Ulybrıtanııada alǵan bilimimdi el qamyna sarqımyn! - «Bolashaq» stıpendıaty A. Nurtaev

Qazir ol Astanada «Samuryq-Qazyna» - Farmatsııa» kompanııasynda qyzmet istep,eldiń damýyna at salysyp júr. A. Nurtaev Almaty qalasynda 1981 jyly dúnıege kelgen. 1997 jyly Almaty qalasynyń №120 mektebinen túlep ushqannan keıin, Qazaq memlekettik medıtsınalyq ýnıversıtetiniń farmatsevtıkalyq fakýltetine túsedi. 2003 jyly oqý ordasyn támamdaǵannan soń, óz mamandyǵy boıynsha farmatsevtıkalyq kompanııada birneshe jyl qatarynan jumys jasaıdy. Jarty jyl kóleminde Arnur qatardaǵy menedjerden bólim bastyǵy qyzmetine deıin kóteriledi. Shetelde bilim alýǵa ynta tanytyp, 2005 jyly QR Prezıdentiniń «Bolashaq» baǵdarlamasyna qujattaryn tapsyrady. Joly bolyp, Ulybrıtanııanyń Bredford qalasyndaǵy medıtsınalyq ýnıversıtettiń dári-dármek óndirisi men sapasyn baqylaý, farmatsevtıkalyq kásipti basqarý mamandyǵynyń magıstranty atanady. Qazir Arnur «Samuryq-Qazyna» Farmatsııa» kompanııasynyń Marketıng jáne damytý jónindegi dırektory.

- Arnur, tańdaýyń nege Ulybrıtanııaǵa tústi? Munyń jekelegen sebepteri bar ma?

- Ulybrıtanııa - bilim berý júıesi asa joǵary, aǵartý isi erte zamandardan beri qalyptasyp kelgen álemdegi damyǵan elderdiń biri. Olardyń farmatsevtıka salasynda mamandar daıarlaıtyn ýnıversıtetteri halyqaralyq reıtıngide aldyńǵy qatarlarlardy alady. Sonyń ishinde oqytýshylyq-professorlyq quramy myqty jáne bilimi asa sapaly oqý oryndarynyń biri - Bredford ýnıversıteti de osy Ulybrıtanııa jerinde. Ekinshi bir sebep, men meńgergen shetel tili aǵylshyn tili boldy. Sondyqtan aldymen aǵylshyn tili taraǵan elderge nazar aýdardym.

- Bastapqyda Ulybrıtanııaǵa attanar aldynda qorqynysh, júreksiný bolǵan shyǵar? Qansha degenmen bóten memleket... Elden, jurtyńnan jyraqta bilim alýǵa ketip bara jattyń ǵoı...

   -Men bilim alǵan orta mektep shetel tilderine beıimdelgen mektep boldy. 1994 jyly sol mektepte baıqaý ótti. Soǵan qatysyp, jeńimpaz atanǵan bolatynmyn. Maǵan jazǵy 3 aı demalysynda AQSh-qa til bilimin tájirıbede qoldanyp, tereń meńgerýge múmkindik berildi. Úsh aı boıy men amerıkalyq otbasynda turyp, tek qana aǵylshynsha sóılep, tildi ábden jetildirdim. Bul saparym meni kóp nársege qanyqtyrdy. Eń aldymen eńbektenýge, ustamdy bolýǵa úıretti. Sondyqtan sol ýaqytta «Ulybrıtanııada meni ne kútip tur eken» degen qorqynysh alqymymnan alǵan emes.

      Tildik qıyndyqtar kezdesetin shyǵar dep qoryqtym. Shetelge farmatsevtıka mamandyǵyn tereńdetýge bara jatqandyqtan, soǵan sáıkes meńgergen tildiń deńgeıi údeden shyǵa alady ma degendi oıladym. Sebebi men birneshe jyl otandyq kompanııada istedim. Sózderdi, ataýlardy umytyp qalýym da ǵajap emes qoı. Onyń ústine Bredford qalasynyń turǵyndarynda ózine tán tili, olardyń ózine tán «slengtary» boldy, mentalıteti de basqalardan ózgerek. Bul meniń kúmánimdi odan ári kúsheıtti. Biraq birinshi sabaqtan keıin-aq maǵan bári túsinikti bolatynyn, til jaǵynan eshqandaı kedergiler bolmaıtynyn túsindim.

