Ulttyq dástúrlerimiz umytylmaıdy

Bul sózimizge ılaný úshin, jáı ǵana gazet betindegi nemese ǵalamtor saıtyndaǵy maqalany oqyp qoımaı, tamashany ár adam óz kózimen kórýi kerek. 4 shilde kúni biz osyndaı tamashaǵa kýá boldyq. «Han shatyr» saýda jáne oıyn-saýyq ortalyǵynyń alańqaıyndaǵy «Myńjyldyqtar toǵysyndaǵy Astana» atty kóshpendiler órkenıeti festıvaliniń aıasyndaǵy eki birdeı merekelik shara kóńilimizden shyqty. Ásirese almatylyq «Tal besik» ónerpazdar ujymynyń «Tal besik» atty turmys-salt, mýzykalyq folklor dýmany jıylǵan jurttyń qurmetine bólendi.

«Tal besik» ujymynyń qyz-jigitteri qazaq halqynyń búgingi tańda umytyla bastaǵan salt-dástúrlerin jańǵyrtty. Atap aıtsaq, «Bastańǵy», «Aýjar», «Qudalasý», «Jarapazan», «Toıbastar» sııaqty ultymyzdyń asyl qundylyqtaryn halyqqa túsinikti tilmen, áýelegen ánmen, qazaqy qalyppen jetkizdi. Shyny kerek, ánshi, ónerpazdardyń ǵajaıyp daýysy, qazaqylyq bet-beınesi, ústindegi kıimi, sahnadaǵy júris-turysy kópshilikti súısintti. Jarasymdy bolǵany, ónerpazdar jıylǵan halyqty folklor dýmanyna belsendi aralastyryp otyrdy. Áje-apalarymyzdyń aýjardy, toıbastardy shyrqaǵany, kishkene balanyń jarapazan aıtqany áserli bolyp shyqty.

- Qazir úlkender de, jastar da keıbir dástúrlerimizdi umyta bastady,- deıdi «Tal besik» folklor dýmanynyń múshesi Esenaı Іlııasov. - Mysaly, aýjar. Uzatylatyn qyz syńsý aıtqannan keıin, aýjar oryndalady. Aýjardy sol qyzǵa ǵashyq bolǵan aýyldaǵy jigitter aıtatyn bolǵan. Tipti qyzdyń jeńgeleri kúıeý jigittiń jaqsy nemese jaman qasıetterin ánge qosyp jetkizgen. Uzatylatyn qyzǵa degen qımastyq sezimderin ashyq bildirgen. Bir ókinishti jaǵdaı, qazaqtyń qyzdary qazir syńsý aıtpaıdy. Aıtqan kúnniń ózinde, myńnan bireýi ǵana kezdesedi. Osyǵan kóńilim tolmaıdy.

Esenaı Serikuly «Betashar» saltynyń da óziniń tálim-tárbıelik máninen aırylyp bara jatqanyna qynjylady. Onyń aıtýynsha, burynǵy zamanda qyzdyń betin ashatyn aqyn-jyrshylar bir aýylda 10-15 kún jatyp, betashar jazǵan. «Qazirgi kezde «Betashar» burynǵynikine uqsamaıdy. Kóbinese ony shoýǵa aınaldyryp aldyq. Tipten tórt sálem salatyn betashar degen shyqty. Onyń ózinde jattandy, jaýyr bolǵan sózderdi qoldanady. Al burynǵy zamanda aqyn-jyrshylar aýylǵa 10-15 kún jatyp, betashar jazǵan. ıAǵnı, bul saltymyzdyń tárbıelik máni, ulttyq reńki basqasha bolǵan»,- dep oı bólisti E. Іlııasov.

Umytylyp bara jatqan ulttyq salt-dástúrlerimizdi jańǵyrtý maqsatymen «Tal besik» atty folklorlyq top ashýdaǵy muratymyz bireý,- deıdi ol. - Ár ultty saltynan, dástúrinen tanıdy emes pe?!. Jańa urpaq «Biz kimbiz? Qandaı ulttyq salt-dástúrimiz bar?» degende osyndaı ólmeıtin dástúrlerimizdi kórsetýimiz kerek. Sebebi, tarıhy asa baı, baǵa jetpes ulttyq qundylyqtarymyzdyń bári shań basqan sórelerdegi kitaptarda qalyp qoıýda. Sondyqtan Astana kúni sııaqty halyqtyń merekege osyndaı dýmanymyzben keldik. Ol ótken jyly «Tal besik» ujymynyń «Uryn barý», «Qyz qashar», «Uıqyashar» sııaqty dástúrlerdi kórsetkenin esine túsirdi.

Esenaıdyń pikirinshe, Astana kúniniń Oraza aıtymen tuspa-tus kelýiniń ózi jaqsy yrym. Alaıda Aıt merekesin qazaqtyń áli jatsynyp júrgeni ras. «Aıt meıramyn da jatsynyp júrgenimiz shyndyq. Aıt qabyl bolsyn aıtyp, úı-úıdi aralamaımyz. Buǵan qazir bıik-bıik tas úılerde turatynymyz da áser etetin shyǵar. Búgin baratyn úıimizdiń ıelerine telefon soǵyp: «Úılerińe barýǵa bola ma? Ózderiń úıdesińder me?» deıtindeı kúnge jettik. Al buryn ár qazaqtyń qarasha úıine kim kelse de, esigi ashyq bolǵan. Sol sebepten ulttyq salt-dástúrlerimizdi jańǵyrtý asa mańyzdy. Meniń oıymsha, ulttyq kıim kıip, ulttyq qundylyqtarymyzdy dáripteýdi tek Naýryz toıy men Astana kúni merekesine artýdy doǵarý kerek. Biz kúndelikti ulttyq kıimimizdi kıip, ulttyq oıynymyzdy oınap, án-jyrymyzdy aıtsaq nur ústine nur bolar edi»,- deıdi Esenaı Іlııasov. Sonymen qatar, kópshilikke esimi tanymal «Nomad» shabandozdar ujymy usynǵan «At jalynda» atty shabandozdar dýmany da áserli boldy. Bul kórinister Astana kúniniń ulttyq merekege aınalǵanynyń belgisi degen oı túıdik.  

Ámirlan Álimjan.