Ulttyq ortalyq mýzeıde sırek kınojádigerler kórmesi ashyldy
ALMATY. KAZINFORM — Sarǵaıǵan plakattar men ashyq hattar. Únsiz turǵan eski kameralar men proektorlar. Ulttyq ortalyq mýzeı keńistigi bul kúnderi kıno alańyna aınalǵandaı.
Bul jádigerler arqyly qazaq kınosynyń qalaı qalyptasqanyn, qandaı izdenister men belesterden ótkenin ańǵartady.
Ulttyq ortalyq mýzeıde «Uly mura — urpaqqa ósıet» festıvali ótti. Festıval Sháken Aımanov atyndaǵy Qazaqfılm ulttyq kınostýdııasy jáne Meńtaı kınomýzeıi birlesýimen uıymdastyrylyp, Qazaq KSR-niń halyq ártisi, akter, opera ánshisi Káýken Kenjetaevtyń 110 jyldyǵy men Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, kınoakter Meńtaı Ótepbergenovtiń 80 jyldyǵyna arnaldy.
Kórme zalyna kirgen sátten-aq ótken ǵasyrdyń lebi seziledi.
Meńtaı kınomýzeıi qorynan usynylǵan 1930-1940 jyldardaǵy kınoplakattar, sırek kınokameralar, kıno týraly kollektsııalyq monetalar, ashyq hattar, kúıtabaqtar, 1930 jylǵy Kodak proektory, 1960-1970 jyldardyń kınoplenkalary, 1925-1998 jyldary jaryq kórgen «Sovetskıı ekran» jýrnaldarynyń tigindileri — bári de kıno tarıhynyń únsiz kýágerindeı.
Árbir jádigerde tutas dáýirdiń taby, ár plenkada — tutas bir taǵdyrdyń izi bar.
Keshtiń eń áserli sátteriniń biri — Qazaqstannyń halyq ártisi, akter, rejısser Doshan Joljaqsynovtyń esteligi boldy. Ol Káýken Kenjetaev týraly tebirene otyryp, onyń bolmysyn tutas bir dáýirdiń beınesindeı sıpattady.
— Káýken aǵanyń óneri san salaly edi. Opera teatryndaǵy qyzmeti, Temirbek Júrgenov atyndaǵy óner akademııasyndaǵy ustazdyǵy, qanshama operany jańǵyrtýǵa qosqan úlesi — bári bólek áńgime. Biraq sonyń ishinde súbeli oryn kınodan buıyrdy. Kınodaǵy keıipkerleri tipti bólek bolatyn. «Qyz Jibektegi» Tólegenniń ákesi… Qudaı-aý deseńizshi, bir kózqarastyń ózi tutas tarıh edi ǵoı, — dep eske aldy ol.
Doshan Joljaqsynov úshin eń qundy estelik — Káýken Kenjetaevpen «Gaýhartas» fılmi alańynda birge ótkizgen sátter. Ol marqumnyń boıyndaǵy qazaqy minez pen sózge degen minájatty erekshe atap ótti.
— Ol kisi ómirge úlken baısaldyqpen qaraıtyn. Sózdiń de, istiń de adamy ekeni birden seziletin. Káýken aǵamnyń aqyndyǵy meni erekshe tánti etti. Týǵan jerdiń sulý tabıǵaty oǵan tek kúsh-qýat emes, uly óner darytqandaı edi, — dedi Joljaqsynov.
Akterdiń sózinshe, Káýken Kenjetaevtyń boıyndaǵy sabyrlyq — ózgelerge úlgi bolǵan qasıet.
