Ýly órmekshiler: Elordada erekshe kórme ótip jatyr

Alǵash ret ótip jatqan kórmege qyzyǵýshylyq tanytýshy elordalyqtardyń sany az emes. Kórmege qandaı órmekshi túrleri qoıylǵan, órmekshi asyrap tabys tabýǵa bola ma, jalpy órmekshiler týraly ne bilýimiz kerek osy jáne ózge de suraqtardyń jaýabyn QazAqparat tilshisi kórme uıymdastyrýshysy ári órmekshitanýshy almatylyq Rashıd Baraevtan surap bildi.

«Kórmede negizinen tropıkalyq órmekshiler kórsetilgen. Olar kóbine jyly aımaqtardy mekendeıdi. Kelýshilerge órmekshiniń 30 túrin ǵana usynyp otyrmyz. Olardyń qatarynda amerıkalyq, afrıkalyq jáne azııalyq órmekshiler bar. TMD elderiniń órmekshitanýshylar qoǵamdastyǵy bar, men sol qaýymdastyqtyń múshesi bolamyn. Biz onda tájirıbe almasamyz, sol sekildi bir-birimizben órmekshi almasamyz. Jalpy mende 200-den astam órmekshi túri bar, biraq onyń barlyǵy kórmege qoıylǵan joq. Bul kórmege 3-pen 7 jas aralyǵyndaǵy órmekshilerdi ákeldim», - dedi Rashıd Baraev.

Onyń aıtýynsha, amerıkalyq órmekshiler 15 jylǵa deıin, al afrıkalyq órmekshiler 30 jylǵa deıin ómir súredi.

«Kórmeni uıymdastyrýdaǵy meniń negizgi maqsatym - adamdardy órmekshiler álemimen jaqynyraq tanystyrý. Sebebi órmekshi dese kez-kelgen adamda birden úreı paıda bolady. Meniń maqsatym - adamdardy aqparattandyrý arqyly órmekshige degen fobııany joıý. Árıne órmekshi adam úshin qaýipti, biraq órmekshi ózdiginen adamǵa shabýyl jasamaıdy, eger adamdy shaqsa, demek ol ózin qorǵap jatyr degen sóz. Kóbinese adam men órmekshi arasyndaǵy jaǵdaı qalaı órbıdi, adam órmekshini kórse birden úreıge bet aldyryp, odan qashady nemese óltirgisi keledi, demek adam qorǵanyp jatyr. Órmekshi de solaı adam sııaqty ol da ózin qorǵaıdy sol úshin de adamdy shaǵady, ıaǵnı ýyn taratady», - deıdi ol.

Mamannyń sózine sensek, órmekshiler ásirese mamyr men tamyz aıy aralyǵynda adam úshin óte qaýipti.

«Sebebi osy ýaqyt aralyǵynda órmekshilerden ýyt (toksın) bólinedi. Sol úshin de adamdardy múmkindiginshe kóbirek aqparattandyrý kerek. Men órmekshi asyraý jáne olardy tanyp bilýmen 9 jyl boıy aınalysyp kelemin. Onyń ózindik tarıhy bar, men bir kezderi jumyssyz qaldym, bir kúni kóbelekterdiń kórmesine bardym da, sodan maǵan órmekshi isimen aınalysý ıdeıasy keldi. Nur-Sultan qalasyna deıin kórme Óskemen, Pavlodar, Ekibastuz, Qaraǵandy, Temirtaý jáne Almaty qalasynda uıymdastyryldy», - dedi ol.

Sondaı-aq, kórme uıymdastyrýshysy órmekshilerdi tanyp, bilýge qyzyǵýshylyq tanytqan elordalyqtardyń kóp ekenin aıtty.

«Bizdiń elge kelsek, Qazaqstanda 1 myńnan astam órmekshi túri bar. Solardyń ishinde eń qaýiptisi ol qaraqurt jáne sary saq. Bir qyzyǵy álemde 10 myńnan astam órmekshi túri bar, sonyń 10 túri ǵana adam úshin qaýipti, ıaǵnı ýly órmekshiler bolyp tabylady. Órmekshiniń ýynyń qanshalyqty qaýipti ekenin sezý maqsatynda, men josparly túrde óz qolymdy qaraqurtqa shaqqyzdym. Árıne men aldyn ala daıyndaldym. Shynyn aıtý kerek óte qatty aýyrdy, ásirese tynys alý qıyn. Óıtkeni órmekshiniń ýy aldymen tynys alý joldaryn biteıdi. Órmekshi shaqqan jaǵdaıda medıtsınalyq kómekke deıin ýdy óz betimen joıý joldary bar. Ol úshin órmekshi jaqqan jerdi sirińkemen kúıdirý nemese shylymdy tutandyryp sony órmekshi ýyn taratqan jerge basý. Degenmen eń durysy der kezinde medıtsınalyq kómekke júginý», - dedi R. Baraev.

Mamannyń málimdeýinshe, órmekshi shaqqan jaǵdaıda adam eń bastysy úreıge boı bermeý kerek.

«Órmekshiler shybyn-shirkeı, qurt-qumyrsqamen qorektenedi. Aıyna 2-3 ret qana tamaqtandyrsań sol jetip jatyr. Kútimge kelsek, eń bastysy ylǵaldylyqty saqtaý qajet. ıAǵnı órmekshiniń mekeni 60-70 paıyz ylǵal bolýy shart. Aldaǵy ýaqytta órmekshilerdi tanyp bilý baǵytyndaǵy jumysymdy jalǵastyratyn bolamyn. Elimizdiń basqa da qalalaryna barý josparym bar. Maǵan adamdarǵa órmekshi týraly aıtyp, aqparattandyrǵan unaıdy. Óıtkeni Qazaqstanda órmekshiler týraly tanymdyq, zertteý málimetteri joqtyń qasy», - dedi ol.

Sóz sońynda órmekshitanýshy olardyń adam ómirine paıdasy týraly aıtty.

«Úıdi taraqan jáne basqa da shybyn-shirkeı qaptaǵan kezde adam úshin órmekshiden artyq kómekshi joq. Órmekshi bolǵan jerde artyq shybyn-shirkeı, taraqandar bolmaıdy. Odan bólek, keıbir elderde jylyjaı ónimderin qurt-qumyrsqalardan qorǵaý úshin arnaıy órmekshilerdi qoldanady», - dedi ol.

Aıta ketsek, elordada alǵash ret uıymdastyrylyp otyrǵan órmekshiler kórmesi «Táýelsizdik saraıynda» 5 aqpanǵa deıin jalǵasady.