«Uly elmen aradaǵy yntymaqtastyqtyń odan ári ulǵaıǵany utymdy» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

Ótken senbide Aqordada Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelgen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Hý Tszıntaomen kezdesti. Aqordadaǵy saltanatty qarsy alý rásiminen keıin eki eldiń memleket basshylary shaǵyn quramdaǵy kelissózderge otyrdy. Osyǵan oraı «Egemen Qazaqstan» gazetiniń seısenbilik nómirinde «Uly elmen aradaǵy yntymaqtastyqtyń odan ári ulǵaıǵany utymdy» degen taqyryppen kólemdi maqala jaryq kórdi. Basylymnyń atap ótýinshe, eki eldiń arasyndaǵy saýda aı­na­­lymy byltyr 14 mlrd. AQSh dol­­lary kólemine jetken. Bul Qazaq­stannyń 2009 jylǵy syrtqy aı­nalym kórsetkishiniń 13 paıyzynan astamyn quraıdy. Saýda boı­yn­sha áriptes elderdiń arasynda Qy­taı Qazaqstan úshin Reseı Fe­dera­tsııa­synan keıingi ekinshi oryn ala­dy. Al Qazaqstan Qytaıdyń TMD elderiniń ishindegi Reseıden keı­­ingi ekinshi oryndaǵy saýda áriptesi. Maqalada QR Prezıdentiniń «Bizdiń elderimizdiń ara­syn­daǵy saýda aınalymy ústimiz­degi jyldyń І toqsanynda 56 paı­yzǵa artty. Sóıtip, qazirdiń ózinde biz daǵda­rys­qa deıingi 17 mlrd. dollar kólemine jaqyndap qaldyq», degen sózi keltirilgen. Jarııalanymnyń tolyq nusqasyn basylymnyń búgingi nómirinen oqı alasyzdar.

«Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen ótken keshegi Úkimettegi selektorlyq keńeste «Jol kartasyn» júzege asyrý jaıy qaraldy. Osy boıynsha jasalynǵan baıandamada atap kórsetilgendeı, qazirgi kúni atalǵan baǵdarlamany oryndaý jónindegi jumystar neǵurlym serpindi sıpatqa ıe bola bastady», dep jazady «Egemen Qazaqstan» gazeti. Basylymnyń baıandaýynsha, otyrys barysynda Premer-Mınıstr onlaın rejimindegi ınteraktıvti baılanys arqyly barlyq óńirlerdiń basshylary­men baılanysqa shyǵyp, olar­daǵy jaǵdaımen tanysty. Úkimet basshysy «Jol karta­sy» aıasyndaǵy qarjy resýrs­taryn tıimdi paıdalaný másele­sin erekshe atap kórsetti. Osy máseleniń oryndalýyn baqylaý­da ustaý Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbol Orynbaevqa júktelgen.

Parlament Senatynyń Tóraǵasy, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi Hatshylyǵynyń basshysy Qasym-Jomart Toqaev Astana jáne Almaty Mıtropolıti Arhıepıskop Aleksandrmen kezdesti. Bul týraly «Egemen Qazaqstan» gazeti QR Parlamenti Senatynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap habarlap otyr. Áńgimelesýshiler Qazaqstan-Reseı strategııalyq áriptestiginiń qarqyndy damýyn, qazaqstandyq memlekettik organdardyń dinı birlestikter jetekshilerimen, ásirese, Orys pravoslav shirkeýiniń ókilderimen syndarly qatynastaryn erekshe atap ótken. Kezdesý barysynda aldaǵy 2012 jyly ótetin kezekti IV Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezine daıyndyq máseleleri talqylanyp, qazaqstandyq Senat basshysy Máskeý jáne búkil Rýs Patrıarhy Kırılldi kezekti IV Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezine qatysýǵa shaqyrǵan.

***

«Aıqyn» gazetiniń jazýynsha, EQYU Іs basyndaǵy tóraǵasy QR Memlekettik hatshysy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Qyrǵyzstan Respýblıkasynyń ýaqytsha úkimeti basshysy R.Otynbaevamen telefon arqyly sóılesken. Sondaı-aq osy kúni Q.Saýdabaev BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnmen, EO halyqaralyq qatynastar jónindegi ókili K.Eshtonmen, EO-ǵa tóraǵalyq etýshi Ispanııanyń syrtqy ister mınıstri M.Moratınospen, Reseı Syrtqy ister mınıstri S.Lavrovpen, Túrkııa syrtqy ister mınıstri A.Daýytoǵlymen telefon arqyly baılanysqan.

