Ulttyq aspaptar jańǵyrtylýda
ASTANA. QazAqparat - Ejelgi saq dáýirinde tabylǵan kóne aspaptar zamanaýı orkestrlerdiń quramyna engizilmek. Narqobyz, saz syrnaı, qamys syrnaı syndy baǵzy óner sarqynshaqtaryn Almatydaǵy Yqylas Dúkenuly atyndaǵy Ulttyq mýzykalyq aspaptar murajaıynyń ǵylymı qyzmetkerleri qaıta qalpyna keltirýde, dep habarlady www.24.kz.
Kóne jádigerlerdiń biri - saz syrnaı osydan myń jyl buryn qustardyń qıqýyn, ańdardyń daýysyn salǵan qaı búldirshinniń ermegi bolǵanyn dóp basyp aıtý qıyn. Bul aspapty 1971 jyly áıgili ónertanýshy, qazaqtyń aspaptaný ǵylymynyń negizin qalaǵan Bolat Sarybaev ejelgi Otyrardyń ornynda júrgizilgen arheologııalyq qazba jumystary kezinde tapqan. «Aspapty mýzyka mal sharýashylyǵymen aınalysqan halyqtyń mýzyka mádenıetinde ǵana qarqyndy damıtyny búginde aksıomaǵa aınalǵan. Máselen, skrıpkanyń qobyzdan bastaý alǵanyn Eýropa ǵalymdary ótken ǵasyrdyń 50-60-jyldary dáleldegen. Ony jylqynyń qyly tartylatyn ysqyshqa qarap-aq aıtýǵa bolady. Murajaıda san ǵasyrlyq mádenı muramyzdyń taǵy bir jádigeri túpnusqa qalpynda saqtalǵan», - deıdi ónertaný ǵylymdarynyń doktory, professor Ásııa Muhambetova. Yqylas Dúkenuly atyndaǵy Ulttyq mýzykalyq aspaptar murajaıynyń qyzmetkeri Aqerke Ahmetzakıevanyń aıtýynsha, munda paleolıt kezinde tabylǵan petroglıfterdegi qazaq halqynyń kóshpendi halyq ekeni beınelengen. Mysaly, tastaǵy dombyra, janynda bılep júrgen adamdardy qarańyz. Qasynda turǵan «balbal tas» dep atalatyn tas 6-7-ǵasyrlarǵa jatady. Ony «baqsy tas» dep ataıdy. Murajaı qyzmetkerleri aspapty mýzyka mádenıetiniń ǵasyrlar qoınaýynan jetkenin aıǵaqtaıtyn jádigerlerdiń sazbalshyqtan jasalǵandary ǵana bizdiń zamanymyzǵa deıin jetkenin aıtady. Aǵashtan jasalǵan aspaptar saqtalmaǵanymen, olardyń túr-pishini tasta qashalǵan degendi alǵa tartady ǵalymdar. Dombyraǵa uqsas aspaptyń eń kóne túri ejelgi Horezmde tabylǵan. Ǵalymdar ony bizdiń dáýirimizge deıingi 4-ǵasyrǵa jatqyzady. Mamandardyń aıtýynsha, qazaq halqynyń aspapty mýzykasy týraly sóz bolǵanda, Bolat Sarybaev týraly aıtpaı ketýge bolmaıdy. Ol kisi qazba jumystarynda tabylǵan ulttyq aspaptardy zerttep, qalpyna keltirýmen qatar ony folklorlyq ansamblderge, orkestrlerge engizip, qaıta jańǵyrtty. Búginde Ulttyq aspaptar murajaıynyń qorynda saqtalǵan myńnan astam jádigerlerdiń jartysynan kóbi Bolat Sarybaevtyń jeke muraǵatynan alynǵan. Eki júzden astam aspapty qalpyna keltirgen uly ǵalymnyń isi búginde jalǵasýda. Shamamen 2 jyl buryn Mońǵolııa jerinde tabylǵan kóne aspapty Almatyǵa jetkizgen ǵalymdar qazir ony zerttep jatyr. Biri bul jádigerdi adyrna dese, ekinshisi dombyraǵa uqsatady. Aspaptyń shyǵý tarıhyn shamamen 6-7 ǵasyr dep boljanýda.