 -Bredford oılaǵanyńdaı jer bolyp shyqty ma?

-Meni ol jaqtaǵy sapaly bilim ǵana qyzyqtyrdy. Basty maqsatym da tamasha bilimdi alyp shyǵý bolatyn jáne ol bilimdi maǵan Ulybrıtanııa eli bere aldy dep sanaımyn. Men oqyǵan Bredford qalasy barǵan sátte ózim kútkendeı emes, ınfraqulymy nasharlaý, jataqhanalarynyń syrtqy álpeti syn kótermeıtin deńgeıde bolyp shyqty. Qazaqstan qalalarynyń, ýnıversıtetteriniń syrtqy poshymy asyp túspese, kem túspeıtindeı edi. Biraq eń basty jetistigi - sapaly bilim berýinde. Sonysymen álemge tanymal, halyqaralyq bedeli joǵary oqý oryndarynyń biregeıine aınalǵan. Maǵan dáris bergen ustazdar farmatsevtıkada, memlekettik jáne jeke sektorda qyzmet istegen bilimdi, óte tájirıbeli tulǵalar boldy. Olardyń bergen tálimderi meniń qyzmetime, ómirlik baǵytyma qajetti sarqylmas qazyna bolyp qalary sózsiz.

-Ulybrıtanııa men Qazaqstannyń bilim berý júıesinde aıyrmashylyqtar bar ma?

-Jer men kókteı. Aıyrmashylyq barlyq bilim berý satylarynda bar deýge bolady. Oqytý tásilinen bastap, júıesiniń ózine deıin ózgeshelik bar. Máselen, ustazdardyń stýdentterdi oqytýdaǵy ádistemesin alaıyq. Tipti eki bólek dúnıe. Men munda oqytýshylardyń biliktiliginiń deńgeıin emes, pedagogıkalyq kózqarastaryn aıtyp otyrmyn. Oqytýshy jaqsy prezentator bolýy kerek. Ulybrıtanııanyń joǵary oqý oryndarynda stýdentterge túsinikti bolýy úshin, taqyrypty jiliktep shaǵyp, durys usyna alatyn oqytýshy ǵana jumys isteıdi.

Ekinshi jaıt Ulybrıtanııadaǵy bilim beretin oqý oryndary bızneske baǵyttalǵan, ıaǵnı protseske emes, nátıjege mán beredi. Olardyń maqsaty - bıznesten qarajat, paıda tabý. Sondyqtan da olar básekege qabiletti bolý úshin soǵan saı «taýar» usynýǵa yntaly. Eýropada bızneske baǵyttalǵan bundaı joǵary oqý oryndary óte kóp. Mysaly, meniń ýnıversıtetimde stýdentterdiń 80 paıyzǵa jýyǵy basqa elden kelip oqýǵa túsken azamattar boldy.

Bredfordta teorııanyń maıyn ishken jáne sonymen qatar praktıkalyq bilimi aıtarlyqtaı joǵary oqytýshylar sabaq beredi. Teorııalyq bilimdi oqyta otyryp, ony tájirıbesinen alynǵan shynaıy, ómirlik jaıttarmen ushtastyryp otyrady. Ótetin sabaqtary sanaǵa óte qonymdy. Stýdentterge beriletin tapsyrmalar da ár alýan. Mysaly, stýdentke belgili bir oqıǵa usynady. Oqýshy berilgen oqıǵaǵa saı is-qımyl josparyn jasaqtaıdy. Osy oqıǵada ol qandaı sheshimder qabyldaıtyny oqytýshynyń saraptaýyna túsedi.

Mine, osy ispettes tapsyrmalar túsinigińdi keńeıtýge, alǵan bilimińdi tıimdi baǵalaýǵa múmkindik beredi. Bizdiń eldegi oqý oryndaryndaǵydaı oqyp, jattap, aıtyp berý múldem joq. 