— Biz keıde shyr-pyr bolyp jatamyz. Sondaı sátte Káýken aǵam bir-eki aýyz sózben sabamyzǵa túsiretin. Sabyrlyǵy, sheshendigi, ánge degen qumarlyǵy ǵana emes, onyń daýysynyń ózi qaıtalanbas edi. Eren edi, erekshe edi. Qaljyńdarynyń ózi qandaı deseńizshi. Jalpy qaljyń aıta biletin adam — uly adam. Qaljyń degen — adamnyń janyndaǵy bezben. Ozyǵy men tozyǵyn tarazylap, sarasyn aldyńa tartatyn qasıet. Bul — búginde biz estip júrgen emes, qazaqy, darhan qaljyń edi. Adamdy ósiretin, baǵyt-baǵdar beretin, ósıeti bar qaljyń. Káýken aǵam buǵan qosa óte qarapaıym edi. Balamen balasha, úlkenmen úlkendeı sóılese biletin. Boıyndaǵy qanaǵatshyldyq birden kórinetin. Mundaı qasıetter — ǵajap tulǵaǵa ǵana tán, — dedi ol.
Kórme Qazaqstannyń jas kınematografısterine, stýdentterge, rejısserlerge, jas operatorlarǵa, sýretshilerge, opera ánshileri men mýzykanttarǵa jáne ónersúıer kópshilik qaýymǵa arnaldy.
Kórmege kelgenderdiń qatarynda Temirbek Júrgenov atyndaǵy qazaq ulttyq óner akademııasynyń 1-kýrs stýdenti Jansaıa Ádilǵazına da bar.
— Ózime óte unady. Kóp málimet aldym. Osynda kelip, Káýken Kenjetaevtyń shyǵarmashylyǵymen alǵash ret jaqyn tanystym. Buǵan deıin tek esimin estigenmin. Endi aldaǵy ýaqytta onyń óneri men adamdyq bolmysy týraly tereńirek izdengim keledi. Uly tulǵa ekenine kózim jetti, — dedi ol.
Shara barysynda Káýken Kenjetaevqa arnalǵan kitaptyń tanystyrylymy ótti. Almatynyń memlekettik arhıvi «Bizdiń zamandastar» aıdarynyń jalǵasy retinde ázirlegen «Káýken Kenjetaev» atty jınaqty basyp shyǵarǵan. Kitapta Káýken Kenjetaevtyń jeke qor qujattary negizge alynǵan.
Jınaqta onyń Ulttyq konservatorııadaǵy alǵashqy ánshilik joly, qyryq jylǵa jýyq opera sahnasyndaǵy shyǵarmashylyǵy, álemdik operalardan oryndaǵan partııalary, rejısserlik jáne ustazdyq qyzmeti keńinen qamtylǵan.
Sonymen qatar qazaqtyń halyq aýyz ádebıeti negizinde jazylǵan opera lıbrettolary men álemdik operalardy qazaq tiline aýdarýdaǵy eńbegi de kórinis tapqan.
Kitapta Káýken Kenjetaevtyń Sháken Aımanov, Amangeldi Qarsaqbaev, Májıt Begalın, Shárip Beısenbaev, Sultan Qojyqov syndy rejısserlermen jumys istegen kezeńi, 30-ǵa jýyq fılmdegi rólderi arqyly ulttyq kınonyń damýyna qosqan úlesi de baıandalady.
Sondaı-aq jınaqqa Káýken Kenjetaevtyń áriptesteri men shákirtteriniń estelikteri engizilgen. Atap aıtqanda, óner qaıratkerleri S. Táýekel, R. Rymbaeva, T. Muhamedjanov, O. Júnis, A. Qulbaev, R. Mashýrova, O. Sarbosovtardyń júrekjardy lebizi toptastyrylǵan.
Sondaı-aq festıval aıasynda kórermen nazaryna 1975 jyly túsirilgen «Gaýhartas» fılmi usynyldy.
Eske salaıyq, buǵan deıin Ulttyq ortalyq mýzeıde «Altyn Orda» jańa kórme zaly ashylǵanyn habarlaǵanbyz.
Sondaı-aq Ulttyq kitaphanada bıyl mereıtoıy atalyp ótetin memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, ádebıet pen óner salasynyń 16 kórnekti ókiline arnalǵan kórme ótip jatyr.
