Ulttyq sport – ult rýhynyń ustyny
ASTANA. KAZINFORM – Naýryz meıramy qarsańynda atap ótiletin Ulttyq sport kúni – qazaq halqynyń dástúrli oıyndaryn dáriptep, tarıhı-mádenı murasyn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan mańyzdy data. Bul mereke aıasynda elimizdiń barlyq óńirinde ulttyq sport túrlerinen jarystar uıymdastyrylyp, buqaralyq sportty damytýǵa erekshe mán beriledi.
Ulttyq sport – tek jarys emes, ol ulttyń bolmysyn, dúnıetanymyn jáne rýhanı qundylyqtaryn aıqyndaıtyn mańyzdy sala. Osy oraıda ulttyq sportty damytýdyń mańyzdylyǵy, atqarylyp jatqan jumystar men aldaǵy josparlar týraly «Ulttyq jáne at sporty túrleri ortalyǵy» RMQK sporttyq-buqaralyq is-sharalardy uıymdastyrý bóliminiń basshysy Samyrat Ábdirahmanmen suhbattasqan edik.
– Elimizde ulttyq sportty damytýdyń mańyzdylyǵy qandaı?
– Elimizde ulttyq sportty damytýdyń mańyzdylyǵy strategııalyq turǵydan joǵary baǵalanady jáne ol birneshe negizgi baǵytty qamtıdy.
Birinshiden, ulttyq sport túrleri – halyqtyń tarıhı-mádenı murasynyń ajyramas bóligi. Kókpar, báıge, qazaq kúresi, asyq atý sııaqty dástúrli oıyndar ǵasyrlar boıy qalyptasyp, ulttyń turmys-tirshiligimen, dúnıetanymymen tyǵyz baılanysta damyǵan. Sondyqtan olardy jańǵyrtý men damytý – ulttyq qundylyqtardy saqtaý jáne olardy keıingi urpaqqa jetkizýdiń mańyzdy tetigi.
Ekinshiden, ulttyq sport jastar arasynda otansúıgishtik rýhty qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Dástúrli sport túrlerimen aınalysý arqyly jas urpaq óz halqynyń tarıhyn, mádenıetin qurmetteýdi úırenedi. Bul óz kezeginde ulttyq biregeıliktiń nyǵaıýyna áser etedi.
Úshinshiden, ulttyq sport halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartýda mańyzdy ról atqarady. Buqaralyq sportty damytý arqyly salaýatty ómir salty keńinen nasıhattalyp, qoǵamdaǵy dene belsendiligi artady. Bul – ult densaýlyǵyn nyǵaıtýdyń negizgi faktorlarynyń biri.
Tórtinshiden, ulttyq sportty damytý elimizdiń halyqaralyq deńgeıdegi bedelin arttyrýǵa múmkindik beredi. Qazirgi tańda qazaqtyń ulttyq sport túrleri álemdik arenada tanyla bastady, túrli halyqaralyq jarystar uıymdastyrylyp, sheteldik sportshylardyń qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Bul Qazaqstandy biregeı mádenıeti bar memleket retinde tanytýǵa yqpal etedi.
Sonymen qatar ulttyq sport týrızm salasynyń damýyna da oń áserin tıgizedi. Іri jarystar men festıvalder sheteldik týrısterdi tartyp, el ekonomıkasynyń damýyna úles qosady.
Túıindeı aıtsaq, ulttyq sportty damytý – tek dene shynyqtyrý salasyn jetildirý ǵana emes, sonymen birge ulttyq rýhty kóterý, mádenı murany saqtaý, jastar tárbıesi men eldiń halyqaralyq bedelin arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy memlekettik mindet.
– Ulttyq sportty damytý baǵytynda qandaı sharalar atqarylyp jatyr? Qandaı josparlar bar?
– Qazirgi tańda bul baǵytta júıeli jumystar júrgizilip jatyr.
Birinshiden, memleket tarapynan sport ınfraqurylymyn damytýǵa erekshe kóńil bólinedi. Sońǵy jyldary elimizde birqatar sport nysandary salyndy. Mysaly, 2023 jyly Shymkent qalasynda jańa ıppodrom ashylsa, bıyl 21 naýryzda Túrkistan qalasynda jańa nysandar iske qosylyp jatyr. Bul ulttyq sportpen aınalysýǵa halyqtyń qoljetimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Ekinshiden, ulttyq sport túrleri boıynsha túrli jarystar men is-sharalar turaqty túrde uıymdastyrylyp keledi. Elimizde jyl saıyn júzdegen sporttyq is-shara ótkizilip, onyń ishinde qazaq kúresi, asyq atý, kókpar, dástúrli sadaq atý sııaqty ulttyq oıyndarǵa erekshe mán beriledi.
Úshinshiden, kadr daıarlaý máselesine nazar aýdarylyp jatyr. Jattyqtyrýshylardy daıarlaý, olardyń biliktiligin arttyrý jáne áleýmettik mártebesin kóterý baǵytynda naqty jumystar júrgizilýde.
Aldaǵy josparlardyń qatarynda ulttyq sportty halyqaralyq deńgeıde ilgeriletý kózdelip otyr. Bul – ulttyq oıyndardy álemdik arenaǵa shyǵarý, halyqaralyq jarystar ótkizý jáne sheteldik qatysýshylardy tartý arqyly júzege asady.
Sondaı-aq aýyldyq jerlerde ulttyq sportty damytýǵa basymdyq beriledi. Arnaıy alańdar salý, jarystar uıymdastyrý arqyly aýyl jastaryn sportqa tartý kózdelgen.
Bıyl Qyrǵyzstanda 30 tamyz ben 6 qyrkúıek aralyǵynda ótetin VI Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndaryna jan-jaqty daıyndyq júrgizý de negizgi josparlardyń biri.
– Ulttyq sportpen aınalysatyn qazaqstandyqtardyń sany qansha?
– Qazaqstanda ulttyq sportqa qyzyǵýshylyq joǵary deńgeıde. Qazirgi esep boıynsha 640 674 adam adam turaqty túrde ulttyq sportpen shuǵyldanady.
Sport túrleri boıynsha: toǵyzqumalaqpen – 203 023, qazaq kúresimen – 157 475, asyq atýmen – 107 070, kókparmen – 90 132 adam aınalysady. Sonymen qatar báıge, aýdaryspaq, jekpe-jek, dástúrli sadaq atý, teńge ilý, jamby atý, qusbegilik sııaqty sport túrleri de damyp keledi.
– Ulttyq sport kúni qandaı jarystar ótedi?
– Ulttyq sport kúni aıasynda elimizdiń ár óńirinde túrli jarystar uıymdastyrylady.
Astana qalasynda 20 naýryz kúni «Naýryz-2026» meıramyn merekeleý aıasynda Uly dala oıyndary ótedi. Bul sharada ulttyq sport túrlerinen otbasylyq estafetalar uıymdastyrylyp, ár mekemeden bes otbasy qatysady.
Sonymen qatar asyq atý, bes asyq, sadaq atý, toǵyzqumalaq sııaqty ulttyq sport túrlerinen jarystar ótkiziledi.