Vaktsınatsııaǵa absolıýtti qarsy kórsetkish joq - maman

Naılıa Ospanbekovanyń pikirinshe, halyqqa ózin jáne aınalasyndaǵylardy qorǵaý úshin vaktsınatsııa alý mańyzdy. Almaty óńirlik kommýnıkatsııalar qyzmetine bergen suhbatynda ınfektsıonıst jıi qoıylatyn suraqtarǵa jaýap berdi.

- Naılıa Qýanyshbaıqyzy, ujymdyq ımmýnıtetti qalyptastyrý úshin halyqtyń qansha paıyzyn vaktsınalaý qajet?

- Bul suraqqa eki jaýap bar – qarapaıym – neǵurlym kóp adam vaktsına alsa, soǵurlym jaqsy jáne kúrdelisi, buǵan jaýap bererde basqa vırýstyq ınfektsııalar kezindegi tıisti málimetterge súıený kerek. «Ujymdyq ımmýnıtet», sondaı-aq «popýlıatsııalyq ımmýnıtet» degen atpen belgili, juqpaly aýrýdan janama qorǵanys bolyp tabylady, ol halyq arasynda ımmýnıtettiń damýyna baılanysty nemese vaktsınatsııa nátıjesinde, ne bolmasa, buryn ınfektsııa juqtyryp, odan saýyqqan kezde paıda bolady.

Sondyqtan COVID-19-ǵa qarsy ujymdyq ımmýnıtetti aýrýdy qozdyrǵyshtyń áserinen emes, vaktsınatsııa arqyly adamdardy qorǵaýdy qamtamasyz etý kerek. Ujymdyq ımmýnıtetti qamtamasyz etý úshin ımmýnıtetti qajet etetin adamdardyń úlesi aýrýǵa baılanysty ózgeredi.

Mysaly, qyzylshaǵa qarsy ujymdyq ımmýnıtetti qamtamasyz etý úshin halyqtyń shamamen 95%-yn vaktsınalaý qajet. Qalǵan 5%-y qyzylsha vaktsınatsııalanǵan adamdar arasynda taralmaıtyndyǵyna baılanysty qorǵalady. Polıomıelıt úshin shekti deńgeı shamamen 80%-dy quraıdy.

- Infektsııalyq aýrýlardyń deńgeıine qandaı faktorlar áser etedi?

- Buǵan deıin epıdemıologtar betperde rejımi men áleýmettik qashyqtyqtyń arqasynda tumaý, JRVI jáne basqa tynys alý organdarynyń aýrýlary azaıdy dep habarlady. Múmkin, betperde rejımi men áleýmettik qashyqtyqtyń mańyzy biz oılaǵannan da joǵary bolar.

Esterińizge sala keteıik, aýrý adam, onyń ishinde aýrýdyń ınkýbatsııalyq kezeńindegi jáne SARS-CoV-2 sımptomsyz tasymaldaýshylary ınfektsııa kózi. Aýrý adam ınkýbatsııalyq kezeńniń sońǵy eki kúninde jáne aýrýdyń alǵashqy kúnderinde basqalarǵa úlken qaýip tóndiredi. Aýrýdyń taralý joly negizinen aýa tamshylary arqyly, sondyqtan medıtsınalyq betperde kııý ınfektsııanyń taralý qaýpin kúrt tómendetedi.

Baılanys jasaý arqyly taralý joly qol alysý jáne juqtyrǵan adammen tikeleı baılanysýdyń basqa túrleri kezinde, sondaı-aq vırýs qonǵan betki qabattar men zattar arqyly júzege asyrylady. Sondyqtan áleýmettik qashyqtyq qajet.

Biz betperde rejımi men áleýmettik qashyqtyqtyń mańyzdy ekenin árqashan bildik. Esterińizge túsirip kórińizdershi, tumaý maýsymynda aýrýhanalarda karantın men betperde rejımi jarııalanatyn, bul ınfektsııanyń aýrýhanalarǵa taralmaýyna múmkindik berdi. Eger barlyq adamdar árdaıym jáne barlyq jerde betperde rejımi men áleýmettik qashyqtyqty saqtasa, jańa koronavırýstyq ınfektsııanyń pandemııasy úsh aptadan keıin aıaqtalar edi.

- Vaktsınatsııa naýqany kezinde betperde kııý kerek pe?

- Men jańa koronavırýs ınfektsııasyna qarsy vaktsınatsııadan ótken azamattarǵa popýlıatsııalyq ımmýnıtet qalyptasqanǵa deıin betperde kııýdi jalǵastyrýdy usynar edim. Vaktsınatsııa aýyr aǵymnan jáne kóp jaǵdaıda COVID-19 aýrýynan senimdi qorǵaıdy, biraq vaktsınatsııadan keıin ımmýnıtet eki aptadan keıin damı bastaıdy jáne 56 kúnge deıin qalyptasa beredi. Sondyqtan vaktsınanyń alǵashqy ınektsııasynan keıin eki apta ishinde betperde rejımin saqtaý qajet.Osydan keıin turaqty ımmýnıtet eki ret engizilgennen keıin damıdy. Sondyqtan osy kezeńde densaýlyq saqtaý mınıstrligi betperde kııýdi usynady.

