Ulttyq bank IPB-ǵa ótpegenderdiń zeınetaqy jınaǵyn jańa tásilmen basqarmaqshy
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda ınvestıtsııalyq portfeldi basqarýshyny (IPB) tańdamaǵan azamattardyń zeınetaqy jınaǵyn basqarý tártibi ózgerýi múmkin. 2026-2030 jyldarǵa arnalǵan kapıtal naryǵyn damytý baǵdarlamasynyń jobasynda mundaı salymshylardyń qarajatyn jasyna jáne zeınetke shyǵýyna deıin qalǵan merzimine qaraı ártúrli ınvestıtsııalyq portfelderge avtomatty túrde bólýdi usynylǵan. Kazinfrom tilshisi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi jarııalaǵan qujattaǵy zeınetaqy aktıvine baǵyttalǵan strategııalyq bastamalardy saraptap kórdi.
Biryńǵaı basqarýdan jas ereksheligine qaraı bólýge kóshý
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda qarjy naryǵynyń múmkindikterin keńeıtip, kapıtal naryǵyn damytý mindetin qoıdy. Muny jınaqtalǵan qarjy resýrstaryn ekonomıkanyń naqty sektoryna baǵyttaý, zeınetaqy aktıvterin basqarý júıesin jetildirý jáne ınstıtýtsıonaldyq ınvestorlar qataryn keńeıtý arqyly iske asyrý tapsyryldy.
Qazir zeınetaqy aktıvteriniń negizgi bóligi Ulttyq banktiń basqarýynda. Agenttik qujatynda keltirilgen málimet boıynsha, jalpy jınaqtyń 99,7 paıyzy, ıaǵnı 24 trıllıon teńgeden astam qarajat Ulttyq banktiń basqarýynda tur. Onyń 61 paıyzy memlekettik baǵaly qaǵazdarǵa, 22,5 paıyzy korporatıvtik oblıgatsııalarǵa, 12 paıyzy aktsııalarǵa salynǵan. Qalǵan jınaqtar zeınetaqy annýıteti arqyly ómirdi saqtandyrý kompanııalaryna, ınvestıtsııalyq portfeldi basqarýshy kompanııalardyń basqarýyna berilgen.
Jańa model Ulttyq bank quzyryndaǵy aqshany salymshylardyń jasyna qaraı saralap basqarýdy usynady. Jas salymshylardyń aqshasy kiristilik áleýeti joǵary, biraq quny qubylmaly aktıvterdiń úlesi kóbirek portfelderge salynýy múmkin. Al zeınetke shyǵýyna az qalǵan saıyn jınaqtar táýekeli tómen quraldarǵa birtindep aýystyrylyp otyrady.
Munyń sebebi túsinikti. Uzaq ınvestıtsııalyq ýaqyty bar adam naryqtaǵy ýaqytsha quldyraýdy kútip, shyǵyndy keıingi ósim esebinen eselep óteýge kóbirek múmkindik alady. Mysaly, 2001 jyly Apple aktsııasyna 100 dollar salǵan adam ony 2026 jylǵa deıin satpaı ustap, dıvıdendterdi qaıta ınvestıtsııalap otyrǵan bolsa, salymy shamamen 114,4 myń dollarǵa deıin ósken bolar edi. Osy 25 jylda aktsııa baǵasy birneshe ret kúrt quldyrady. Naqty aıtsaq, 2007 jyldyń sońynan 2009 jyldyń qańtaryna deıin 60,9 paıyz arzandady. Sol kezde aktsııasyn satqan ınvestor 6 jylda jınalǵan 10 myń dollardan nebári 3 910 dollaryn saqtap qalar edi. Al aktsııasyn ustap qalǵandar keıingi ósimnen paıda kórdi. Bul uzaq ınvestıtsııalyq merzimi bar adamnyń naryqtaǵy ýaqytsha quldyraýdy eńserýge kóbirek múmkindigi bolatynyn kórsetedi. Al zeınetke shyǵýyna az ýaqyt qalǵan azamat úshin mundaı quldyraý áldeqaıda qaýipti, óıtkeni shyǵyndy óteýge ýaqyty shekteýli.
Jınaq avtomatty túrde qaıta bólinedi
Baǵdarlama boıynsha jas ereksheligine qaraı bólý Ulttyq banktiń basqarýynda qalǵan zeınetaqy aktıvterine ádepki tártippen engiziledi, ıaǵnı IPB-ny ózi tańdamaǵan azamattar jańa modelge avtomatty túrde kóshedi. Jasy ózgerip, zeınetke shyǵýyna qalǵan merzimi qysqarǵan saıyn jınaǵy da tıisti portfelge aýystyrylady. Bul úshin salymshydan qosymsha ótinish talap etilmeıdi.
Sonymen birge ár adamnyń zeınetaqy jınaǵy jeke esepte qala beredi. Bir jas sanatyndaǵy azamattardyń aqshasy ortaq qosalqy portfelde basqarylýy múmkin, biraq ár salymshynyń úlesi men ınvestıtsııalyq nátıjesi jeke shotynda kórsetiledi. Basqasha aıtqanda, ortaq portfelge biriktirý jeke jınaqtardyń ıesiz qalýyn nemese bir adamnyń aqshasynyń ekinshisine berilýin bildirmeıdi.
