshi teńgeniń belgili bir baǵamyn ustap turý úshin naryqqa tikeleı shyǵyp, dollar satyp nemese satyp alǵan joq.
Qyrkúıektiń sońynda Ulttyq qordan naryqqa 200 mln dollar satyldy. Bul KASE-degi jalpy saýda kóleminiń 1,9%-yna teń. Biraq Ulttyq banktiń operatsııalarynda budan da mańyzdy bir erekshelik boldy.
Ulttyq qordan dollar satý keıinge qaldy
Shildede Ulttyq bank Ulttyq qordan bıýdjetke transfert jasaý úshin 500 mln dollar alǵan. Bul valıýtany ishki naryqta 2026 jyldyń sońyna deıin birtindep satý josparlanǵan. Ulttyq qordan alynǵan valıýta keıin naryqqa qaıta shyǵarylady.
Tamyzda Ulttyq bank qyrkúıekte osy «aınalaý» mehanızmi boıynsha 200-300 mln dollar satýdy josparlaǵanyn habarlaǵan edi. Alaıda qyrkúıek qorytyndysynda bul jospar ózgerdi.
Ulttyq bank naryqta shetel valıýtasynyń usynysy jetkilikti bolǵandyqtan, 200-300 mln dollar kólemindegi «aınalaý operatsııasyn» keıinge qaldyrǵanyn málimdedi. Sonymen birge Ulttyq bank qyrkúıekte Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń (BJZQ) aktıvterindegi valıýtanyń úlesin saqtaý úshin bırja arqyly 986 mln dollar satyp aldy. Bul KASE-degi aılyq saýdanyń shamamen 9,4%-yna teń.
Teńgeniń nyǵaıýyn qalaı túsindirýge bolady?
Ekonomıst Andreı Chebatorevtiń pikirinshe, teńgeniń nyǵaıýyn Qazaqstan ekonomıkasynyń birden kúsheıgeniniń belgisi dep qarastyrýǵa erte. Ol qazirgi baǵamǵa úsh faktor yqpal etip otyrǵanyn aıtady. Olar: munaıdyń qymbattaýy, joǵary bazalyq mólsherleme jáne Qazaqstannyń memlekettik baǵaly qaǵazdaryna halyqaralyq oıynshylardyń qyzyǵýshylyǵy.
Birinshi faktor eksporttyq túsimderge áser etse, ekinshi faktor teńgedegi aktıvterdiń kiristiligin arttyrady. Al úshinshi faktor sheteldik ınvestorlardyń Qazaqstan naryǵyna valıýtamen kirip, teńgege aýysýyna baılanysty.
Chebatorevtiń paıymynsha, bul faktordyń bári ekonomıkanyń ishki ónimdiligi men qurylymynan tys qubylystar.
Kúshti teńge kimge tıimdi?
Teńgeniń nyǵaıýy ımportty arzandatýy múmkin. Shetelden taýar satyp alatyn kompanııalar men azamattar, shetelge shyǵatyn qazaqstandyqtar úshin bul qolaıly. Al eksporttaýshylar úshin jaǵdaı kerisinshe. Mysaly, eksporttaýshy kompanııa dollarmen tabys tapsa, dollar arzandaǵan saıyn sol túsimniń teńgedegi balamasy azaıady.
Bıýdjet úshin de baǵamnyń mańyzy bar. Munaıdan túsetin kirister men Ulttyq qordan beriletin transfertter valıýtamen baılanysty bolsa, memlekettik shyǵystardyń basym bóligi teńgemen jasalady. Sondyqtan dollardyń tómen baǵamy munaılyq valıýtalyq túsimniń teńgedegi kólemin azaıtady.
Chebatorev osy sebepten bıýdjettiń kiristeri men shyǵystary arasyndaǵy tepe-teńdikke baǵamnyń tikeleı áser etetinin atap ótedi.
Aptalyq ahýal
Qyrkúıekti 440,49 teńgemen aıaqtaǵan dollar qazannyń alǵashqy saýda kúnderinde qaıta qymbattady. 28 qyrkúıekte KASE-degi USD/KZT boıynsha ortasha baǵam 441,75 teńge boldy, saýda kólemi 43,48 mln dollar boldy. Sol kúni ıýannyń baǵamy 65,8605 teńge, rýbldiki 5,2227 teńge qalyptasty. 30 qyrkúıekte dollardyń ortasha baǵamy 442,14 teńgege, ıýan 65,6511 teńgege, rýbl 5,2381 teńgege jetti.
Al 1 qazanda KASE-degi USD/KZT_TOM baǵamy 442,26 teńge boldy. Bul kúni ıýan 65,9355 teńgege, rýbl 5,3136 teńgege deıin qymbattady. Osylaısha 28 qyrkúıekpen salystyrǵanda 1 qazanda dollar 0,51 teńgege, nemese 0,12%-ǵa, ıýan 0,075 teńgege, nemese 0,1%-ǵa, al rýbl 0,091 teńgege nemese 1,7% ósti. Tórt saýda kúnindegi operatsııalar kólemi dollar boıynsha $1,713 mlrd, ıýan boıynsha 867,1 mln ıýan, rýbl boıynsha 18,237 mlrd rýbl boldy.
Bul ázirge teńgeniń qyrkúıektegi nyǵaıý baǵyty túbegeıli ózgerdi degen sóz emes. Bir aptanyń qozǵalysyn birneshe kúndik dınamıkamen baǵalaý erte.
Ulttyq bank qysqamerzimdi kezeńde teńge baǵamyna naryqtaǵy oıynshylardyń áreketi, toqsandyq salyq tólemderi, álemdik naryqtaǵy jaǵdaı jáne geosaıası faktorlar áser etetinin aıtyp otyr.
2 qazanda teńgeniń álsireýi kúsheıdi. KASE-degi kún qorytyndysy boıynsha dollardyń ortasha baǵamy 448,36 teńge bolyp, bir kúnde 6,10 teńgege ósti. Saýda kólemi 457,329 mln dollardy, mámileler sany 1 252 boldy. Kún ishinde dollar 444,29-451,62 teńge aralyǵynda saýdalanyp, sońǵy mámile 451,50 teńgemen jasaldy. Rýbldiń ortasha baǵamy 5,3761 teńge bolyp, bir kúnde 6,25 tıynǵa qymbattady.
Rýbl boıynsha saýda kólemi 3,541 mlrd rýbl, mámileler sany 552 boldy. Al Qytaıdaǵy memlekettik merekege baılanysty 2 qazanda ıýan boıynsha KASE-de saýda júrgizilmedi. Sondyqtan onyń sońǵy baǵamy 1 qazandaǵy 65,9355 teńge deńgeıinde qaldy.
