Úmittiń Balqashtaǵy jańa ómiri: jolbarys tabıǵatqa qalaı beıimdelip jatyr
ASTANA. KAZINFORM — Balqash óńirindegi Іle-Balqash memlekettik tabıǵı rezervatyna jiberilgen Úmit atty jolbarys jańa mekenine birtindep beıimdelip keledi. Sońǵy on kúnde jyrtqysh qasqyr men qaban aýlaǵan. Bul týraly ibek Joly telearnasyndaǵy «Búgin.LIVE» baǵdarlamasynda Ańshylyq sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi basqarmasynyń basshysy Ánýarbek Bermaǵambetov aıtty.
— 70 jyldan astam ýaqyttan keıin jolbarys qaıtadan Qazaqstanǵa jersindirý maqsatynda oraldy. 31 shildede ol rezervat aýmaǵyna jiberildi. Alǵashqy qoregi qasqyr boldy. Birneshe kúnnen keıin qaban aýlaǵan. Sońǵy on kúndegi ań aýlaýyna qarap, jolbarystyń jańa ortaǵa beıimdelip kele jatqanyn aıtýǵa bolady. Densaýlyǵy da jaqsy, — dedi Ánýarbek Bermaǵambetov.
Onyń aıtýynsha, Úmittiń qozǵalysy arnaıy GPS-treker arqyly táýlik boıy baqylaýda. Qurylǵydan jolbarystyń qaı jerde júrgeni jáne qaı baǵytqa qozǵalǵany týraly aqparat ár 12 saǵat saıyn túsedi.
Al onyń naqty qandaı ańdy aýlaǵanyn GPS arqyly anyqtaý múmkin emes. Bul málimetti mamandar rezervat aýmaǵyna baryp, monıtorıng barysynda jınaıdy.
Maman áleýmettik jelide Úmitke qatysty jalǵan aqparattar men vıdeolardyń taraǵanyn da atap ótti. Buǵan deıin Nıderlandydan ákelingen Bogdan jáne Pýma atty jolbarystardyń buryńǵy vıdeolaryn Úmit dep taraǵan.
— Qazir jasandy ıntellekt damyǵan zamanda jalǵan vıdeolar kóp tarap jatyr. Nıderlandydan ákelingen Bogdan men Pýma jolbarystarynyń vıdeolary da Úmit dep kórsetilgen. Bul durys emes. Olar zoobaqtan alynǵan jolbarystar, — dedi ol.
Rezervatta qaýipsizdik qalaı qamtamasyz etiledi?
Іle-Balqash rezervatynyń aýmaǵy 450 myń gektardan asady. Munda bógde adamdardyń kirýine ruqsat joq. Zańsyz kirgender ákimshilik nemese qylmystyq jaýapkershilikke tartylýy múmkin.
Qazir Úmit mekendeıtin aýmaq úsh aımaqqa bólingen: jasyl, sary jáne qyzyl. Jolbarystyń negizgi mekeni men ań aýlaıtyn aýmaǵy ázirge jasyl aımaqta ornalasqan. Bul aımaq jaqyn eldi mekenderge qaýip tóndirmeıdi.
Eger jyrtqysh sary aımaqqa jaqyndasa, arnaıy qurylǵan qaqtyǵysty basqarý toby jumysqa kirisedi. Mamandar qajetti kólik jáne arnaıy jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen.
— Úsh avtokólik, qarda júretin tehnıka, kvadrotsıkl, túnde kórýge arnalǵan quraldar, spýtnıktik telefon jáne Starlink bar. Eger jolbarys qyzyl aımaqqa ótse, dabyl beriledi. Jaqyn eldi mekenderdegi halyqqa mobıldi aqparat arqyly habarlanady, — dedi Ánýarbek Bermaǵambetov.
Qaýip tóngen jaǵdaıda mamandar aldymen jolbarysty úrkitip, jasyl aımaqqa qaıtarýǵa tyrysady. Ol úshin arnaıy dybystyq quraldar men pırotehnıkalyq quraldar qoldanylýy múmkin. Qajet bolǵan jaǵdaıda jyrtqyshty ýaqytsha uıyqtatý sharasy da qarastyrylǵan.
Jolbarystardy Qazaqstanǵa qaıtarý jumysy qashan bastaldy?
Basqarma basshysynyń aıtýynsha, jolbarysty Qazaqstan aýmaǵyna qaıta jersindirý jobasy boıynsha jumystar 2010 jyldan beri júrgizilip keledi. Osy ýaqyt ishinde rezervat qurylyp, onyń aýmaǵyndaǵy jabaıy janýarlar sany arttyrylyp, qajetti ınfraqurylym jasaqtalǵan.
Joba aıasynda buǵan deıin Nıderlandydan eki jolbarys, Bogdan men Pýma ákelingen. Keıin Reseı Federatsııasynan taǵy tórt jolbarys Qazaqstanǵa berildi.
Úmit te sol tórt jolbarystyń qatarynda. Jyrtqysh Qazaqstanǵa eki el arasyndaǵy kelisim aıasynda tegin jetkizilgen.
Mamandar Úmit kelgenge deıin rezervattaǵy qorektik bazany da zerttegen. Qazir munda qulan, qaban, elik jáne Buqar buǵysy sııaqty jabaıy ańdar mekendeıdi.
Basqarma basshysy jolbarystyń alǵashqy kúnderi tabıǵı ortada ań aýlap, qorektenýi onyń jańa mekenine beıimdelip kele jatqanyn kórsetetinin atap ótti.
Aıta keteıik, buǵan deıin, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi jelide taraǵan «jolbarys» fotosy shyndyqqa sáıkes kelmeıtinin eskertken edi.
