Ult únin notaǵa túsirgen Ahmet Jubanovtyń týǵanyna 120 jyl toldy
AQTÓBE. KAZINFORM — Búgin — HH ǵasyrdaǵy qazaq kásibı mýzykasynyń negizin qalaýshy Ahmet Jubanovtyń týǵan kúni. Ol qazaqtyń án men kúı ónerin zerttep, oryndaýshylar týraly arhıv qujattaryn jınaqtady, monografııalar jazdy. Kúıdi notaǵa túsirip, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq halyq aspaptary orkestriniń negizin qalady.
Ahmet Jubanov 1906 jyly 29 sáýir kúni Aqtóbe oblysy Temir aýdanynda ómirge keldi. Ákesi Qýan balalarynyń zamanaýı bilim alǵanyn qalap, bir bólmeli mektep saldy. Jańaturmys aýylyndaǵy mektepke bilimdi, saýatty ustaz Abdolla Berkinovti shaqyrdy. Bul mektepte Jubanovtar áýletimen qatar aýyl balalary da bilim alǵan.
Keıin Lenıngradtaǵy tehnıkýmda, konservatorııada bilim aldy. 1933 jyly elge oralyp, Almatydaǵy mýzykalyq drama ýchılışesinde eńbek etti. Sol kezden-aq dombyrashylar ansamblin quryp, keıin ol Qazaq ulttyq halyq aspaptar orkestrine aınaldy.
Ahmet Jubanov qazaqtyń kúıin orkestrge arnap jazyp shyqty — ónertanýshy
Ahmet Jubanovtyń shyǵarmalary, zertteýleri HH ǵasyrdyń basy men orta tusynda jazylǵanymen oılary, ǵylymı ıdeıalary ómirsheńdigigin áli kúnge deıin dáleldep keledi.
Ónertaný doktory Sáýle Óteǵalıevanyń aıtýynsha, Ahmet Jubanov - qazaqtyń dástúrli ánshi, kúıshileriniń shyǵarmalaryn saqtap qalǵan ǵalym. El arasynda júrip jınaqtady, arhıv qujattaryna súıendi.
Sondyqtan da qazaqtyń án men kúı óneri týraly jazbalary — tarıhtyń ózi. Ásirese Qurmanǵazynyń ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly zertteýi kúıshi tanytty, mol murany urpaqqa mıras etip qaldyrdy.
— Halyq mýzykanttary men olardyń shyǵarmashylyǵy taqyrybynda aspaptyq oryndaýshylar, kúıshiler, ánshiler jóninde zertteý jasady. «Ǵasyrlar pernesi», «Zamana bulbuldary» atty kitaptary entsıklopedııalyq sıpattaǵy zertteýler sanalady. Sonymen birge kóptegen kúı sheberlerin jeke tanyǵan adam. «Án men kúı sapary» jáne «Ósken óner» kitaptarynda ótken ǵasyr men óz zamanyndaǵy án men ánshiler týraly jınaqtady. Zertteýshiniń eńbekteri kóp jaǵdaıda zamandastarynyń izdenisterin de qamtyǵan. Kórnekti kúıshi Qurmanǵazyǵa arnap jazǵan monografııasy biregeı eńbek sanalady. Ondaǵy málimetter Reseıdiń Orynbor, Astrahan, Sankt-Peterbýrg qalalary men Qazaqstan arhıvterindegi qujattardan alynǵan. Qurmanǵazy kúıleri notaǵa túsirilip, jaryq kórdi, — deıdi ónertaný doktory Sáýle Óteǵalıeva.
Ahmet Jubanov - Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq halyq aspaptar orkestriniń negizin qalaýshy. Alǵashynda ansambl boldy, keıin orkestr qurdy.
Alǵashqy quramdaǵy kúıshilerdiń eshqaısysy nota bilmedi, bári de dástúrli óner adamdary edi.
