Ulttyq qor — balalarǵa: Munaıdan túsetin tabys qysqarsa, tólem azaıa ma
ASTANA. KAZINFORM — Búgin «Ulttyq qor — balalarǵa» jobasy aıasynda Qazaqstandaǵy ár balanyń esepshotyna 130 dollardan úles aýdaryldy. Osy oraıda Qarjy vıtse-mınıstri Dáýren Temirbekov baǵdarlamanyń ereksheligi týraly aıtyp, eń jıi qoıylatyn suraqtarǵa jaýap berdi.
Tólemniń artýy men azaıýy qandaı faktorlarǵa baılanysty
Vıtse-mınıstrdiń aıtýynsha, nysanaly talaptar jyl saıynǵy esepti sońǵy 18 jylda ortashalanǵan QR Ulttyq qorynyń ınvestıtsııalyq kirisiniń jáne 18 jylda ortashalanǵan osy somaǵa jyl saıyn esepteletin ınvestıtsııalyq kiristiń 50% esebinen qalyptastyrylady.
— Balalarǵa esepteletin jyl saıynǵy soma ınvestıtsııalyq kiriske tikeleı baılanysty. Atap aıtqanda, sońǵy 18 jyldaǵy ár jyldyń kiris kórsetkishteri paıyzben alynyp, sol kórsetkishterdiń negizinde ınvestıtsııalyq kiristiń 50%-y boıynsha ortasha mán esepteledi. Máselen, 2024 jyly Ulttyq qordyń ortasha jyldyq kirisi sońǵy 18 jylda (2007 jyldan bastap 2024 jyldy qosa alǵanda) jyldyq mánde 2,97% -dy, al ınvestıtsııalyq kiris 2024 jyldyń qorytyndylary boıynsha jyldyq mánde 1,8 mlrd dollardy qurady, — deıdi D. Temirbekov.
2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha Ulttyq qordyń ınvestıtsııalyq kirisi eseptelip, 2025 jyly qajetti esepteýler júrgizilgen.
Ulttyq qordan úles beretin elder
«Ulttyq qor — balalarǵa» baǵdarlamasyn iske qosý bastamasyn alǵash ret Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2022 jylǵy 1 qyrkúıektegi halyqqa Joldaýynda usynǵan bolatyn. Memleket basshysy ulttyq baılyqty bólýdiń jańa qaǵıdasyn jarııalap, «árbir otbasy eldiń ulttyq baılyǵyn paıdalanýdan naqty paıda tabýǵa tıis» ekenin aıtty. Balalar jylyn jarııalaı otyryp, Ulttyq qor kiristeriniń bir bóligin jas azamattardyń shottaryna tikeleı aýdarý baǵdarlamasyn iske qosýdy usyndy.
Prezıdent «Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestıtsııalyq kirisiniń 50% -yn olar 18 jasqa tolǵansha balalardyń arnaıy jınaqtaýshy shottaryna aýdarý» jóninde negizgi erejelerdi jarııalady. Basty maqsat — kámeletke tolǵan árbir azamatqa ómirlik mańyzdy mindetterdi sheshý úshin belgili bir kapıtal berý arqyly jas urpaqty qoldaý. Olarǵa turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa nemese jınaq esebinen bilim alýǵa múmkindik beriledi.
Álemde bes memlekette ǵana turǵyndar tabıǵı resýrstardan túsken tabysy úshin dıvıdendter alady. Bul AQSh (tek Alıaska shtaty) jáne Parsy shyǵanaǵy elderi: BAÁ, Kýveıt, Qatar jáne Saýd Arabııasy.
Bul rette ár eldiń óz sharttary bar. Máselen Alıaskada árbir jergilikti turǵyn jylyna orta eseppen 2 myń dollar alady jáne bul soma munaı baǵasyna baılanysty. BAÁ, Kýveıt jáne Qatarda soma kómirsýteginiń álemdik baǵasyna, saıası jaǵdaıǵa baılanysty bolady. Bul jerde dıvıdendter tek jergilikti elddiń azamattaryna ǵana tólenetinin aıta ketý kerek. Al bul halyqtyń eń kóp degende 10-20% quraıdy, qalǵany — mıgranttar men ózge de relokanttar. Saýd Arabııasy bıligi qarajatty shotqa salmaı, tek áleýmettik qoldaýmen shekteledi.
— Sarapshylardyń baǵalaýynsha, búginde álemde 20 mıllıonnan astam balalar jınaq shottarynyń baǵdarlamalarymen qamtylǵan jáne bul sandar jyl saıyn artyp keledi. Osylaısha, bul bastamanyń álemde tikeleı balamasy joq (Alıaskanyń halyqqa munaı qorynan dıvıdendter tóleý tájirıbesi ǵana jaqyn dep sanalady, biraq qazaqstandyq tásil jastar men bolashaqqa baǵyttalǵan). Osylaısha, «Ulttyq qor — balalarǵa» memlekettik saıasattyń strategııalyq baǵytyn kórsetedi, — deıdi Qarjy vıtse-mınıstri.