Osy basylymnyń dástúrli «Aq sóıle!» aıdarynyń búgingi qonaǵy - Frantsııa Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Jan-Sharl Bertonemen aradaǵy suhbat «Nazarbaevtyń álemdik joǵary abyroı-bedeli bul zań bolsa da, bolmasa da saqtala beredi» degen taqyryppen berilgen. Basylym tilshisiniń barlyq saýaldaryna tushymdy jaýap bergen ol: «Árıne, men memlekettik til - qazaq tilin bilgim keledi. Biraq shynyn aıtsam, orys tilin de keremet deńgeıde bilmeımin. Sodan bolar, qazir ekioıly bop júrmin: ne orys tilin ary qaraı jetildirip, oqıyn ba, álde Qazaqstannyń memlekettik tilin úırene bastaıyn ba? Áli sheshken joqpyn. Eki oıdyń ortasyndamyn», depti.

«Osydan eki aıdan astam ýaqyt buryn dúr silkinip, prezıdentterin syrtqa qýǵan aıyr qalpaqtylar eli ótken jumadan beri taǵy da tas-talqan. Bul jolǵysy taǵy erek. Ultaralyq qaqtyǵys. Janjal beısenbiden jumaǵa qaraǵan túni ońtústiktegi iri qala Oshta qyrǵyz ben ózbek arasynda bastaldy», dep jazady «Aıqyn» gazeti. Baýyrlas eldegi jaǵdaıǵa qanyqqyńyz kelse basylymnyń seısenbilik nómirindegi «Ultty uıytatyn tulǵa joq jerde elde bereke-birlik bolmaıdy» degen taqyryppen berilgen maqalaǵa nazar aýdaryńyz.

Sondaı-aq búgin jaryq kórgen «Egemen Qazaqstan», «Alash aınasy» gazetterinde de Qyrǵyzstandaǵy oqıǵalarǵa sholý jasalǵan maqalalar toptamasy jarııalandy.

***

Máselen, «Alash aınasy» gazetiniń dástúrli «Oı-kókpar» aıdarynyń búgingi saýaly - «Qyrǵyz elindegi qantógisti toqtatý úshin syrttan bitimgershilik kúshter kirgizý kerek pe?». Osy saýalǵa jaýap bergen tarıh ǵylymynyń doktory, professor Erlan Sydyqov «meniń oıymsha, Qyzrǵyzstanǵa bitimgershilik kúshter engizý qajet. Sebebi kórshiles eldegi ahýal ýaqyt ótken saıyn kúrdelenip barady», dese, saıası ǵylymdar doktory Gúlshat Nurymbetova bul pikirge qarsy shyǵyp «Qyrǵyzstandaǵy qantógisti toqtatý úshin syrttan áskerı bitimgershilik kúshter engizýdiń qajeti shamaly. Bitimgershilik kúshterdi negizinen azamat soǵysynyń oty tutanyp, jaǵdaı qıyndaǵanda nemese Qyrǵyzstanǵa ózge memleket tarapynan kúsh kórsetilgen kezde ǵana engizýge bolady», degen oıyn alǵa tartady.

Sonymen qatar osy basylymnan «Qyrǵyzdaǵy qyrǵyn ózdiginen toqtaı ma?», «Oshta bolǵan oırannan Qazaqstan azamattary aman» degen maqalalardy da oqýǵa bolady.

Elimizdiń shyǵys óńirinde qalyptasqan dombyrashylyq dástúr kúıleri tuńǵysh ret tolyq jınalyp toptastyrylady. Bul jaıynda «Alash aınasy» gazeti jazyp otyr. Basylymnyń atap ótýinshe, bul ıgi isti qolǵa alǵan belgil kúıshi, ónertanýshy Murat Ábýǵazy Shyǵys Qazaqstan aımaǵynyń kúılerin zertteýdi stýdent shaǵynan bastaǵan eken.

***

«Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń seısenbilik nómirinde «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstıtýtsııalyq zańdaryna Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń - Elbasynyń qyzmetin qamtamasyz etý salasynda zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» QR konstıtýtsııalyq zańy men «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń - Elbasynyń qyzmetin qamtamasyz etý salasynda Zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańynyń mátinderi jarııalandy. Osy eki Zańda Parlament Senatynyń Tóraǵasy Q.K.Toqaevtyń, Parlament Májilisiniń Tóraǵasy O.B.Muhamedjanovtyń, Premer-Mınıstr K.Q.Másimovtiń qoldary qoıylyp tııanaqtalǵandyqtan, ol osy Konstıtýtsııalyq zańnyń quqyqtyq ádeptiligin jáne onyń zańdylyǵyna atalǵan laýazymdy tulǵalardyń zańdyq jaýapkershiligin aıǵaqtaıdy.

Zań mátinderimen sondaı-aq «Egemen Qazaqstan» gazetinen de tanys bola alasyzdar.