Undy qajetti dárýmendermen baıytýdyń mańyzy qandaı

BQO Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti tehnıkalyq reglamentter talaptarynyń saqtalýyn baqylaý bóliminiń basshysy Mıra Qaýymbaevanyń Kazinform tilshisine málim etkenindeı, bul degenimiz – genetıkalyq túrlendirilgen organızmderdi (GMO) nemese zııandy hımııalyq zattardy qosý emes, kerisinshe temir, folıı qyshqyly, V1 jáne V2 dárýmenderi, sondaı-aq nıatsın sııaqty mańyzdy mıkroelementterdi Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy usynǵan qaýipsiz mólsherde engizý.

Mıra Nurlanqyzynyń sózine qaraǵanda, un tartý protsesi kezinde dán quramyndaǵy dárýmender men mıneraldardyń edáýir bóligi joǵalady. Zertteýlerge sáıkes, untaqtalǵannan keıin bastapqy dárýmenderdiń nebári 20-30 paıyzy ǵana saqtalady. Sondyqtan fortıfıkatsııalaý arqyly joǵalǵan qorektik zattardyń orny toltyrylyp, olardyń tapshylyǵynyń aldyn alýǵa múmkindik beriledi.

- Qazaqstan turǵyndarynyń kúndelikti as mázirinde nan, shelpek, baýyrsaq jáne makaron ónimderi mańyzdy oryn alady. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, elimizdiń ortasha turǵyny jylyna 120-130 kılogrammǵa deıin nan ónimderin tutynady. Osyǵan baılanysty undy baıytý halyqtyń basym bóligin, ıaǵnı shamamen 95 paıyzyn qajetti dárýmender men mıneraldarmen qamtamasyz etýdiń tıimdi joly bolyp sanalady. Bul ádis júkti áıelder men balalarǵa jeke-jeke temir preparattaryn taǵaıyndaǵannan góri ekonomıkalyq turǵydan tıimdi ári qoljetimdi, - deıdi M.Qaýymbaeva.

Onyń aıtýynsha, 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń «Taǵam ónimderiniń qaýipsizdigi týraly» 021/2011 tehnıkalyq reglamentine engizilgen ózgerister kúshine endi. Atalǵan talaptarǵa sáıkes un óndirýshi kásiporyndar joǵary jáne birinshi surypty nan pisirýge arnalǵan bıdaı unyn dárýmender men mıneraldarmen mindetti túrde baıytýy tıis.

Qosylatyn dárýmender men mıneraldardyń mólsheri kúndelikti tutyný kezinde qaýipsiz deńgeıden aspaıtyndaı etip eseptelgen.

Búginde undy fortıfıkatsııalaý álemniń 87 elinde qoldanylady. Olardyń qatarynda AQSh, Kanada, Brazılııa, Reseı jáne Ózbekstan bar. Máselen, Amerıka Qurama Shtattarynda undy mindetti túrde baıytý engizilgennen keıin 10 jyl ishinde áıelder arasyndaǵy temir tapshylyǵy anemııasynyń kórsetkishi 34 paıyzǵa tómendegen. Al un quramyndaǵy folıı qyshqyly jańa týǵan nárestelerdegi júıke tútigi aqaýlarynyń paıda bolý qaýpin 50-70 paıyzǵa deıin azaıtýǵa yqpal etedi.

Mamandardyń málimetinshe, Qazaqstandaǵy reprodýktıvti jastaǵy áıelder arasynda folıı qyshqyly tapshylyǵynyń deńgeıi 60 paıyzǵa deıin jetedi. Munyń ana men bala densaýlyǵyna qaýip tóndirýi ábden yqtımal.

Tutynýshylar un satyp alý kezinde qaptamadaǵy aqparatqa nazar aýdarýy qajet. Eger ónimde «Baıytylǵan», «Dárýmendelgen» nemese «Fortıfıkatsııalanǵan» degen tańbalar bolsa, onda bul unǵa qosymsha dárýmender men mıneraldar engizilgenin bildiredi. Al mundaı belgi bolmaǵan jaǵdaıda ónim qarapaıym un bolyp esepteledi.

- Fortıfıkatsııalaý – barlyq máseleni tolyq sheshetin ámbebap qural bolmasa da, dárýmender men mıneraldardyń jasyryn tapshylyǵynyń aldyn alýdyń eń tıimdi ári qoljetimdi ádisteriniń biri. Sondyqtan nan jáne un ónimderin satyp alǵanda olardyń quramyna nazar aýdaryp, baıytylǵan ónimderdi tańdaǵan jón. Un óndirý jáne ony ótkizý salasyndaǵy talaptardyń saqtalýyn aýmaqtyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý basqarmalary qadaǵalaıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes, belgilengen talaptardy buzǵan jaǵdaıda ákimshilik jaýapkershilik pen aıyppul sharalary qarastyrylǵan. Eń bastysy, undy fortıfıkatsııalaý halyq densaýlyǵyn saqtaýdaǵy mańyzdy ári tıimdi qadamdardyń biri ekendigin esten shyǵarmaǵan jón, - dep túıindedi maman sózin.

Eske sala keteıik, budan buryn mamannyń sýburqaq sýyna shomylýdyń qaýipti ekendigi týraly aıtqanyn jazǵan edik.