— Sol kezderi Ortalyq Azııada ár eldiń halyq aspaptar orkestri quryldy. Sonyń ishinde Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq halyq aspaptar orkestriniń orny erekshe boldy. Ahmet Jubanov qazaqtyń kúıin sol orkestrge arnap jazyp shyqty. Sóıtip qazaq mýzykasyn orkestr arqyly álemge tanytty. Óner ujymy áli kúnge deıin Ahmet Qýanulynyń partıtýrasy negizinde óner kórsetip júr, — dedi Sáýle Óteǵalıeva.
Jetimder úıinde tárbıelengen balalardy qamqorlyǵyna alyp, ǵylymǵa baýlydy — Aınur Qaztýǵanova
Ahmet Jubanov Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda ónertaný bólimin basqarǵan.
Sóıtip jas ǵalymdardy tárbıeleýge de zor úles qosty.
— 1946 jyly Ulttyq ǵylym akademııasy ashyldy. Alǵashqy akademıkter qatarynda Q. Sátbaev, M. Áýezov, Á. Bekturov, S. Keńesbaev, N. Saýranbaev jáne Ahmet Jubanov boldy. Sol kezde Qanysh Sátbaev «Ǵylymı maıdan bastaldy. Urysta turys joq. Endi aıanbaı eńbektenińizder» dep aıtqan eken. Osy úndeýdi Ahmet Jubanov qaperinde ustap, «maıdanǵa» kirisip ketti. Ol ónerpaz sektoryn ashyp, sonda jumys istedi, bólimdi basqardy. Arnaıy mamandar jetispegenine qaramastan kadr daıyndady. Asharshylyqty, qýǵyn-súrgindi, soǵysty kórgen urpaqty, jetimder úıinde tárbıelengen balalardy biriktirip, qamqorlyǵyna alyp, ǵylymǵa baýlydy, — deıdi M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi Aınur Qaztýǵanova.
Sóıtip ǵalym shákirt tárbıeledi, olardyń ǵylym eńbekterine jetekshilik etti.
Al Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń professory Aıgúl Baıbektiń aıtýynsha, Ahmet Jubanov kásibı mýzykalyq bilim berý júıesin qalyptastyrǵan.
— Ol ulttyq dástúr men eýropalyq akamedııalyq modeldi ushtastyra otyryp, jańa bilim berý júıesin engizdi. Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy jáne halyq aspaptar orkestriniń qurylýy osy júıeniń naqty kórinisi boldy. Ǵalymnyń pedagogıkalyq kontseptsııasy oryndaýshy-zertteýshini qalyptastyrdy. ıAǵnı mýzykantty tek oryndaýshy ǵana emes, ıntellektýaldy tulǵa dep baǵalady, — deıdi Aıgúl Baıbek.
Kompozıtor Ahmet Jubanovtyń 50-den astam mýzykalyq shyǵarmasy bar. Ol qazaqtyń án-kúıin zerttep, notaǵa túsirgen ǵalym. Sonymen birge 300-den astam maqala, ocherk jazǵan, 10-nan astam kitabyn jaryqqa shyǵarǵan.
Aıta keteıik, Ahmet Jubanov Nurǵısa Tilendıevti bes jasynda qamqorlyǵyna alyp, kúıshilikke baýlyǵan. 13 jasynda orkestrdiń dırıjer pýltine turǵan Nurǵısa 18 jasynda áskerge alynyp, sol jyly-aq soǵysqa ketedi. 1945 jyly Ahmet Jubanov kúıshini resmı hattar arqyly Berlın mańynda júrgen jerinen qaıta elge aldyrǵan.
Búginde ǵalymnyń týǵan jerinde Jubanovtar mýzeıi bar. Mýzeıde Ahmet Jubanovtyń shapany, sahnaǵa kıgen fragi, aıaq kıimi, qujattar salǵan papkasy tupnusqa kúıinde saqtaýly.
