Úsh saǵat buryn kezekke turady: Aqtóbede balalar stomatologi jetispeıdi

Stomatologter jumystan ketti

Elimizde balalardyń tisin emdetý – tegin. Alaıda memlekettik emdeý oryndary aqyly da qyzmet kórsete alady. Tańdaýǵa erik berilgen jáne ata-analar balalaryn kez kelgen ýaqytta aparyp, qarata alady. Munda em-shara ǵana emes, tis kútimi, tis jegisiniń aldyn alý jumystary júrgiziledi. Ásirese aýyryp em izdegennen góri, aýyrmaýdyń jolyn tańdaǵan durys. Ata-analar bolsa kóbine balanyń sút tisi ǵana emes, negizgi tisi shirip ketkende kelip, joǵary sapaly qyzmet kórsetýdi suraıdy.

- Jaz aılarynda munda kezek kóp bolady. Ata-analar balalary úshin tańǵy saǵat 05:00-06:00-den bastap kelip, stomatolog dárigerdiń qabyldaýyna kirýge asyǵady. Iá, bizde bul ózekti másele. Sebebi stomatolog dárigerler jetispeıdi. 2024 jyldan bastap arnaýly orta bilimi bar mamandar emdeý quqyǵynan aıyryldy. Ekinshi deńgeıli em túrine osyndaı talap qoıylǵan soń oblystyq balalar stomatologııalyq emhanasynan 9 maman jumystan shyǵaryldy. Bári de em-shara júrgizetin stomatolog dáriger edi. Qazir emhanada tek joǵary bilimdi, bilikti maman jumys isteıdi. Olar sanaýly ǵana. Biz sol 9 adamnyń ornyn toltyra almaı otyrmyz. Tipti joǵary bilimdi 15 stomatolog kelse, qabyldaımyz. Sonyń ishinde balalarmen jumys isteıtin maman kerek. Ókinishke qaraı mamandar kelmeıdi. Olar jeke emhanada jumys istese bir aıdyń jalaqysyn bir aptada ala alady,- dedi Aqtóbe oblystyq balalar stomatologııalyq emhanasynyń bas dárigeri Aıgúl Bıjanova.

Árıne stomatolog dárigerdiń tabysy onyń eńbek ótiline, biliktilik sanatyna qaraı esepteledi. Qazir memlekettik emhanadaǵy eń tómengi jalaqy shamamen 300 myń teńgeden bastalady. Al jeke emhanalardaǵy tabysy odan eki, tipti úsh ese kóp bolýy múmkin.

- Memlekettik emhanalarda qyzmet kórsetý tarıfi tómen. Bul emhananyń bas dárigeri, oblystyq basqarmanyń basshysy emes, mınıstrler sheshýi tıis suraq. Taǵy bir másele – Aqtóbedegi emhana ǵımaraty bes qabatty turǵyn úıdiń birinshi qabatynda ornalasqan ári eski. Emdeý kabıneti az, dálizi tar. Ony keńeıte almaımyz. Adam kóp jınalǵanda aýa tarylyp, qıyndyq týyndaıdy. Munda bala birden emge jiberilmeıdi. Aldymen aýyz qýysyn qarap, dıagnoz qoıady. Keıin balany rentgenge jiberip, allergııalyq synama alýǵa joldaıdy. Allergııalyq synamany emhanada tapsyryp, nátıjesin alyp kelýi tıis. Ony jyl saıyn tapsyrǵany jón. Sodan keıin ǵana bala hırýrg nemese terapevtke baǵyttalady. Dárigerler tisti saqtap qalýdyń amalyn qylady. Ókinishke qaraı ata-analar balalaryn birneshe tisine qurt túsip, synǵan kezde ákeledi. Emdeýge jaramaǵan kezde juldyrýǵa keńes beredi. Sút tisi bolsa, jarasy jeńil. Al turaqty tisi búlinse qıyn. Jasóspirim shaqta julyp tastasa, ornyna ımplant ta sala almaıdy. Sebebi bul shaqta balanyń jaq súıegi tolyq jetilmeıdi,- dedi Aıgúl Bıjanova.

Sonymen birge tisjegiden keıin qyzyl ıegi qabynyp, keıde irińdep ketýi de múmkin. Mundaıda balalar aýrýhanaǵa, bet-jaq hırýrgııasy bólimine jatyp, em qabyldaıdy.

- Negizinen ata-analardyń biri josparly túrde em qabyldasa, ekinshi legi shuǵyl ákeledi. Jaz aılarynda oınap júrip, velosıped, samokat tebedi, qulaıdy. Tisin syndyryp alatyndary da bar. Balmuzdaq, tátti sýsyn iship, tisjegisi bar qyzyl ıek qabynady. Sodan túnde tisi aýyryp keletinder kóbeıedi. Aýdandaǵy stomatologterge de eskertip, aldyn alý jumystaryn kúsheıtýdi tapsyryp jatyrmyz. Olar mektepterge baryp, aýyz qýysyn durys tazalaýdy da úıretýi kerek. «Bolashaqqa saý tis» baǵdarlamasy aıasynda kabınetter ashylyp jatyr,- dedi Aqtóbe oblystyq balalar stomatologııalyq emhanasy bas dárigeriniń orynbasary Ásel Kóptileýova.