Ázirge jas toptarynyń naqty sany men shekarasy, ár portfeldegi aktsııalar men oblıgatsııalardyń úlesi belgilenbegen. Bul parametrler biryńǵaı ádistemede bekitiledi. Ony Ulttyq bank Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen jáne BJZQ-men birlesip ázirlemek.
Jeke basqarýshyny tańdaý quqyǵy saqtalady
Jańa tártip azamattardyń jınaǵyn IPB-ǵa berý quqyǵyn joımaıdy. Qoldanystaǵy zańnama boıynsha salymshy zeınetaqy jınaǵynyń 100 paıyzyna deıingi bóligin ózi tańdaǵan ınvestıtsııalyq basqarýshyǵa bere alady. Baǵdarlamada bul múmkindik saqtalatyny kórsetilgen.
Buǵan qosa, birinshi strategııalyq bastama boıynsha jeke basqarýshylardyń zeınetaqy aktıvterine qatysýyn keńeıtý josparlanǵan. Ulttyq banktiń portfeliniń bir bóligi básekelestik negizde lıtsenzııalanǵan qazaqstandyq IPB-larǵa berilýi múmkin. Alǵashqy kezeńde memlekettik baǵaly qaǵazdar boıynsha qosalqy portfelderdi synaqtan ótkizý, keıin korporatıvtik oblıgatsııalar men aktsııalardy qosý qarastyrylǵan.
Degenmen bul jerde salymshynyń tańdaýyna qatysy joq taǵy bir tetik bar. Baǵdarlama Ulttyq banktiń portfelinen aktıvterdiń bir bóligin azamattardyń jeke sheshimine qaramastan, konkýrs arqyly tańdalǵan basqarýshylarǵa berý múmkindigin qarastyrady, ıaǵnı IPB-lardyń naryqtaǵy úlesi tek azamattardyń óz erkimen jınaǵyn aýdarýyna baılanysty bolmaıdy.
Nátıjesi qalaı baǵalanady?
Baǵdarlama jobasynda IPB qyzmetin qadaǵalaýdy kúsheıtý, múddeler qaqtyǵysyn boldyrmaý, aktıvterdiń sapasyna baqylaý ornatý jáne basqarýshynyń kinásinen zeınetaqy aktıvterine keltirilgen zalaldy óteý tártibin aıqyndaý kózdelgen. Bul talaptar jeke kompanııalarǵa aktıvterdi berý aýqymy keńeıgen saıyn mańyzdy bola túsedi.
Ekonomıst Saparbaek Jobaev bul baǵdarlamadaǵy ózgerister BJZQ-nyń qurylymyn keńeıtetinin aıtady.
- Qazir Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory tek salymshylardyń aqshasyn jınap, saqtandyrýǵa ǵana jaýapty. Al ınvestıtsııalyq kiristiligine Ulttyq bank jaýapty. Qazir zeınetaqy jınaqtaryn ınvestıtsııalyq basqaratyn jeke kompanııalar kimniń qaramǵaynda jumys isteýi kerek degen suraq týyndap otyr. IPB-larǵa jınaqty 100 paıyzǵa deıin aýdarýǵa ruqsat etilgenimen, olardyń jumysyn kim qadaǵalaıtyny áli tolyq aıqyndalǵan joq. BJZQ baqylaýyna bereıik dese, olarda ınvestıtsııalyq operatsııalardy basqarý tájirıbesi joq. Qujatqa qaraǵanda BJZQ-nyń mindetteri men maqsattaryn osy turǵydan keńeıtý máselesi salaǵa jaýapty organdar arasynda qaralyp jatqan sııaqty. Ulttyq bank bul quzyretti BJZQ-ǵa ótkizip bergenniń ózinde birden alyp kete almaıdy. Kóptegen maman, shtat ashý kerek. BJZQ IPB-lardyń jumysyn baqylap, IPB-ǵa aýdarylmaǵan jınaqtardy Ulttyq bank basqara berýi de múmkin, - deıdi sarapshy.
Sondaı-aq, ol IPB-lardyń qazirgi jumys normatıvteri kiristilikten góri qaýipsizdikke basymdyq beretinin aıtady.
- Al IPB-ǵa aýdarylmaǵan jınaqtardy ıesiniń jasyna qaraı saralap basqarý máselesine kelsek, 2040 jyldan ári qaraı yntymaqty zeınetaqy berilmeıdi. Tek jınaq pen bazalyq zeınetaqy tólene bastaıdy. Júıeni osy kezeńge daıyndaý úshin IPB-lar ınstıtýtyn damytý kózdelip otyr. Biraq qazirgi nusqada IPB-larǵa óte úlken shekteýler qoıylǵan. Óziniń sybaılas kompanııalaryna ınvestıtsııa salmaý, tabystylyqty qamtamasyz etý, saqtandyrý deńgeıin qadaǵalaý sııaqty talaptar orasan. Quddy bir memlekettik kompanııalardy basqarǵandaı basqarmaqshy. Bul IPB-lardyń múmkinndigin shekteıdi dep oılaımyn. Mysaly, bankterge qoldanatyndaı normatıvterdi qoldansa, kapıtaldyń 50 paıyzyn memlekettik qundy qaǵazdarǵa salý kerek bolady. Onda tabysy da tómen bolady. Al tabysy az bolsa, salymshylar Ulttyq banktiń basqarýyna qaıtyp kelýi múmkin, - deıdi ekonomıst.
Osyǵan deıin Qazaqstannyń ınvestıtsııa tartýdyń jańa kezeńine qadam basqany týraly jazdyq.