Ulttyq mýzeıdiń jańa zalyna Altyn Orda dáýiriniń jádigerleri qoıyldy

Ekspozıtsııalyq zaldyń saltanatty ashylýy 2026 jyldyń 20 aqpanynda QR Premer-mınıstriniń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń qatysýymen ótken bolatyn. 

Mura men sabaqtastyq

«Joshy ulysy – Altyn Orda» zalynyń basty maqsaty – mýzeıge kelýshilerge ortaǵasyrlyq memlekettiń tarıhy men mádenıetin tanystyrý jáne onyń Qazaqstan tarıhyndaǵy ornyn aıshyqtaý. Ekspozıtsııa sol dáýirdiń baı tarıhı-mádenı murasyn pash ete otyryp, Qazaqstan uly derjavanyń tikeleı murageri ekenin kórsetedi.

Kórmeni ázirleý barysynda tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Qanat Óskenbaı bastaǵan ǵalymdar toby naqty derekterge súıengen. Tarıhshylar Joshy ulysy men Qazaq handyǵynyń arasyndaǵy ajyramas baılanysty dáleldep otyr. Altyn Orda qazirgi Qazaqstan aýmaǵynyń basym bóligin alyp jatty, al memleket ydyraǵannan keıin bul aımaq Qazaq handyǵy bastaǵan jańa memleketterdiń negizine aınaldy.

Jádigerler tarıhtan syr shertedi

Zalǵa kirgen boıda qonaqtardyń nazaryna Joshy ulysynyń úlken kartasy usynylady. Shyńǵys han dúnıeden ótken soń, ulan-ǵaıyr aýmaq onyń tórt ulyna bólip berildi. Eń úlken úles Joshyǵa tıdi. Bul ıelik Deshti Qypshaq dalasyn tolyq qamtyp, ońtústikte Syrdarııanyń orta aǵysynan soltústikte Soltústik Muzdy muhıtqa deıin, batysta Dýnaıdan shyǵysta Ertis ózenine deıingi alqapty alyp jatty.

Ekspozıtsııaǵa mýzeı qoryndaǵy 200-ge jýyq jádiger qoıylǵan. Olardyń barlyǵy Qazaqstan aýmaǵynda júrgizilgen arheologııalyq qazba jumystary kezinde tabylǵan. Kollektsııanyń basym bóligi Ulytaý jáne Almaty oblystarynan ákelingen. Ár jádiger týraly málimet qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde usynylǵan.

Kólemi 370 sharshy metrdi quraıtyn zal úsh taqyryptyq bólimge bólingen:

– «Qala mádenıeti» bólimi: Munda XIII–XIV ǵasyrlardyń turmys-tirshiligin, saıası qurylymy men materıaldyq mádenıetin sıpattaıtyn turmystyq zattar, zergerlik buıymdar jáne sırek kezdesetin oljalar qoıylǵan.

– Súıek pen jibek: Almaty oblysynyń Sheńgeldi aýyly mańynan tabylǵan Shaǵataı ulysy aqsúıekteriniń jibek kıimderi men saltanatty kıim úlgileri kelýshilerdi erekshe qyzyqtyrady.

– Jibek matany saqtap qalý óte qıyn, ol tez búlinetin materıaldar qataryna jatady. Sondyqtan Ulttyq mýzeıdegi bul jádigerler arheologııalyq turǵydan biregeı qundylyqqa ıe. Mata betindegi jan-janýarlar beınesi men gúl tektes órnekter sol zamandaǵy aqsúıekterdiń osyndaı qymbat buıymdardy tutynǵanyn rastaıdy. Jibekpen birge altyn jáne kúmis áshekeıler, beldik japsyrmalary, altyn syrǵalar men tostaǵandar tabyldy. Bul buıymdar orta ǵasyrdaǵy metallýrgııanyń joǵary deńgeıin jáne saýdanyń damyǵanyn kórsetedi, - deıdi mýzeı qyzmetkeri Álisher Talǵatuly.

Sondaı-aq kollektsııanyń biraz bóligi - 1990–2000 jyldary tabylǵan ortaǵasyrlyq tıyndar. Ondaǵy jazýlar arqyly aqshanyń qaı jerde soǵylǵanyn, bıleýshiniń esimin jáne shyqqan jylyn anyqtaýǵa bolady.

Áskerı óner men memlekettik qurylym

«Altyn Ordanyń áskerı óneri» bóliminde jaýyngerlerdiń saýyt-saımandyry men qarý-jaraq synyqtary – jebe ushtary, qylyshtar men sol dáýirdiń áskerı qýatyn aıqyndaıtyn basqa da zattar bar.

Memlekettik qurylymǵa arnalǵan jeke bólimde Altyn Ordanyń basqarý júıesi, bıleýshiler shejiresi jáne Qazaq handyǵymen aradaǵy tarıhı sabaqtastyq baıandalady. Sondaı-aq zalda Ulytaý óńirinde ornalasqan Joshy han jáne Alasha han keseneleriniń maketteri qoıylǵan.

Zamanaýı tehnologııalar

Tarıhı jádigerler zamanaýı tehnologııalarmen – sandyq kartalarmen, foto-vıdeo materıaldarmen jáne jasandy ıntellekt negizindegi mýltımedııalyq kontentpen tolyqtyrylǵan.

Mýzeıge kelýshiler Altyn Orda men Qazaq handyǵy týraly qysqametrajdy fılmderdi úsh tilde tamashalaı alady. Bul tarıhty taný protsesin qyzyqty ári kórneki ete túsedi. Sonymen qatar ekspozıtsııada mýzeı qorynda joq jádigerlerdi kórsetý úshin 3D-vıtrınalar qoldanylǵan.

Eske salaıyq, buǵan deıin Joshy han týraly fılmdi túsirý jumystary aıaqtalatynyn jazǵanbyz.