Ulybrıtanııanyń irgesi sógildi: Soltústik Irlandııa, Shotlandııa tipti Gıbraltar Koroldikten enshi alǵysy keledi
ASTANA. QazAqparat - Eýroodaqtan shyǵý týraly referendýmnan soń Ulybrıtanııada Irlandııa Respýblıkasynyń tólqujatyn alýǵa tilek bildirýshiler sany kóp bolyp shyqty. Referendýmnan buryn Google izdeý júıesinde úsheý bolǵan bul saýal qazir júzden asyp jyǵylady. Bastamany, árıne, Soltústik Irlandııa turǵyndary kótergen, olardyń kópshiligi Birikken Koroldikten bólinip, Dýblın quzyretine baǵynǵysy keledi. Shotlandııa men Gıbraltardyń da Koroldikte qalýǵa yqylasy joq, deıdi Vestı.rý.
Eýroodaqtan shyǵý týraly daýys berý nátıjesi Ulybrıtanııany ekige bóldi. Matematıkalyq maǵynada ǵana emes, referendým qorytyndysy boıynsha, aǵylshyndar men vallılikter brexit jaǵynda, al Soltústik Irlandııanyń basym bóligi men tutas Shotlandııa - qarsy. Synyqtan basqanyń bári juǵady. Brıtanııa Eýropanyń májbúrli bıliginen sharshasa, Belfast (Soltústik Irlandııa) pen Edınbýrg (Shotlandııa) te joǵary jaqtyń pikirimen kelisýge mindetti emes. Osylaısha, «volynkalar elinde» úsh jyl ishinde (keshegini qosqanda) úshinshi jalpyhalyqtyq referendým týraly aıtylýda.
Bul týraly Shotland ulttyq partııasynyń jetekshisi Nıkola Stardjon málim etti. «2014 jylmen salystyrǵanda Shotlandııanyń óz erkinen tys Eýroodaqtan shyǵýy sekildi mańyzdy ózgerister oryn alsa, shotlandııalyq parlamentte taǵy bir referendým ótkizetin quqyq bolýy tıis», - deıdi ol.
Sońǵy ret Shotlandııa Ulybrıtanııany qurǵan Ýnııa týraly Aktini (1707 j) úsh jyl buryn ózgertkisi keldi. Shotland ulttyq partııasynyń jetekshisi Aleks Salmondqa referendýmda jeńiske jetý úshin 5 paıyz daýys jetpeı qalǵan edi.
Mundaı jikke bóliný Soltústik Irlandııaǵa da kelip jetti. Deklan Kernı, Irlandııadaǵy kólemi jaǵynan ekinshi partııa tóraǵasy, brıtan bıligi Soltústik Irlandııa halqynyń atynan sóz sóıleý quqyǵynan aıyrylǵanyn málimdedi.
Degenmen, soltústik ırlandııalyqtardyń derbestikke umtylatyn túri joq. Ultshyldar «shekara týraly referendým» bastaýdy usyndy. ıAǵnı, «úlken» Irlandııamen birigip, sol arqyly Eýroodaqtyń quramynda qalýdy kózdep otyr.
«Kelesi premer-mınıstr kim bolsa da, shekara týraly referendým ótkizý týraly Shınn Feın partııasynyń zańdy talabymen sanasatyn bolady. Qansha ýaqytty talap etse de, bizge órkenıetti dıalog kerek, soltústik halqy úshin tıimsiz sheshimniń saldaryn baǵamdaý qajet», - deıdi Soltústik Irlandııa birinshi mınıstriniń orynbasary Martın MakGınness.
Eki jaǵdaıda da ultshyldardyń pozıtsııasy kemshiliksiz emes. Máselen, Irlandııanyń birigýi úshin eki taraptyń da ynta-yqylasy bolýy shart. Katolıkter men protestanttar ymyraǵa kelýi tıis. Al ótkizý naryǵyn qoljetimdi etý - bul táýelsiz Shotlandııa bas qatyratyn birinshi másele emes.
Ótken referendýmda Edınbýrgte aıtylǵan salyqtan túsetin kiristen endi úmittenbeý kerek. Brent ken orny sarqylyp jatyr, ondaǵy skvajınalar alynǵan ónim qymbat degen jeleýmen jabylýda: munaıdyń qazirgi baǵasymen - esh tıimsiz. Sondyqtan, ol jer Londonnyń nemese Brıýsseldiń dotatsııalyq aımaǵy bolsa da, esh aıyrmashylyǵy joq.
Saıasattanýshy Sýzdaltsevtiń aıtýynsha: «Shotlandııanyń bólinýine de, qalýyna da aıtylǵan ekonomıkalyq argýmentter shamalas. Aınalyp kelgende Londonǵa nemese Brıýsselge tireledi. Bul ekonomıka úshin jasalatyn taza saıası sharýalar».
Ekonomıka demekshi, jaqynda AQSh prezıdenttigine úmitker bıznesmen Donald Tramp Shotlandııaǵa keldi. Jeke golf-klýbyna keldi dese de, negizgi maqsaty - referendým qorytyndysynyń jarııalanýy bolǵan sekildi.
«Halyq óz memleketin ózine qaıtarǵysy keledi, - deıdi Tramp. - Olar táýelsiz el bolǵysy keledi. Bul meniń ǵana jeke pikirim emes. Búkil Eýropada osy úrdis júrip jatyr: adamdar shekaranyń qalpyna kelgenin, valıýtalarynyń qaıtarylǵanyn qalaıdy. Olar qaıtadan óz memleketinde ómir súrgisi keledi».
Tramptyń bul saparynda ne bolǵanyn aıtý qıyn. Al bıznes-múddeleri aıdan anyq: Brıýsseldiń yǵyr etken «qamqorlyǵynsyz» jumys istegen áldeqaıda yńǵaıly. Biraq munda Tramp-saıasatker Tramp-iskerden asyp tústi: eger demokrat Obamanyń ózi Brexit-ke qarsy úgit júrgizse, respýblıkashyl jáne antıjúıeshi Tramp kerisinshe, qoldaýǵa májbúr boldy. Jáne bul múmkindiginshe eleýli kórindi.