- Shetelde alǵan bilimdi Qazaqstanda tájirıbege engize aldyń ba?

-Iá, meniń bilimim búgingi qyzmetime asa qajet boldy. Ulybrıtanııada alǵan bilim-biligim Qazaqstanda iske asty. Men Bredford ýnıversıtetinde oqyp, tálim alyp júrgenimde «Qazaqstan respýblıkasynyń dárilik qamtamasyz etý júıesi» taqyrybynda kóptegen ǵylymı eńbekter jazyp, osy taqyrypta kóp izdengen  bolatynmyn. Elge oralǵannan keıin, «Samuryq-Qazyna» Qoryna qyzmetke ornalastym. Osy qyzmette men Qazaqstannyń dárimen  qamtamasyz etý salasyndaǵy jańa júıesin jasaqtaý jobasymen aınalysa bastadym. Osy iske óz úlesimdi qosýǵa bar bilgenimdi saldym. Bıyldan bastap «Samuryq-Qazyna» Farmatsııa» kompanııasy quryldy. Bul qurylym Qazaqstannyń dárimen qamtamasyz etý qyzmetimen aınalysady. Kompanııa qurylǵan mezetten bastap postkeńestik memleketter arasynda teńdesi joq júıeni engizýge kiristi. Biz búkil eldiń suranysyn ortalyqtandyrdyq. Bul bizdińshe dári-dármek baǵasyn tómendetip, barlyq óńirlerdegi baǵa saıasatyn teńdestirmek. Buryn mysalǵa ońtústik aımaqtarda Úkimettiń emhanalar úshin satyp alatyn dári-dármegi 5 teńgeden bolsa, soltústik emhanalar úshin dári-dármekter  105 teńgeden satyp alynsa, endigi ýaqytta bulaı bolmaıdy.  Osy baǵytta biz barlyq jumys pen tıisti sharalardy jasap jatyrmyz. Demek, Ulybrıtanııada  alǵan bilimimdi el qamyna jumsap jatyrmyn dep nyq senimmen aıta alamyn.

- Endi áńgime ózegin «Bolashaq» stýdentiniń kúıbeń tirshiligine bursaq. «Stýdent árdaıym ash» degen sóz bar halyq arasynda. Sizdiń shákirtaqyńyz óz basyńyzǵa jetip otyrdy ma? Múmkin sizde shákirtaqyny tıimdi jumsaýdyń «retseptisi» bar shyǵar?

-«Bolashaq» stıpendıatynyń shákirtaqysy 1500 AQSh dollary kóleminde. Bul aqsha oqýshynyń baspanasyna, tamaǵyna, kitaptaryna artyǵymen jetedi. Mysaly, Ulybrıtanııada ortasha ómir súrýdiń deńgeıi degen bar. Bizdiń shákirtaqy budan joǵary boldy. Qydyrýǵa jany qumar stýdent aqshany oıyn-klýbtarǵa jiberse jetpeı qalýy da ǵajap emes. Biraq «Bolashaq» stýdenti úshin basty maqsat - bilim alý, oqý. Al buǵan shákirtaqynyń kólemi jetedi. Ara-tura kınoǵa, dámhanalarǵa barýǵa da ýaqyt taýyp jattyq. Qysylyp-qymtyrylyp, tarshylyq kórmeı oqydyq. Mysaly, bizdiń ýnıversıtette oqyǵan Saýd Arabııasy stýdentteriniń shákirtaqysy bizdiń oqýshylardyń shákirtaqysyna qaraǵanda, áldeqaıda az boldy.

 - Ulybrıtanııadan Qazaqstanǵa oralǵanda qandaı sezimde boldyń? Qaıtadan Ulybrıtanııaǵa tartqan joq pa?

-Bir jyldyń ishinde bóten elge baýyr basyp úlgergen joqpyn. Otanyma ata-anama asyqtym. Ulybrıtanııanyń Qazaqstannan esh artyqtyǵy joq. Bardym, oqydym, keri qaıtyp keldim...

 - Áńgimeńizge rahmet!