Tegin ári aqyly

Balalar stomatologi bolýdyń taǵy bir qıyn tusy – aldyna kelgen balany kóndirý. Aq halat kıip, túrli temir qural-saıman ustaǵan dárigerdi kórgende balanyń kóbi jylap, aýyzyn ashpaıdy. Aıtyp túsindirý, kóndirý qosymsha 10-15 mınýtty alady. Keıde ata-ana ashýǵa berilip, balasyn uryp ta jatady. Aıgúl Bıjanovanyń aıtýynsha, úıde balamen tis dárigeri bolyp oınaý kerek. Aýyz qýysyn qarap, tekserip kórsetse, kórip-bilgen bala qorqynyshyn jeńedi.

- Protez tek turmysy tómen otbasy balalaryna, jetim balalarǵa salynady. Breket aqyly negizde qoıylady. Al biteýish, ıaǵnı, plombanyń birneshe túri bar. Máselen, tsement. Qazir ony qoldanbaımyz. Taǵy bir túri – hımııalyq jolmen qataıatyn tis biteýish. Úshinshi túri – jaryqpen qataıtylatyn biteýish. Úshinshisi sapaly ári zamanaýı bolǵanymen, memlekettik emhanalarda qarastyrylmaǵan. Ony tek aqyly negizde qoldanýǵa bolady,- dedi Aqtóbe oblystyq balalar stomatologııalyq emhanasynyń bas dárigeri Aıgúl Bıjanova.

Sonymen birge Aqtóbe oblystyq balalar aýrýhanasynda ǵana sevoran arqyly em júrgizedi. Erekshe balalar osy jerde qaralady.

Mektepterde stomatologııa kabınetteri bar

Keıingi kezde orta mektepterde stomatologııa kabınetteri ashylyp jatyr. Onda joǵary bilimdi stomatolog ta, arnaýly orta bilimdi maman da eńbek ete alady. Kóbine aýyz qýysyn qarap, aldyn alý sharasyn qabyldaıdy, jeńil dárejedegi tisjegini emdeıdi. 2025 jyly Aqtóbe oblysy boıynsha 14 stomatologııa kabıneti jasaqtalsa, bıyl taǵy 14-i ashylady.

- Stomatologııalyq kómek kórsetýdiń alǵashqy satysy osy. Ekinshi satysy stomatologııalyq emhana, aýrýhana bolsa, úshinshisi bet-jaq ınstıtýty. Sonymen birge emhanalarda da stomatologııa kabıneti bar. Olarǵa mektepterdiń kabıneti qaraıdy. Óńirde memlekettik tapsyryspen jumys istep otyrǵan klınıka bar. Olar qalanyń birneshe aýdanynda ornalasqan. Eger jeke klınıka qabyldaýdan bas tartsa, ata-analar Medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq baqylaý komıtetine shaǵym túsire alady,- dedi A. Bıjanova.

Maman tapshylyǵy máselesin sheshý

Óńirde medıtsınalyq ýnıversıtet bolsa da densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kadr tapshylyǵy máselesi joıylǵan emes. Sebebi jas mamandardy ózge óńirler shaqyryp, kóbine alyp ketedi. Olar joǵary jalaqy men páter usynady. Mundaı usynys eńbek jolyn endi ǵana bastaǵan mamandy sózsiz qyzyqtyrady.

- Stomatologııalyq emhanada jumys istep jatqan mamannyń 40% jeke klınıkalarda da eńbek etedi. Olar munda 6 saǵat jumys istep, qosymsha tabys tabady. Memlekettik emhanada jumys 08:00-de bastalady. Ekinshi aýysym ýaqyty - 15:00-20:00 aralyǵy. Bári de otbasynyń qamy. Ári stomatologııa bóliminde oqý aqysy joǵary. Bizdegi qural-jabdyqtar qoljetimdi bolsa, jeke klınıkalarda joǵary tehnologııa qoldanylady. Olar soǵan umtylady, jańalyqtan qalǵysy kelmeıdi,- dedi bas dáriger.

Bir aıta keterligi, kadr tapshylyǵy máselesin sheshý úshin jergilikti bıýdjet esebinen grant bólip, oqytý qolǵa alyndy. Sany az. Byltyr bir ǵana stýdent qabyldandy.

Aıta keteıik, aldaǵy 3 jylda mektepterde 860-tan astam stomatologııalyq kabınet ashylady. Bul týraly Úkimet otyrysynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova aıtty.