- Koronavırýsqa qarsy qandaı sozylmaly aýrýlarmen vaktsınatsııa alýdyń qajeti joq?

- Vaktsınatsııaǵa absolıýtti qarsy kórsetkish joq, sonymen qatar, qosymsha aýrýlary bar adamdarda vaktsınatsııadan bolatyn qaýip COVID-19 qaýpinen tómen. Qarsy kórsetkishter: uqsas komponentteri bar vaktsınanyń kez-kelgen komponentine joǵary sezimtaldyq, anamnezdegi aýyr allergııalyq reaktsııalar, jedel ınfektsııalyq jáne ınfektsııalyq emes aýrýlar, sozylmaly aýrýlardyń órshýi kezinde - vaktsınatsııa aýrýdan aıyqannan nemese remıssııadan keıin 2-4 aptadan keıin júrgiziledi. Aýyr emes JRVI, asqazan-ishek joldarynyń jedel ınfektsııalyq aýrýlarynda-vaktsınatsııa temperatýra qalypqa kelgennen keıin júrgiziledi. Sondaı-aq, júktilik kezinde jáne bala emizý kezinde vaktsınatsııa júrgizilmeıdi. 1 jasqa deıingi balalar vaktsınatsııalaýǵa jatpaıdy.

- Vaktsınatsııamen halyqtyń qandaı toptaryn barynsha qamtý qajet?

- Halyqtyń barlyq toptary vaktsınatsııalanýy tıis. Bul 100% medıtsına qyzmetkerleri, muǵalimder, balalar mekemeleriniń qyzmetkerleri, polıtsııa, áskerı qyzmetkerler. Mysaly, AQSh-ta aldymen 60 jastan asqandar, sodan keıin 40 jastan asqandar, sodan keıin qalǵandaryna ekpe salyndy. Men bul tásilmen tolyq kelisemin, eń aldymen táýekel (qaýip) tobyndaǵylardy vaktsınalaý kerek.

- Skeptıkter: vaktsınanyń máni nede, áli de jańa shtamdar paıda bolady, bul kómektespeıdi, bekerge ózderine vaktsına qaýip tóndiredi deıdi. Mundaı adamdarǵa ne aıtar edińiz?

- Eger siz osy jerde jáne qazir osy vırýstan vaktsınatsııalanbasańyz, kelesige deıin ómir súrmeýińiz de múmkin. Onyń ústine Qazaqstanda qoldanylatyn vaktsınalardan eshqandaı eleýli qaýip joq. Sońǵy zertteýler kórsetkendeı, juqtyrǵan adam úshin onyń koronavırýstyń qandaı nusqasyn juqtyrǵany mańyzdy emes: mýtatsııa aýrýdyń aǵymyna áser etpeıdi. Koronavırýspen kúreste, onyń mýtatsııalaryna qarsy jasalǵan naqty sharalary joq. Vırýstyń nusqasyna qaramastan, SARS-CoV-2 jaqyn baılanys arqyly beriledi, sondyqtan adamdar arasyndaǵy baılanystardyń sanyn azaıtatyn barlyq sharalar tıimdi. Burynǵydaı, jańa ınfektsııalardy ýaqtyly anyqtaý jáne juqtyrǵan adamdardy oqshaýlaý óte mańyzdy.

- Qazir emhanalarda egilip jatqan vaktsınalardyń tıimdiligi týraly saraptamalyq pikirmen bólisseńiz - bul Spýtnıgi, QazVac, Haıat vak.

- Qazaqstanda úsh vaktsına bar: reseılik, qazaqstandyq jáne qytaılyq. Óndirýsháler tıimdiligi boıynsha ártúrli sandardy keltiredi, alaıda olardyń qaısysy qanshalyqty tıimdi ekenin 1-3 jyl boıǵy jetkilikti túrde júrgizilgen uzaq baqylaýdan keıin ǵana naqty aıtýǵa bolady. Qalaı bolǵanda da, tipti sırek jaǵdaılarda, egilgender aýyryp qalǵan kúnniń ózinde, aýrý asqynýlarsyz ońaı ótedi. Esterińizge sala keteıin, alǵashqy vaktsınatsııadan keıin 4-5 apta ishinde nemese ekinshisinen keıin ımmýnıtet kem degende 2 apta ishinde áli de durys qalyptaspaýy múmkin.

- Suhbatyńyzǵa rahmet.