Munaıdan tabys qysqarsa, Ulttyq qordan beriletin tólem azaıa ma
Mınıstrliktiń pikirinshe, qarjy naryqtaryndaǵy jaǵdaı naryqty qaıta baǵalaýǵa jáne Ulttyq qordyń ınvestıtsııalyq kirisiniń mólsherine tikeleı áser etedi. Buǵan qolaıly naryqtyq konıýnktýra yqpal etti: damyǵan elderdiń memlekettik oblıgatsııalaryn qospaǵanda, byltyr aktıvterdiń barlyq sanattary ósimdi kórsetti, onyń ishinde aktsııalar men altyn naryqtarynda eki mándi ósý baıqaldy.
— Ulttyq qordy basqarý strategııasy uzaqmerzimdi bolǵandyqtan jáne aktıvterdiń bekitilgen strategııalyq allokatsııasyn qatań saqtaýǵa baǵyttalǵandyqtan, Ulttyq qordyń nátıjeleri uzaqmerzimdi perspektıvada baǵalanady. Osylaısha, Ulttyq qor qurylǵannan bastap 2024 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıingi kezeńde ınvestıtsııalyq kiris 25,9 mıllıard dollardy, al kiristilik — 127,75%, bul jyldyq mánde 3,55% qurady, — dedi D. Temirbekov.
Sonymen birge, memleket balalarǵa esepteletin qarajattyń jyl saıyn ulǵaıýy úshin bar kúsh-jigerin jumsaıdy.
Baǵdarlamanyń tıimdiligi zertteldi me
Qarjy mınıstrligi Ulttyq qordan balalarǵa qarjy bólýdiń ekonomıkalyq áseri men tıimdiligi týraly suraqtarǵa da jaýap berdi.
— «Ulttyq qor — balalarǵa» baǵdarlamasy tek 2024 jyly ǵana jumysyn bastap, atalǵan kezeńde 600 myńnan adam astam kámeletke tolyp, olarǵa 100 mln. AQSh dollary aýdaryldy.
2026 jylǵy 1 qańtarda bul qarajatty 200 myńnan astam adam 31,6 mln AQSh dollaryn paıdalandy, onyń ishinde turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa — 19,7 mln. AQSh dollaryn (onyń ishinde 97% -dan astamy Otbasy banki AQ depozıtinde) jáne oqý aqysyn tóleýge — 11,9 mln, AQSh dollaryn (onyń ishinde 91%-dan astamy Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda) paıdalandy.
Osylaısha, búgingi tańda baǵdarlama jastarǵa bolashaqta turǵyn úı satyp alýǵa qarjy salýǵa túrtki bolyp, oqýlaryn ishinara tóleýge múmkindik berdi dep aıtýǵa bolady, — dedi Dáýren Temirbekov.
Sondaı-aq, shetelge kóship ketken, biraq Qazaqstan azamattyǵyn saqtap qalǵan balalar da osy qarajatty Zań belgilegen sheńberde ǵana paıdalanýǵa quqyǵy bar. ıAǵnı Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynda turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa nemese Qazaqstan men odan tysqary jerlerde bilim alý úshin aqy retinde qoldana alady.
Aıta keteıik, bala shotyna túsken aqshany elektrondy úkimet portaly (egov.kz) jáne Biryńǵaı jınaqtaýshy qorynyń portaly (enpf.kz) arqyly tekserýge bolady. Osy ekeýiniń de mobıldi qosymshasynan kórýge bolady. Mysaly, BJZQ-da ol jeke sáıkestendirý nómirin terý arqyly kórinse, elektrondy úkimet portalynda árbir ata-ananyń jeke kabınetinde kórinip turady.
Eger balańyzdyń derekteri eGov-ta joq bolsa, platformada «balany qosý» degen batyrma bar. Sony basyp, balanyń JSN nómirin engizý arqyly tirkeýge bolady. Al tirkeý kezinde aqparattar shyqpaı jatsa, «túzetý» batyrmasyna ótip, óz qujatyńyzdy, balalaryńyzdyń týý týraly kýáligin engizesiz.
«Ulttyq qor — balalarǵa» baǵdarlamasyna qatysýshy bala kámeletke tolǵan soń aqshasyn paıdalaný týraly sheshim qabyldasa, ol ýákiletti operatorǵa ótinish beredi. Al BJZQ onyń jınaqtaryn ýákiletti operatorda ashylǵan balanyń banktik shotyna AQSh dollarymen aýdarady.
Ýákiletti operator jınaqtardy 18-ge tolǵan Qazaqstan azamatynyń turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý nemese bilim alýyna sol sátte ózekti bolatyn valıýta baǵamy boıynsha teńgemen aýdarady.